Καλλυντικά: Βασικές έννοιες, η σύσταση τους και πιθανές επιπτώσεις στην υγεία μας

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ : 1029 – Αθήνα : 3/11/2025

Γράφει η Πανεπιστημιακός Φυτοπαθολόγος κυρία Μαρία Παπαδοπούλου,

  Ο καλλωπίσματος, η προστασία, η φροντίδα του ανθρώπινου σώματος  από το τριχωτό της κεφαλής, την στοματική κοιλότητα ως και τα νύχια των άκρων, από τα παμπάλαια χρόνια, συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, στην ευεξία, στην ψυχική ανάταση.  Χρησιμοποιούνται  σε καθημερινή βάση ως είδος πρώτης ανάγκης και υγειονομικού ενδιαφέροντος, καθώς υπηρετούν την υγεία και την ομορφιά. Έτσι, καθώς απασχολεί και απευθύνεται σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του καταναλωτικού κοινού η βιομηχανία των καλλυντικών παγκοσμίως αποτελεί ίσως την πιο δυναμική παραγωγή στον κόσμο.

  Ο λόγος για τα  «Καλλυντικά – κάθε ουσία ή παρασκεύασμα που προορίζεται να έλθει σε επαφή με διάφορα εξωτερικά μέρη του ανθρωπίνου σώματος ή με τα δόντια και το βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας με αποκλειστικό ή κύριο σκοπό τον καθαρισμό τους, τον αρωματισμό τους, τη μεταβολή της εμφάνισής τους ή/και τη διόρθωση των σωματικών οσμών ή/και την προστασία τους ή τη διατήρηση τους σε καλή κατάσταση”.

  Έχουν πολλαπλές χρήσεις και ανάλογα με τις ουσίες που περιέχονται στα προϊόντα τους, επιτυγχάνεται να προστατεύουν από τα καιρικά φαινόμενα, να καταπραΰνουν την επιδερμίδα, να ανανεώνουν, προλαμβάνουν, να καλύπτουν τις ατέλειες, και να ενισχύουν το δέρμα, να συμβάλλουν στην πρόληψη του σχηματισμού των ρυτίδων και της χαλάρωσης του δέρματος, να διορθώνουν τις σωματικές οσμές,  να αρωματίζουν,  να έχουν καθαριστική δράση. Ακόμα ενδέχεται αυτά να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση δυσάρεστων καταστάσεων όπως μυκητιάσεις, εγκαύματα, τριχόπτωση, ουλές, ακμή, καρκίνος του δέρματος, κ.τ.λ..

  Προκύπτει ότι τα καλλυντικά προϊόντα είναι και πρέπει να είναι ασφαλή και να περιορίζεται  στο ελάχιστο ο κίνδυνος εμφάνισης ανεπιθύμητων παρενεργειών. Ωστόσο, κάτω από ορισμένες συνθήκες και μετά από συχνή, καθημερινή χρήση, μπορούν να προκαλέσουν στο σημείο ή την περιοχή που εφαρμόζονται τα εξής:

· αλλεργική αντίδραση

· δερματίτιδες (έκζεμα, ακμή, κ.τ.λ.)

· δυσανεξία

· ξηρότητα

· απολέπιση

· κνησμό

· καύσος

· ερυθρότητα

· οίδημα

  Σε προχωρημένες  καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν φωτοευαισθησία, δύσπνοια, εμετό, δηλητηριάσεις, μυϊκή ατονία, ναυτία, προβλήματα του νευρικού συστήματος, του αναπαραγωγικού συστήματος, κατάθλιψη, βλάβες στα μάτια, ζαλάδες, πονοκεφάλους, απώλεια μνήμης και, σε ακραίες περιπτώσεις, μέχρι και θάνατο. Αυτό εξαρτάται από το δραστικό συστατικό, την συγκέντρωση και την ποσότητα που περιέχεται στο καλλυντικό, την κατάσταση που βρίσκεται το δέρμα την δεδομένη στιγμή και από την ευαισθησία που εμφανίζει το κάθε άτομο ξεχωριστά. Αν πρόκειται για χημική ουσία, θα πρέπει αποδεδειγμένα να είναι αποτελεσματική και ασφαλής για την χρήση που προορίζεται.

Κατηγορίες καλλυντικών προϊόντων*:

1. Προϊόντα περιποίησης δέρματος (κρέμες προσώπου, σώματος και χεριών, λάδια, απολεπιστικά, προϊόντα ξυρίσματος, κτλ.)
2. Προϊόντα περιποίησης στοματικής υγιεινής (οδοντόπαστα, στοματικό διάλυμα, κτλ.)
3. Προϊόντα περιποίησης του τριχωτού της κεφαλής (σαμπουάν, μάσκες και βαφές μαλλιών, μαλακτικές κρέμες, λακ, προϊόντα styling κτλ.)
4. Προϊόντα μακιγιάζ (make up, πούδρες, ρουζ, σκιές, μολύβια, μάσκαρα, κραγιόν, κτλ.).
5. Προϊόντα αρωματισμού (αρώματα, κολόνιες, αποσμητικά, κτλ.)
6. Προϊόντα περιποίησης ονύχων (βερνίκια, μαλακτικά νυχιών, λάδια, ασετόν, κτλ.)
7. Προϊόντα μπάνιου (αφρόλουτρα, έλαια, άλατα, κτλ.)
8. Προϊόντα για βρέφη και παιδιά (σαμπουάν, αφρόλουτρα, λάδια, πούδρες, κρέμες, κτλ.)

