Εχθροί και Ασθένειες των καλλιεργούμενων φυτών. Πώς αντιμετωπίζονται.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ : 1028                         –                          Αθήνα : 31/10/2025

Α. Αρθρόποδα των καλλιεργούμενων φυτών – αντικείμενο της Εντομολογίας.

  Οι ζωικοί εχθροί των φυτών είναι οργανισμοί από διάφορα Φύλα του Ζωικού Βασιλείου, όπως: Νηματώδεις, Μαλάκια (Γαστρόποδα), Αρθρόποδα (τα Έντομα και τα Ακάρεα) και Χορδωτά (τα τρωκτικά, τα πτηνά κ.ά.).

Τρέφονται από διάφορα όργανα των καλλιεργούμενων φυτών και των προϊόντων τους και προξενούν άμεσες και έμμεσες ζημιές στα φυτά, επιφέρουν πολλές φορές σημαντικές απώλειες στη γεωργική παραγωγή. Το φυτό ζημιώνεται σε ένα ή κάποια συγκεκριμένα σημεία από ζωικό εχθρό, αν και η προσβολή δεν επιφέρει πάντα εκτροπή στη φυσιολογική λειτουργία του φυτού.

  Τα είδη που ενδιαφέρουν την φυτοπροστασία ανήκουν στα Αρθρόποδα. Η πλειοψηφία αυτών των μικρών ασπόνδυλων ζώων δεν είναι επιβλαβή για τον άνθρωπο, όμως κατέχει στο ζωικό βασίλειο μία ξεχωριστή θέση, αφού είναι το μεγαλίτερο (75% περίπου) σε αριθμό και ποικιλία ειδών. Η επιτυχία αυτής της τεράστιας εξάπλωσης των αρθροπόδων οφείλεται στην ποικιλομορφία της ανάπτυξής τους, που τους έδωσε τη δυνατότητα προσαρμογής τους σε όλα τα είδη των βιότοπων, να αφθονούν στην ξηρά, στα γλυκά ή θαλάσσια νερά και αέρα. Αυτή η ποικιλομορφία είχε επίσης σαν αποτέλεσμα αυτά τα ζώα να διαφέρουν μεταξύ τους στην ανατομία, στη φυσιολογία και στη συμπεριφορά, προκειμένου τέλεια να προσαρμοστούν στο περιβάλλον και τα φυτά απο τα οποια τρέφονται.

  Τα αρθρόποδα που σχετίζονται με καλλιεργούμενα φυτά είναι κυρίως έντομα και ορισμένα ακάρεα. Μπορούν να βλάψουν την ανάπτυξη των φυτών, να προκαλέσουν ζημιά, τρώγοντας φύλλα ή ρίζες, μεταφέροντας ασθένειες, ή προκαλώντας άλλη ζημιά.

  Εφόσον ανοίξαμε κουβέντα, πρέπει να σημειωθεί ότι καινούριες ανησυχίες αναστατώνουν τη φυτοπροστασία. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί νέα, σπάνια εντομολογικά είδη, που χαρακτηρίζονται ως «έντομα καραντίνας», πολύ επιβλαβή όπως το «φωτοκέλυφος» (Buprestis aurulenta) και το χρυσόχρωμο νυχτοπεταλούδι, τα οποία έχουν πρόσφατα εντοπιστεί, επηρεάζοντας και την ελληνική πανίδα.

Οι σημαντικότεροι εχθροί των καλλιεργούμενων φυτών που μπορεί να συναντήσει κανείς στον Ελληνικό χώρο (έντομα, ακάρεα, σαλιγκάρια και γυμνοσάλιαγκες) παρουσιάζονται στους παρακάτω πίνακες.

Β. Βασικές έννοιες Αντιμετώπισης φυτοπαρασιτικών οργανισμών των φυτών.

  Έκτος από τις απώλειες της γεωργικής παραγωγής από μια ποικιλία περιβαλλοντικών καταπονήσεων, που δεν υπάρχει ανθρώπινη παρέμβαση (υψηλές θερμοκρασίες), η προστασία της καλλιέργειας από εχθρούς, ασθένειες και ζιζάνια επιτυγχάνεται με εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας (IPM), η οποία ελαχιστοποιεί τη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων, εστιάζοντας στη χρήση μεθόδων με μικρότερη περιβαλλοντική διαταραχή και στοχεύοντας στην πρόληψη, παρακολούθηση και βιολογική καταπολέμηση.

ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Τα καλλιεργητικά μέτρα περιλαμβάνουν όλο το σύνολο των μεθόδων της καλλιεργητικής πρακτικής με στόχο:

• Την δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη του φυτού.
• Τη δημιουργία δυσμενών συνθηκών για το φυτοπαράσιτο (μείωση του πληθυσμού ή του δυναμικού του).

  Αν είχατε χρόνο και κουράγιο να διαβάσετε το επισυναπτόμενο αρχείο που περιγράφει τους παρασιτικούς οργανισμούς, θα διαπιστώσατε την τέλεια προσαρμογή αυτών σε περιβαλλοντικές συνθήκες επιβίωσης και στην βιολογική ανάπτυξη των φυτών από τα οποία τρέφονται. Από την άλλη,  τα φυτά καλλιέργειας, επειδή είναι η επιλογή μας, δεν βρίσκονται συχνά στο οικείο για αυτά περιβάλλον, με αποτέλεσμα να είναι επιρρεπή στις επιθέσεις των παρασίτων. Αυτός είναι ο λόγος  για τον οποίο η φροντίδα του φυτού είναι η κύρια μέριμνα του παραγωγού. 

  Η σωστή φροντίδα για την καλή κατάσταση του φυτού χρειάζεται γνώσεις και χρόνο. Διάφορες εργασίες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και τη θρέψη του φυτού (σωστή άρδευση, σωστή λίπανση, καλή προετοιμασία του εδάφους, κατάλληλη απόσταση μεταξύ φυτών, κατάλληλο κλάδευμα και αραίωμα των καρπών) μπορεί να επηρεάσουν το μέγεθος της ζημιάς που θα προκαλέσει ένας εχθρός ή παθογόνο.

  Φυτό που τρέφεται καλά και αναπτύσσεται γρήγορα, μπορεί να αναπληρώσει ζημιωμένα όργανά του και να επουλώσει τραύματα πιο γρήγορα από ένα ασθενικό φυτό και συνεπώς θα υποκύψει πιο δύσκολα. Π.χ. φυτάρια λαχανοκομικών φυτών είναι περισσότερο ευπαθή σε εδαφογενείς ασθένειες, όταν καθυστερεί η ανάπτυξή τους.

Σημαντικά μέτρα καλλιέργειας

• Επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών.
• Καλή διαχείριση της καλλιέργειας: ορθή λίπανση, κλάδεμα και άρδευση.
• Υγιεινή των φυτών: χρήση πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού.
• Αμειψισπορά: αλλαγή της καλλιέργειας κάθε χρόνο για διακοπή του κύκλου των παρασίτων.
• Κατάλληλη χωροθέτηση των φυτών.
• Φυσικές παγίδες ή ωφέλιμοι οργανισμοί για τη μείωση παρασίτων.
• Σωστή ημερομηνία σποράς ανάλογα με τις ανάγκες και τις περιόδους ανάπτυξης των παρασίτων.

  Τα μέτρα βελτίωσης του εδάφους είναι ουσιαστικά για την σωστή θρέψη και ανάπτυξη  όλα των φυτών.  Ενσωματώνοντας  στο έδαφος κομπόστ και φυσικά οργανικά λιπάσματα., το κάνουμε πιο γόνιμο και ανθεκτικό. Το θέμα διαχείρισης εδάφους και η λίπανση του φυτού  είναι μείζονος σημασίας, διότι  το έδαφος φιλοξενεί πολλά είδη οργανισμών, τόσο και αυτών που ονομάζονται φυτοπαράσιτα όσο και άλλων ωφέλιμων.