(*Σύμφωνα με το Πανελλήνιος Σύνδεσμος Βιομηχάνων και Αντιπροσώπων (ΠΣΒΑΚ) ).

Βασικά συστατικά καλλυντικών προϊόντων.

 Κρίνοντάς από την πλούσια χρήση τους, μπορούμε να περιμένουμε τον μεγάλο αριθμό πολλών και διάφορων συστατικών που είναι απαραίτητα για την παραγωγή τους.    

Συνοπτικά, η ύπαρξη και η συγκέντρωση των ενεργών και ανενεργών συστατικών ενός καλλυντικού προϊόντος καθορίζει την αποτελεσματικότητα και την δράση του.

Ανάλογα με το είδος του προϊόντος και τον λόγο που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί, επιλέγεται το κατάλληλο ενεργό συστατικό ή και περισσότερα του ενός ενεργά συστατικά στην κατάλληλη συγκέντρωση και στην επιτρεπτή δοσολογία. Ένας ενδεδειγμένος συνδυασμός συστατικών έχει την ανάμειξη ενός μεγαλομοριακού συστατικού με στοχευμένη δράση, αλλά δυσκολότερη απορρόφηση και ενός μικρομοριακού  συστατικού με πιο γενικευμένη δράση αλλά γρηγορότερη απορρόφηση, ώστε να μην εμποδίζεται η δράση και η αποτελεσματικότητα τους στο προϊόν και, κατ΄ επέκταση, στην περιοχή που θα χρησιμοποιηθεί.  

Τα καλλυντικά περιέχουν και  εκδοχές συμπληρωματικές ουσίες (ανενεργά συστατικά)  που ο ρόλος τους είναι να σταθεροποιούν και να βελτιώνουν την διάρκεια της ζωής, την υφή, το άρωμα, το χρώμα, κ.τ.λ. του τελικού προϊόντος χωρίς όμως να επεμβαίνουν στην δράση του. Συμπεριλαμβάνουν το νερό που χρησιμοποιείται  για να επιτευχθεί η καλύτερη διάλυση ή ανάμειξη των συστατικών ενός προϊόντος. Στην  βιομηχανία των καλλυντικών, το νερό δέχεται ειδική επεξεργασία ώστε να είναι απαλλαγμένο  από τοξίνες, ρύπους και διάφορους μικροοργανισμούς.  Επίσης περιέχουν:

· Γαλακτωματοποιητές: ουσίες που επιτρέπουν την ανάμειξη περισσοτέρων συστατικών ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη ομογενοποίηση ή διασπορά τους.

· Επιφανειοδραστικά:  ουσίες με απορρυπαντική και καθαριστική δράση. Χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά για την πολύ καλή τους διαλυτότητα, για την σταθερότητα που επιτυγχάνουν μεταξύ ανομοιογενών ουσιών και για την ελάττωση της επιφανειακής τάσης.

· Αντιοξειδωτικά: για να εμποδίσουν την οξείδωση του προϊόντος. Η οξείδωση προκαλεί αλλοίωση στην σύσταση του καλλυντικού δημιουργώντας δυσάρεστη οσμή και γεύση, και αλλαγή στο χρώμα και στην υφή του προϊόντος.

· Διυγραντικές: ουσίες έχουν την ικανότητα να απορροφούν υγρασία από το περιβάλλον και συγχρόνως να μην επιτρέπουν την ξήρανση του καλλυντικού σκευάσματος όταν έρθει σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα.

· Αρώματα: φυσικές ή ζωικές ή συνθετικές αρωματικές ουσίες  σύνθετα μίγματα αλκοολούχων διαλυμάτων,  για να προσδώσουν μία ευχάριστη και δροσερή αίσθηση.

· Χρώματα: χρωστικές ύλες, διαλυτές ή αδιάλυτες μέσα στο προϊόν χρωματίζουν το ίδιο το προϊόν καθώς και το δέρμα, τους όνυχες και τα μαλλιά.

· Συντηρητικά: ουσίες που εμπεριέχονται μέσα στα καλλυντικά με σκοπό αφενός να παρεμποδίσουν την ανάπτυξη και την επιβίωση μικροβίων, βακτηριδίων, μυκήτων και αφετέρου να επιμηκύνουν την διάρκεια ζωής του προϊόντος. Προστατεύουν το ίδιο το προϊόν από αλλοίωση και, κατ΄ επέκταση, την ίδια την υγεία του καταναλωτή. 

Τοξικές ουσίες καλλυντικών προϊόντων

  Ο Αμερικάνικος Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) καταγράφει περίπου 500 καταγγελίες για ανεπιθύμητες ενέργειες από τα καλλυντικά.

Το προβληματίζει το γεγονός, ότι η λήψη μικρών δόσεων από τις τοξικές ουσίες με τα χρόνια  αθροιστικά, δημιουργεί ένα αρνητικό φορτίο. Η επανειλημμένη χρήση τοξικών χημικών ουσιών επιδρά βλαπτικά στον άνθρωπο καθώς οι ουσίες αυτές έχουν την δυνατότητα να εισβάλλουν  στον οργανισμό μέσω του αναπνευστικού, του δέρματος, των νυχιών, του αίματος ή των αδένων.

  Πρέπει να σημειωθεί ότι το δέρμα, ωστόσο, έχει την ικανότητα να αποβάλλει τις βλαβερές χημικές ουσίες ενεργοποιώντας τους αμυντικούς μηχανισμούς του. Με την διαδικασία όμως αυτήν παρεμποδίζεται και η διείσδυση των ενεργών συστατικών με αποτέλεσμα τελικά το προϊόν να είναι αναποτελεσματικό.

· Αλουμίνιο (aluminum): Χρησιμοποιείται ευρέως στα προϊόντα απόσμησης και μπορεί να είναι υπεύθυνο για μία σειρά από ανεπιθύμητα δερματικά προβλήματα. Λειτουργεί αντι-ιδρωτικά περιορίζοντας την υπερέκκριση των ιδρωτοποιών αδένων με αποτέλεσμα την συρρίκνωσή τους και το φράξιμο των πόρων. Οι τοξίνες που θα αποβάλλονταν μέσω του ιδρώτα δεν βρίσκουν τρόπο διαφυγής με αποτέλεσμα να κατευθύνονται στο πιο κοντινό σημείο που είναι το στήθος.    Αυτό το καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνο για τις γυναίκες, λόγω της ευαισθησίας που παρουσιάζει η περιοχή αυτή.  Αναφέρετε ότι το μαγνήσιο προστατεύει τον οργανισμό από το αλουμίνιο.

· Φθόριο (fluoride): Είναι μια ιδιαίτερα τοξική και καρκινογόνος ουσία που επηρεάζει τα κόκαλα και μειώνει τα ποσοστά της ακετυλοχολίνης στον ανθρώπινο οργανισμό οδηγώντας στην νόσο Alzheimer.

· Υδροκινόνη (C6H6O2): Σε προϊόντα για τα μαλλιά (βαφές), και  κρέμες που χρησιμοποιείται κυρίως ως φάρμακο για την λεύκανση του δέρματος, μειώνοντας την παραγωγή μελανίνης. Αναστέλλει το ένζυμο τυροσινάση, εμποδίζοντας τη δημιουργία μελανίνης, και χρησιμοποιείται σε κρέμες για τη θεραπεία της υπερμελάγχρωσης, όπως το μέλασμα. Η χρήση της απαιτεί ιατρική παρακολούθηση και προστασία από τον ήλιο, καθώς η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει υποτροπή Σε ήπια μορφή προκαλεί ερεθισμό, κνησμό, καύσο του δέρματος και δερματίτιδα ενώ σε εντονότερες μορφές, ειπώθηκε, ότι επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα και ευθύνεται για καρκίνο του στομάχου και του ήπατος.

· Φορμαλδεϋδη ή Μεθανόλη: Χρησιμοποιούνται τα παράγωγά της στην παρασκευή του προϊόντων  του μακιγιάζ (μάσκαρα), σε είδη που προορίζονται για τα νύχια (βερνίκια), κ.α.. Η δράση της είναι αντιβακτηριακή και αντιμικροβιακή, παρόλα αυτά όμως προκαλεί πολλά δερματικά προβλήματα και θεωρείται ιδιαίτερα καρκινογόνος και βλαβερή για το αμυντικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού.

· Ακετόνη (Aceton):  Χρησιμοποιείται ευρέως ως διαλύτης για την απομάκρυνση του βερνικιού πάνω από τα νύχια. Ιδιαίτερα επιβαρυντικό τόσο για τα ίδια τα νύχια που τα καθιστά ευαίσθητα, εύθραυστα και αφυδατωμένα αλλά όσο και για την ίδια την υγεία καθώς επηρεάζει με την έντονη οσμή του το κεντρικό νευρικό σύστημα προκαλώντας πονοκέφαλο, ναυτία, τάση για εμετό, κ.α..

· Παράγωγο  της αιθυλικής αλκοόλης – Προπυλική Αλκοόλη (Propyl Alcohol) – Προπανόλη (Propanol): Διαλύτης  που περιέχεται σε προϊόντα όπως: βαφές μαλλιών, αρώματα, κρέμες προσώπου, χεριών, λάδια, κ.α. Η παρατεταμένη χρήση της ουσίας αυτής μπορεί να εκδηλωθεί στο δέρμα με τη μορφή ερεθισμού ή ευαισθησίας και μπορεί να οδηγήσει μέχρι και στην πρόωρη γήρανσή του. Η εισπνοή της μπορεί να επηρεάσει το κεντρικό νευρικό σύστημα και να προκαλέσει ναυτίες, ζαλάδα, εμετούς, πονοκέφαλο, κ.ά. Σε σοβαρότερες καταστάσεις ευθύνεται για διαταραχές στο αναπνευστικό σύστημα, τερατογενέσεις και μπορεί ακόμη να οδηγήσει σε κώμα ή θάνατο.