  Με τη μηχανική κατεργασία του εδάφους, πολλά επιβλαβή έντομα, που διέρχονται κάποιο στάδιο ανάπτυξής τους στο έδαφος είτε καταστρέφονται άμεσα, είτε αποκαλύπτονται σε διάφορα φυσικά αρπακτικά, είτε υφίστανται δυσμενείς περιβαλλοντικές επιδράσεις, με αποτέλεσμα  την μείωση του πληθυσμού τους

  Η αλλαγή της καλλιέργειας (αμειψισπορά) κάθε χρόνο  διακοπτεί τον κύκλο των παρασίτων. Κρατήστε τον κήπο σας απαλλαγμένο από ζιζάνια και διαχειριστείτε σωστά τα υπολείμματα των φυτών. Έπειτα βοηθάει η κατάλληλη χωροθέτηση: φυτέψτε κάθε φυτό στο κατάλληλο σημείο, όπου ταιριάζει καλύτερα και έχει λιγότερες πιθανότητες να προσβληθεί.

 Εφαρμόστε σωστά κλαδέματα για να βελτιώσετε την κυκλοφορία του αέρα μέσα στο φυτό και στο χωράφι, μειώνοντας την υγρασία και ευνοώντας το γρήγορο στέγνωμα από τη βροχή ή τη δροσιά. Σημαντική είναι η καταστροφή φυτικών υπολειμμάτων μετά τη  συγκομιδή που μπορεί να μείνουν βλαβερά έντομα ή παθογόνα στον αγρό, πάνω ή μέσα στα καλλιεργούμενα φυτά ή στα ζιζάνια.  Πολλά βλαβερά έντομα διαχειμάζουν στα φυτά της καλλιέργειας ακόμη και όταν αυτά ξεραθούν, ξεριζωθούν, κοπούν ή καταστραφούν με όργωμα ή άλλου είδους καλλιέργεια του εδάφους.

  Ο χρόνος σποράς, πρώιμα ή όψιμα και το βάθος σποράς, είναι παράγοντες με άμεση επίδραση στην έναρξη και ανάπτυξη προσβολών τόσο από εχθρούς όσο και από παθογόνα.

Άλλες εφαρμογές είναι:

• Βιολογική αντιμετώπιση εχθρών/παρασίτων (υπάρχουν στο εμπόριο παρασκευάσματα με ωφέλιμα έντομα κ.ά.).
• Χρήση φυσικών ακίνδυνων παρασκευασμάτων (εκχυλίσματα φυτών, σκόνες πετρωμάτων κ.ά.) για προστασία των φυτών (λειτουργούν ως φυτικά εντομοκτόνα ή απωθητικά, ή ενισχυτικά της αντοχής των φυτών).
• Εντομοπαγίδες, εντομολογικά δίχτυα.

ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Σημαντικό ρόλο παίζουν τα προληπτικά μέτρα αντιμετώπισης των φυτοπαράσιτον, όπως: 

• Τακτικός έλεγχος: Παρακολουθείτε τα φυτά σας τακτικά, ειδικά σε περιόδους με ευνοϊκές συνθήκες για τα παράσιτα (υψηλή υγρασία, ήπια θερμοκρασία).
• Διαχείριση ζιζανίων: Αφαιρέστε τα ζιζάνια καθώς ανταγωνίζονται τα φυτά για πόρους και μπορούν να φιλοξενήσουν παράσιτα. Τα ζιζάνια ανταγωνίζονται το καλλιεργούμενο φυτό, συχνά δυσκολεύουν τη χημική καταπολέμηση ή μειώνει την αποτελεσματικότητά της, είναι ξενιστές εντόμων ή ακάρεων και παθογόνων (π.χ. ιών), που ζημιώνουν τα καλλιεργούμενα φυτά.
• Φυσικά σκευάσματα: Εξετάστε τη χρήση φυσικών σκευασμάτων για την αντιμετώπιση των παρασίτων, επιλέγοντας προϊόντα που είναι φιλικά προς τα ωφέλιμα έντομα.
• Γνώση του εχθρού: Μάθετε για τον κύκλο ζωής και τις ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες του κάθε παρασίτου, για να είστε πιο αποτελεσματικοί στην καταπολέμησή. Με το άρθρο αυτό έγινε μια προσπάθεια στην αναγνώριση των πιο διαδεδομένων φυτοπαράσιτων στον ελλαδικό χώρο. 
• Επιλογή υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού: Χρησιμοποιείτε πιστοποιημένο και υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό από νόμιμους φυτωριούχους, για να αποφύγετε την εισαγωγή εχθρών και ασθενειών στην καλλιέργειά σας.
• Ανθεκτικές ποικιλίες: Προτιμήστε ανθεκτικές ποικιλίες, οι οποίες είναι συχνά καλύτερα προσαρμοσμένες στο τοπικό περιβάλλον.
• Μέτρα υγιεινής.  Τα μέτρα υγιεινής εφαρμόζονται κυρίως στις περιπτώσεις παρασιτικών ασθενειών.  Γίνετε η απολύμανση εργαλείων διότι  πολλές ασθένειες (κυρίως ιώσεις και βακτηριώσεις) μεταδίδονται με γεωργικά εργαλεία, κυρίως κλαδευτικά . Προς αποφυγή τέτοιων μεταδόσεων πρέπει να γίνεται συχνή απολύμανσή τους κατά τη διάρκεια της εργασίας με χημικά απολυμαντικά (π.χ. χλωρίνη, φορμόλη, κ.ά.)