 · Τολουόλιο (toluene): διαλύτης, σε προϊόντα για την περιποίηση των μαλλιών. Εισέρχεται στον οργανισμό με την εισπνοή, την κατάποση και την διαδερμική απορροφητικότητα, προκαλώντας με την τοξικότητά του προβλήματα στο ανοσοποιητικό, στο ενδοκρινικό και στο αναπαραγωγικό σύστημα. Με την μακροχρόνια χρήση του εμφανίζονται συμπτώματα όπως: η ζάλη, σύγχυση και σοβαρότατα προβλήματα όπως αυτών των νεφρών και του ήπατος.

· Βαρέα Μέταλλα: Από τις πιο βλαβερές, τοξικές και αλλεργιογόνες χημικές ουσίες που συναντώνται σε ένα καλλυντικό προϊόν (σαπούνια, λοσιόν, μάσκαρες και κυρίως σε κρέμες αντιγηραντικές, λευκαντικές και ακμής) είναι ο υδράργυρος. Η έκθεσή στον υδράργυρο προκαλεί ερεθισμό, ευαισθητοποίηση και δερματικές αντιδράσεις, βλάβες στα μάτια και στην ακοή, μελαγχολία και κατάθλιψη, αδράνεια στα χέρια και, σε σοβαρότερες καταστάσεις, αστάθεια στην μνήμη και δηλητηρίαση. Ιδιαίτερα ευάλωτοι και εκτεθειμένοι στις βλαβερές επιπτώσεις του είναι οι έγκυοι γυναίκες και τα βρέφη που θηλάζουν (ο υδράργυρος περνάει μέσα από το μητρικό γάλα), καθώς και τα μικρά παιδιά (διατρέχουν κίνδυνο γιατί ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του εγκεφάλου και του κεντρικού νευρικού συστήματος).

Τα αμινοξέα, το σελήνιο, η βιταμίνη C προστατεύουν τον οργανισμό από τον υδράργυρο. 

· Αρσενικό (arsenic): Σε είδη του μακιγιάζ (μάσκαρες, foundation). Προκαλεί αλλεργικές, δερματικές αντιδράσεις, ναυτία, πονοκέφαλο, μεταπτώσεις στην διάθεση, κ.α. ενώ σε σοβαρότερες καταστάσεις επηρεάζονται το ενδοκρινικό και το νευρικό σύστημα και αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου. Τα αμινοξέα, το ασβέστιο, το ιώδιο, η βιταμίνη C και ο ψευδάργυρος προστατεύουν τον οργανισμό από το αρσενικό.

· Μόλυβδος (lead):  Τοξική χημική ουσία ιδιαίτερα βλαβερή για το κεντρικό νευρικό σύστημα. Περιέχεται σε είδη μακιγιάζ (κραγιόν), νυχιών (βερνίκια), μαλλιών (βαφές), στοματικής υγιεινής (οδοντόκρεμες), και σε κρέμες (αντηλιακά), άλλοτε ως χρωστική και άλλοτε ως φίλτρο προστασίας από την ηλιακή ακτινοβολία. Ακόμη και σε μικρές συγκεντρώσεις δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής και ευθύνεται για μία σειρά προβλημάτων όπως:

– ορμονικές διαταραχές (έμμηνος ρύση)

– επιπλοκές στην κύηση

– προβλήματα γονιμότητας (ανδρών-γυναικών)

– αναπτυξιακές διαταραχές

– μαθησιακά προβλήματα

– εύθραυστα μαλλιά, τριχόπτωση

– μεταπτώσεις συμπεριφοράς

– εκδήλωση καρκίνου. 

· Κάδμιο: Μέταλλο που βρίσκεται σε μεγάλη σχετικά συγκέντρωση σε είδη του μακιγιάζ (concealer, eyeliner). Σε μακροχρόνια χρήση προκαλεί προβλήματα σε: πεπτικό σύστημα (διάρροια, εμετούς), αναπνευστικό (πνεύμονες), αγγειακό, ενδοκρινικό και αναπαραγωγικό (στειρότητα) καθώς και στο κεντρικό νευρικό σύστημα προκαλώντας ψυχολογικές μεταπτώσεις. Επίσης, επηρεάζει το ανοσοποιητικό, τα νεφρά, τα οστά, τους μύες και οδηγεί σε καρκινογένεση. Τα αμινοξέα, το ασβέστιο, η βιταμίνη C και ο ψευδάργυρος προστατεύουν τον οργανισμό από το κάδμιο.

 · Φθαλικές ενώσεις (Phthalates): Σε μεγάλη ποικιλία  προϊόντων  καθημερινής χρήσης που σχετίζονται με την προσωπική υγιεινή (σαμπουάν) και την καλλωπιστική περιποίηση (αρώματα, προϊόντα περιποίησης μαλλιών, νυχιών και μακιγιάζ, κρέμες, αποσμητικά, κ.α.) του καταναλωτή και παρά την τοξικότητά τους, εξακολουθούν να εμπεριέχονται κανονικά μέσα στα προϊόντα και να αναγράφονται στις ετικέτες τους με τον παραπλανητικό όρο «άρωμα». Ο ρόλος τους στα προϊόντα είναι προστατευτικός, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, βελτιώνοντας την σύστασή τους και ενισχύοντας το άρωμά τους. Έχει επικίνδυνη δράση καθώς λόγω πιθανής εισπνοής τους ή απορρόφησής τους από το δέρμα ενδέχεται να προκαλέσουν δερματικά και  ορμονικά προβλήματα. Κατηγορούνται επίσης για την εκδήλωση καρκίνου και για βλάβες εσωτερικών οργάνων όπως οι πνεύμονες, το ήπαρ, η καρδιά, οι νεφροί.