ΦΥΤΑ-ΠΑΓΙΔΕΣ

  “Φυτά-παγίδες” μπορεί να αναφέρεται σε φυτά που παγιδεύουν έντομα για να τα καταναλώσουν (όπως ο κυανοφόρος) ή σε εμπορικές παγίδες για έντομα που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση ή την καταπολέμηση παρασίτων στα φυτά. Οι παγίδες αυτές, συχνά κίτρινες και κολλώδεις, χρησιμοποιούνται σε κήπους, θερμοκήπια και άλλους χώρους για να προσελκύσουν και να παγιδεύσουν ιπτάμενα έντομα.

Η καταπολέμηση του εντόμου με φυτά-παγίδες είναι συνήθως και οικονομικότερη και από άλλες απόψεις. Είναι ομάδες φυτών που καλλιεργούνται για να προσελκύσουν έντομα ή άλλους οργανισμούς, όπως ακάρεα, νηματώδεις ή παρασιτικά φυτά, με σκοπό να προστατεύσουν την κυρίως καλλιέργεια από την προσβολή. Η χρήση τους βασίζεται στην προτίμηση που σχεδόν όλα τα φυτοφάγα έντομα δείχνουν για ορισμένο είδος, ποικιλία ή στάδιο ανάπτυξης του φυτού. Κοντά ή μέσα στη φυτεία που πρόκειται να προστατευθεί, σπείρεται συνήθως σε γραμμές ή ζώνες, η ποικιλία ή το είδος του φυτού που προτιμά ο εχθρός για βρώση, ωοτοκία ή καταφύγιο.

Παραδείγματα φυτών-παγιδων:

  Η αγγουριά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως φυτό-παγίδα για την προσέλκυση εντόμων, τοποθετώντας χρωμοτροπικές παγίδες δίπλα της. Η χρήση της ως φυτού-παγίδας γίνεται σε θερμοκήπια και σε καλλιέργειες, όπου οι παγίδες τοποθετούνται κοντά στην αγγουριά (περίπου στο μέσο του ύψους της για αναρριχώμενες καλλιέργειες ή σε ύψος 50 εκ. για χαμηλές) και σε σημεία εισόδου εντόμων όπως πόρτες και παράθυρα. Χρησιμοποιείτε η αγγουριά  ως φυτού‐παγίδα για τον αλευρώδη Bemisia tabaci σε νεαρά φυτά τομάτας, κρεμμυδιού, ως φυτού‐παγίδας για το θρίπα Thrips tabaci σε σπορόφυτα βαμβακιού, φασολιάς ως φυτού‐παγίδας για το Liriomyza trifolii σε χρυσάνθεμα, αραβόσιτου ως φυτού παγίδας για το Λεπιδόπτερο Ostrinia nubilalis (πυραλίδα του καλομποκιού) σε αραβόσιτο.