· Διαιθυλαμίνη-Diethylamine (DEA) & Τριαιθυλαμίνη-Triethylamine (ΤΕΑ): Στα καλλυντικά για να ρυθμίζουν και να εξισορροπούν το pH και επίσης συναντάτε σε προϊόντα προσωπικής υγιεινής, είδη μακιγιάζ, βαφές μαλλιών, αρώματα, κ.τ.λ. Μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό και διάβρωση του δέρματος, αλλεργικές αντιδράσεις, σοβαρή οφθαλμική βλάβη, τοξικότητα στα όργανα, διαταραχή του αναπνευστικού και του αναπαραγωγικού συστήματος και, σε επανειλημμένη και παρατεταμένη χρήση, εμφάνιση καρκίνου.

 · Αμμωνία: Το κυρίαρχο συστατικό στις βαφές μαλλιών. Είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική για το τριχωτό της κεφαλής ενώ παράλληλα μπορεί να προκαλέσει δερματικά και αναπνευστικά προβλήματα, δύσπνοια, βήχα, ναυτία, ζαλάδα και, σε μακροχρόνια χρήση, πνευμονικό οίδημα.

· Συνθετικά χρώματα & αρώματα:  Προσδίδουν  λάμψη, ζωντάνια, φωτεινότητα, ευωδιά, ευφορία. Χρησιμοποιούνται σε κρέμες, σε είδη μακιγιάζ, σαμπουάν και αφρόλουτρα, σε βαφές μαλλιών, κ.ά. Τα χρώματα είναι ιδιαίτερα τοξικά, καθώς κατά πλειοψηφία προέρχονται από πετρέλαιο και πίσσα και έχουν κατηγορηθεί για ημικρανίες, άσθμα, δερματοπάθειες, για την διάσπαση προσοχής και την υπερκινητικότητα των  παιδιών καθώς και για την εμφάνιση καρκίνου.

  Τα αρώματα χρησιμοποιούνται στα περισσότερα προϊόντα και είναι επίσης τοξικά, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό προέρχεται από πετρέλαιο και η χημική τους σύνθεση θυμίζει αυτήν του καπνού του τσιγάρου. Ευθύνονται για την εμφάνιση πονοκεφάλου, ζαλάδας, αλλεργικής αντίδρασης, εμετού, υπερδιέγερσης, κ.α., μέχρι και καρκινογένεσης λόγω της απελευθέρωσης νευροτοξίνων που είναι ιδιαίτερα βλαπτικές για την υγεία του ανθρώπου.

Τα χρώματα διατυπώνονται πάνω στις ετικέτες του προϊόντος με τα αρχικά FD&C ή D&C και συνοδεύονται από ένα χρώμα και από έναν αριθμό.

· Ορυκτέλαια: Η βάση τους είναι το πετρέλαιο. Η μακροχρόνια χρήση των ορυκτελαίων δημιουργούν πάνω στο δέρμα μία μεμβράνη η οποία φράζει τους πόρους και περιορίζει την ικανότητα του να αποβάλλει τις τοξίνες του. Συνέπεια αυτού είναι να συσσωρεύονται οι τοξίνες στο ήπαρ και στους λεμφαδένες.

     – Βαζελίνη: Την συναντάμε σε προϊόντα προσώπου, σώματος, σε προϊόντα για τα μαλλιά, τα νύχια, κ.α.. Δρα βλαπτικά για την υγεία καθώς απορροφά την υγρασία και δεν επιτρέπει στις υπόλοιπες θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στο προϊόν να δράσουν. Έχει κατηγορηθεί ότι μπορεί να προκαλέσει μείωση της παραγωγής του κολλαγόνου, διαταραχή των οιστρογόνων, καθώς και ανωμαλίες στην έμμηνο ρύση, πρόωρη γήρανση, δερματικά προβλήματα, κ.α.. [36]
     – Παραφίνη: Χρησιμοποιείται σε κρέμες, κραγιόν, έλαια, παιδικά προϊόντα, κ.α. Είναι ιδιαίτερα βλαπτική καθώς μειώνει την διαπερατότητα του δέρματος προς τις άλλες θρεπτικές ουσίες δημιουργώντας ένα φιλμ που εμποδίζει στα κύτταρα του δέρματος να τις αξιοποιήσουν. Με τον καιρό αναπτύσσονται πάνω στο δέρμα μικρόβια που ευνοούν την εμφάνιση ακμής, ερυθρότητας, δερματίτιδας, πονοκεφάλους, κ.α..

     – Σιλικόνη: Περιέχεται σε σαμπουάν, κρέμες και σε είδη μακιγιάζ. Η σιλικόνη προσκολλάται πάνω στο δέρμα και την τρίχα δημιουργώντας μία προστατευτική μεμβράνη που δεν απομακρύνεται με το πλύσιμο. Με το πέρασμα του χρόνου όμως και με την καθημερινή χρήση το δέρμα και τα μαλλιά αδυνατούν να αναπνεύσουν και αρχίζουν να εμφανίζουν ξηρότητα στο δέρμα, ταλαιπωρημένα και αδύναμα μαλλιά, εμφάνισης ψαλίδας, κ.α.. 

 · Parabens: Είναι ισχυρά συντηρητικά και χρησιμοποιούνται σε προϊόντα προσωπικής υγιεινής, σε είδη μακιγιάζ, σε προϊόντα περιποίησης προσώπου, σώματος, κ.α.. Διεισδύουν στην κεράτινη στοιβάδα του δέρματος στον βαθμό που τους το επιτρέπουν οι υπόλοιπες ουσίες που περιέχονται στο προϊόν. Η δράση των parabens εμφανίζει ομοιότητες με την δράση των οιστρογόνων με αποτέλεσμα να παρεμβαίνουν στην λειτουργία των ορμονών και, σε περίπτωση υπερβολικής έκθεσης σε αυτά, να παρουσιάζεται αυξημένος κίνδυνος αλλεργικών αντιδράσεων, εμφάνισης καρκίνου του μαστού και διαταραχές στο αναπαραγωγικό σύστημα.

· Χημικά αντιηλιακά (oxybenzone, homosalate, avobenzone, benzophenone, ethoxycinnmate) Οι χημικές αυτές ουσίες, παρόλο που έχουν την δυνατότητα να προστατεύουν το δέρμα από τις υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου, ωστόσο έχουν χαρακτηριστεί ως τοξικές. Έχουν ενοχοποιηθεί για την πρόκληση πολλών δερματικών αντιδράσεων και καρκίνου καθώς μιμούνται την λειτουργία των οιστρογόνων του ανθρώπου.

 ·  Εκχύλισμα πλακούντα: Χρησιμοποιείται κυρίως σε αντιγηραντικά προϊόντα για το δέρμα και σε σκευάσματα για τα μαλλιά. Έχει κατηγορηθεί ότι ευθύνεται για ορμονικές διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος.

 · Τάλκης (talcum): Μία λευκογκρίζα σκόνη που έχει μεγάλη απορροφητική ικανότητα, όπως επίσης την δυνατότητα να συγκρατεί πτητικά αρώματα. Συναντάται σε προϊόντα απόσμησης, σε πούδρες, σκιές και ρουζ του μακιγιάζ. Για πολλά χρόνια χρησιμοποιούταν στο δέρμα των βρεφών και των μωρών για να διατηρείται στεγνό και να απορροφάται η υγρασία, η λιπαρότητα και ο ιδρώτας. Με τα χρόνια η χρήση του έχει περιοριστεί, καθώς αποδείχτηκε πως φράζει τους πόρους του δέρματος καθιστώντας δύσκολη την απομάκρυνση των τοξινών, προκαλεί αναπνευστικά προβλήματα, επηρεάζει την λειτουργία των πνευμόνων και μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση καρκίνου των ωοθηκών προσβάλλοντας το αναπαραγωγικό σύστημα.

Ασφάλεια των καλλυντικών προϊόντων.

  Τα καλλυντικά προϊόντα πωλούνται χωρίς να χρειάζονται ειδική άδεια για την αγορά τους και επομένως  χρησιμοποιούνται εύκολα από πολλούς ανθρώπους. Έτσι προκύπτει ότι πρέπει να είναι απολύτως ασφαλής στην χρήση τους.

  Η Ελληνική νομοθεσία εναρμονίστηκε με τον νέο κανονισμό της ΕΕ (1223/2009) στις Δ5/01/2018 μετά από υπουργική απόφαση των υπουργείων Υγείας και Οικονομίας (αριθμό Δ3(α)/91512). Η απόφαση αυτή συνέβαλε στην ενίσχυση της ασφάλειας των προϊόντων.

Καταλήγοντας, σύμφωνα με την νομοθεσία των καλλυντικών, είναι απαραίτητο να αναγράφονται πάνω στην ετικέτα των προϊόντων όλα τα συστατικά που περιέχονται σε αυτό. Παρόλο όμως την αναγραφή των χημικών ουσιών στις ετικέτες, δεν γίνεται σαφής και ξεκάθαρη η τοξικότητά τους λειτουργώντας έτσι παραπλανητικά για το αγοραστικό κοινό. Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως το πρώτο συστατικό που αναφέρεται στην ετικέτα είναι αυτό με την μεγαλύτερη συγκέντρωση και ακολουθεί μία φθίνουσα σειρά με τα υπόλοιπα συστατικά. Για την μείωση επίσης της τοξικότητας μίας ουσίας απαιτείται περιορισμός στην χρήση και στην ποσότητα της.

Επιβάλλεται λοιπόν το καταναλωτικό κοινό να δείχνει προσοχή σχετικά με τις αγορές που πραγματοποιεί ώστε να αποφύγει την έκθεσή του σε οτιδήποτε θεωρείται τοξικό και, κατά συνέπεια, δηλητηριώδες και καταστροφικό για την υγεία του.

  Επιδιώκετε, βελτιστοποίηση της διαδικασίας παραγωγής των καλλυντικών,  στην διακίνηση και διάθεσή τους στην ελληνική αγορά. Η συμμόρφωση της Ελλάδας στους κανονισμούς της ΕΕ επέτρεψε στον ΕΟΦ να κινείται και να δρα πιο αποτελεσματικά σε διαδικασίες ελέγχου και να αποτρέπει τυχόν ανήθικες και παράνομες δραστηριότητες. Η συνεργασία αυτή επιφέρει ένα ισχυρό, διεθνώς αναγνωρισμένο καθεστώς και αποσκοπεί στην διασφάλιση της προστασίας του πολίτη.

Προσοχή!  

  Όπως έχουμε διαπιστώσει από τα παραπάνω η χρήση καλλυντικών προϊόντων είναι πιθανών να προκαλέσουν διάφορες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως: απλές και πολύπλοκες δερματίτιδες, ερεθισμό οφθαλμών, ενοχλήσεις στο αναπνευστικό σύστημα συνήθως μετά από τη χρήση προϊόντων aerosols ή κολόνιας, επικίνδυνες μακροχρόνιες αλλεργικές και τοξικές αντιδράσεις οι οποίες μπορεί να παρατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα.  Για αυτό:

• Διαβάζετε τις ετικέτες: Αναζητήστε τις παραπάνω ουσίες και αποφεύγετε προϊόντα που τις περιέχουν.
• Προσέξτε την ημερομηνία λήξης
• Επιλέγετε φυσικά προϊόντα: Προτιμάτε καλλυντικά με φυσικές συνθέσεις και λιγότερα χημικά πρόσθετα.
• Προσέχετε τις αντιδράσεις: Εάν παρατηρήσετε ερεθισμό, κοκκινίλα ή άλλα συμπτώματα αμέσως μετά τη χρήση ενός προϊόντος, σταματήστε να το χρησιμοποιείτε.
• Συμβουλεύεστε ειδικούς: Για πιο σοβαρές περιπτώσεις, συμβουλευτείτε έναν δερματολόγο. 

Που θα μάθω αν κάποιο καλλυντικό περιέχει βλαβερά συστατικά;

  Κάθε προϊόν που αγοράζουμε έχει μια συσκευασία και μια ετικέτα. Αν κοιτάξουμε προσεκτικά στις πληροφορίες που αναγράφονται εκεί, θα δούμε πως τα συστατικά αναφέρονται (συνήθως) λεπτομερώς. Εκεί θα πρέπει να ψάξουμε αν αναφέρεται κάποιο από τα βλαβερά συστατικά και αν συμβαίνει αυτό, να αποφεύγουμε την χρήση τους. 

Να αποφεύγετε προϊόντα με αυτές τις ουσίες και αναζητάτε εναλλακτικές, φυσικές συνθέσεις.

• Parabens: Αρχικά, τα περισσότερα προϊόντα που δεν περιέχουν parabens το αναγράφουν συνήθως στην συσκευασία. Αν όμως κάποιο καλλυντικό ή προϊόν που θέλεις να χρησιμοποιήσεις, δεν αναγράφει ότι δεν περιέχει parabens, μπορείς να ελέγξεις την ετικέτα του και να καταλάβεις αν περιέχει ή όχι, συγκεκριμένα, αν δεις ότι περιέχει κάποια από τις λέξεις-συστατικά (συνήθως το δεύτερο συστατικό είναι paraben): isopropylparaben, isobutylparaben, phenylparaben, benzylparaben, pentylparaben, propylparaben και butylparaben τότε μάλλον περιέχει και καλό είναι να αποφύγεις να το χρησιμοποιήσεις

• Triclosan: Αντιμικροβιακός παράγοντας που βρίσκεται σε πολλά καθαριστικά και σαπούνια.

• Φθαλικές ενώσεις:  Μερικές φορές είναι δύσκολο να καταλάβουμε αν ένα προϊόν τις περιέχει. Συνήθως όταν περιέχει άρωμα, περιέχει και φθαλικές ενώσεις. Το καταλαβαίνουμε καθώς το βρίσκουμε ως δεύτερο συνθετικό στα αρώματα. Τα συστατικά που περιέχουν συνήθως την λέξη «thalate» είναι ένας τρόπος για να τα αναγνωρίσουμε. Ακόμη, αναφέρονται και με άλλες ονομασίες όπως: DBP, DEP, DMP, DEHP και BzBP.  

• Έχετε την Λίστα με  26 Κύριων Αλλεργιογόνων ουσιών.

• Αρωματικές ουσίες: Ανοίγουμε ένα νέο καλλυντικό και η πρώτη κίνηση που κάνουμε είναι να το μυρίσουμε. Είναι «αθώο» το άρωμα που έχουν τα καλλυντικά; Μήπως είναι σημαντικό να δούμε αν τελικά τα αρώματα που περιέχονται στα καλλυντικά που χρησιμοποιούμε είναι βλαβερά για την υγεία μας;

• Άλλα συστατικά: Ορισμένα προϊόντα περιέχουν επιπλέον τοξικές ουσίες, όπως το κάδμιο ή ο μόλυβδος, αν και αυτές συνήθως βρίσκονται σε μη-καλλυντικά προϊόντα όπως βαφές ή παιχνίδια. 

Μέτρα προστασίας και συντήρησης των καλλυντικών.  

Τα καλλυντικά θα πρέπει να είναι:

· Προστατευμένα από το φως: το φως μπορεί να τα οξειδώσει.

· Προστατευμένα από την υγρασία: η υγρασία ευνοεί την ανάπτυξη βακτηριδίων.

· Να φυλάσσονται σε δροσερό μέρος ή σε θερμοκρασίες δωματίου: για να μην απειλείται η σταθερότητα του προϊόντος και η αλλοίωση των συντηρητικών του.

· Να διατηρούνται οι συσκευασίες καθαρές και κλειστές όταν δεν γίνεται χρήση του προϊόντος: αποτρέπεται έτσι η είσοδος μικροβίων, σκόνης, κ.τ.λ..

Βιβλιογραφία:

1. Baki, G., Kenneth S. A. (2015), Introduction to Cosmetic Formulation and Technology, John Wiley & Sons, Inc., New Jersey.
2. Briffa, j., Sinagra, E., Blundell, R. (2020) e0461, Heavy metal pollution in the environment and their toxicological effects on humans, Heliyon 6, Elsevier Ltd.
3. Gabriel, J. (2008), The green beauty guide: your essential resource to organic and natural skin care, hair care, makeup, and fragrances,   Health Communications, Inc. Deerfield Beach, Florida, Διαθέσιμο στο διαδύκτιο: www. hcibooks. com, Accessed 19/10/2020.
4. Τολουόλιο Ασφάλεια Εξοπλισμός & Διαδικασίες, Health Winesino, Accessed 3/11/2020
5. (2019), Δεκαοχτώ τοξικά συστατικά στα καλλυντικά σας, Accessed 26/10/2020.
6. Καρκινογόνες Ουσίες στα Καλλυντικά, Campaign for Safe Cosmetics, Accessed 3/11/2020.
7. Κάδμιο (Cd),  Αθηνών, Accessed 10/11/2020.   
8. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Paraben  Accessed 19/10/2020.
9. Γνωρίζατε ότι το δέρμα απορροφά τα «μέταλλα» πολύ περισσότερο από ότι το παχύ έντερο. Δείτε τι έχουν τα καλλυντικά που φοράμαι,  Accessed 10/11/2020.
10. https://sch.cy/sm/1018/kallyntika_ergasia.pdf
11. Pretty Nasty – Phthalates in European Cosmetic Products. Pdf    Accessed 30/10/2020.
12.  (2017), Aesthetics  Φθαλικές ουσίες & καλλυντικά, Επαγγελματικός Ενημερωτικός Επιμορφωτικός δικτυακός τόπος, Accessed 3/11/2020.   
13.  (2016), Αισθητική Σήμερα,  Επίδραση στην Υγεία των Φθαλικών Ενώσεων που Περιέχονται σε Καλλυντικά Προϊόντα: Οδός Έκθεσης το Δέρμα, Published in Επιστημονικά, Accessed 30/10/2020.
14. Ασφάλεια και την Υγεία, Accessed 5/11/2020. Αρσενικό, Το Εθνικό Ινστιτούτο για την
15. Εφημερίδα Μυτιλήνης, ΔΗΜΟΚΡΑΤΗΣ, Accessed 10/11/2020. (2015), 
16.  (2010), Barabens: Μία αγάπη που έγινε μίσος, Accessed 19/10/2020.
17. (2016), Όλα όσα πρέπει να ξέρεις για τα βαρέα μέταλλα, Accessed 19/10/2020.
18. (2001), Γιατί ο υδράργυρος στα καλλυντικά απειλεί την υγεία, Accessed 5/11/2020.
19. (2013), Η τροφή το φάρμακό μας  Χημικά Συντηρητικά – Parabens και καλλυντικά,  Accessed 19/10/2020.
20.  (2020), Βαζελίνη: Τορ χρήσεις για το θαυματουργό προϊόν που έχουμε στο σπίτι, Accessed 26/10/2020.
21. (2020), Τα Συστατικά που πρέπει να αποφεύγετε στα καλλυντικά που χρησιμοποιείτε, Accessed 3/11/2020.
22. Rowe, R. C., Sheskey B, P. J., Quinn, M. E. (2009), Handbook of Pharmaceutical Excipients, Sixth edition,  Pharmaceutical Press
23. Winter, R. (2009), A consumers dictionary of cosmetics ingredients.  1
24. Βέγκος, Α. (2004), Κοσμετολογία, Εκδόσεις Interbooks.
25. Γκέκα, Μ. (2017),  Φθαλικές ενώσεις. Γιατί είναι τοξικές κι επικίνδυνες;
26. Γκούντρα, Δ. ( 2012), Τα άσχημα μυστικά των προϊόντων ομορφιάς,  Accessed 5/11/2020.
27. Ζαφειρίδου, Β., Τοξικές Ουσίες στα Καλλυντικά, Accessed 26/10/2020.
28. Κουμπάνη, Μ. (2018), Έλεγξε τα καλλυντικά σου – Αυτά είναι τα τοξικά συστατικά που πρέπει να αποφύγεις Accessed 23/10/2020.
29. https://sch.cy/sm/1018/kallyntika_ergasia.pdf