Φυτά παγίδες (σαρκοφάγα φυτά). Αυτά είναι φυτά που έχουν εξελιχθεί για να παγιδεύουν και να απορροφούν μικρά έντομα για να συμπληρώσουν τη διατροφή τους, ειδικά σε εδάφη με χαμηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τον κυανοφόρο (nepenthes), τη βούρτσα (drosera) και τη κύστη (sarracenia). 

Κολλώδεις παγίδες για έντομα.  Αυτές είναι εμπορικές παγίδες (όπως οι κίτρινες κολλώδεις παγίδες) που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση παρασίτων, όπως οι αφίδες, ο αλευρώδης και ο θρίπας. 

Πώς χρησιμοποιούνται;

  Τοποθετούνται κοντά στα φυτά, σε ύψος περίπου 50 εκατοστών για χαμηλές καλλιέργειες ή στο μέσο του αναμενόμενου ύψους για αναρριχώμενα φυτά. Επίσης, τοποθετούνται σε σημεία όπου τα έντομα μπορούν να εισέλθουν, όπως κοντά σε πόρτες και παράθυρα θερμοκηπίων. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους, όπως σε αποθήκες, υπόγεια και μπαλκόνια.  Τα έντομα προσελκύονται από το χρώμα της παγίδας και κολλάνε σε αυτήν, όπου παραμένουν παγιδευμένα. 

• Χημική καταπολέμηση.

  Η χημική καταπολέμηση με τη σύγχρονη κατάσταση που επικρατεί μπήκε για τα καλά στη διαδικασία προστασίας των φυτών και σε κάποιες περιπτώσεις μετατρέπεται σε μοναδικό όπλο καταπολέμησης του φυτοπαράσιτου. Είναι η χρήση χημικών προϊόντων, όπως εντομοκτόνα, για την αντιμετώπιση εντόμων και άλλων παρασίτων, συχνά ως μέρος ενός ολοκληρωμένου προγράμματος φυτοπροστασίας.

  Λόγω επικινδυνότητας, πρέπει να εφαρμόζεται με προσοχή, τηρώντας τις οδηγίες χρήσης και τα μέτρα ασφαλείας για να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία.

  Η προστασία της καλλιέργειας από εχθρούς, ασθένειες και ζιζάνια πρέπει να επιτυγχάνεται με την ελάχιστη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, αλλά και κυρίως με τη μικρότερη διατάραξη του περιβάλλοντος. Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να δικαιολογείται από την ύπαρξη και την έκταση της προσβολής από εντομολογικούς εχθρούς ή από παθογόνα, από την πυκνότητα πληθυσμού των εντομολογικών εχθρών.

  Η εφαρμογή των φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η υγεία των χειριστών, να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα ρύπανσης του περιβάλλοντος και να μεγιστοποιείται η αποτελεσματικότητα των επεμβάσεων.

Εν κατακλείδι.

  Για την φυτοπροστασία στο σπίτι, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε φυσικές μεθόδους όπως:

• Φύτευση αρωματικών φυτών (λεβάντα, μέντα) γύρω από τον χώρο για απώθηση εντόμων
• Χρήση σπιτικών σκευασμάτων από φυσικά υλικά
• Πρόληψη μέσω της καλής υγιεινής των φυτών. 

  Εναλλακτικά, υπάρχουν εγκεκριμένα βιολογικά ή συμβατικά εντομοκτόνα, όπως αυτά που βασίζονται στο φυσικό πυρεθρίνο, τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους με ασφάλεια. 

  Υπάρχουν αρκετές δημοσιεύσεις που περιγράφουν πώς να αξιοποιούμε καθημερινά υλικά που υπάρχουν σε κάθε σπίτι, για να διατηρήσουμε υγιή τα φυτά μας και να τα προστατεύσουμε από διάφορα έντομα, μυκητολογικές ασθένειες, εδάφους τον τετράνυχο και τα σαλιγκάρια, εφαρμόζοντας ενδιαφέρουσες οικολογικές μεθόδους:

• Εντομοκτόνο από σκόρδο, κρεμμύδι και καυτερή πιπεριά: το σκεύασμα αυτό προστατεύει τα λαχανικά και τα καρποφόρα δέντρα από μελίγκρες, θρίπες, βρωμούσες και τετράνυχους. Η δοσολογία είναι 10 γραμμάρια σκόρδο, 20 γραμμάρια κρεμμύδι, 10 γραμμάρια καυτερή πιπεριά, 1 κουταλιά του γλυκού τριμμένο πράσινο σαπούνι και 100 γραμμάρια νερό, όλα πολτοποιημένα σε μπλέντερ. Έπειτα, προσθέτουμε ένα ακόμα λίτρο νερό. Μετά από 24 ώρες, το σουρώνουμε και το φυσικό εντομοκτόνο είναι έτοιμο για χρήση, με ιδανική συχνότητα τις 2 εβδομάδες.
• Εντομοκτόνο από πράσινο σαπούνι: το πράσινο σαπούνι αντιμετωπίζει επιτυχώς έντομα όπως η μελίγκρα και ο αλευρώδης. Η δράση του είναι περισσότερο προληπτική παρά κατασταλτική. Οι αναλογίες είναι 15 γραμμάρια τριμμένο πράσινο σαπούνι και 5 ml. Για καλύτερη προστασία επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία κάθε εβδομάδα.
• Εντομοκτόνο από στάχτη: σε βρεγμένα φυτά σκονίζουμε στάχτη ξύλου για να αποφύγουμε εχθρούς όπως η μελίγκρα και τα μυρμήγκια.
• Εντομοκτόνο από πιπέρι καγιέν: η σκόνη από το πιπέρι προστατεύει τα φυτά μας από κάμπιες σε λαχανοκομικές και καλλωπιστικές καλλιέργειες, όπως και σε αρωματικά φυτά. Οι αναλογίες είναι 300 γραμμάρια αλεύρι, 80 γραμμάρια πιπέρι καγιέν ανακατεμένα και στη συνέχεια με τη βοήθεια ενός υφάσματος όπως τούλι ή καλσόν πασπαλίζουμε το φύλλωμα. Ιδανικό χρονικό διάστημα επαναληπτικής εφαρμογής είναι 2 βδομάδες και προτιμούμε τις πρωϊνές ώρες.
• Εντομοκτόνο από τσουκνίδα: η τσουκνίδα έχει εντομοαπωθητικές ικανότητες, συγκεκριμένα απωθεί τη μελίγκρα, τους αλευρώδεις και τους θρίπες. Σε ένα λίτρο νερό βάζουμε 20 γραμμάρια αποξηραμένης τσουκνίδας και το αφήνουμε σε σκιερό μέρος για μια μέρα. Εφαρμόζουμε ανά 10 ημέρες.
• Μυκητοκτόνο: για την αποφυγή ασθενειών μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε 1 κουταλια του γλυκού μαγειρική σόδα, 1 κουταλιά του γλυκού τριμμένο πράσινο σαπούνι, 1 κουταλιά του γλυκού ελαιόλαδο, όλα ανακατεμένα σε 2 λίτρα νερό. Στο τέλος προσθέτουμε και 1 κουταλιά του γλυκού ξύδι. Εφαρμόζουμε στο φύλλωμα των φυτών. Κατάλληλη συχνότητα εφαρμογής για καλύτερα αποτελέσματα είναι ανά δύο εβδομάδες κατά τη δύση του ηλίου. 
• Απωθητικό σαλιγκαριών: τα σαλιγκάρια μπορούμε να τα απωθήσουμε με δύο τρόπους : ένας τρόπος είναι να ρίξουμε διάσπαρτα στο χώμα στάχτη, την οποία αποφεύγουν, άρα θα λειτουργήσει ως εμπόδιο. Ο δεύτερος τρόπος είναι να ¨φυτέψουμε¨ κεσεδάκια (πχ από γιαούρτι) στο χώμα μέχρι την επιφάνεια του εδάφους και να τα γεμίσουμε με μπύρα. Ταυτόχρονα θα τοποθετήσουμε μαρουλόφυλλα στο χώμα μεταξύ των φυτών. Η μυρωδιά της μπύρας απωθεί τα σαλιγκάρια.

Πηγή: https://agrosimvoulos.gr/methodoi-fytoprostasias-sto-spiti/

ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΚΟΕ