Δ.Τ. 1162                                      –                                          Αθήνα, 23/09/2026

Επιστρέφουν στο προσκήνιο της αγροτικής παραγωγής και ασφάλειας τροφίμων οι μυκητολογικές Ασθένειες των Φυτών.

Γράφει η  Δρ. Μαρία Παπαδοπούλου.

Οι σύγχρονες περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως η κλιματική αλλαγή, η αύξηση της θερμοκρασίας και οι ακραίες μεταβολές στις βροχοπτώσεις, έχουν πράγματι αναδείξει τους φυτοπαθογόνους μύκητες σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την παγκόσμια γεωργία και την ασφάλεια των τροφίμων.

Η κλιματική αλλαγή αναδιαμορφώνει ριζικά την επιδημιολογία και τον βιολογικό κύκλο του μύκητα Alternaria alternata (Δαυτερομύκητας – Deuteromycetes), μετατρέποντάς τον από ένα δευτερεύον παθογόνο σε μια πρωτογενή και άκρως επιθετική απειλή για τις καλλιέργειες, όπως η ελιά και αποθηκευμένα προϊόντα τους.

Υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής, ο μύκητας τείνει να παράγει υψηλότερες συγκεντρώσεις μυκοτοξινών —δευτερογενών μεταβολιτών όπως η αλτερναριόλη (AOH)— οι οποίες, πέρα από τη ζημιά στο φυτό, υποβαθμίζουν την ασφάλεια των συγκομιζόμενων προϊόντων και του ελαιόλαδού και εγκυμονούν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.

Τις καλλιέργειες των φυτών προσβάλλουν περισσότερα από 10.000 είδη φυτοπαθογόνων μυκήτων προκαλώντας από ασήμαντες έως πολύ σοβαρές ασθένειες στα φυτά και, κατά συνέπεια, επηρεάζουν αρνητικά τη γεωργική παραγωγή.

Οι βιοτροφικοί μύκητες τρέφονται από ζωντανά κύτταρα του φυτού χωρίς να τα καταστρέφουν αμέσως. Ενώ οι νεκροτροφικοί μύκητες σκοτώνουν τα φυτικά κύτταρα για να τραφούν, προκαλώντας γρήγορη καταστροφή. Επίσης, ορισμένοι είδη προσβάλλουν μόνο ένα είδος φυτού, ενώ άλλοι μπορούν να προσβάλουν πολλές διαφορετικές καλλιέργειες.

Σημαντικές Κατηγορίες των φυτοπαθογόνων μυκήτων είναι:

• Μύκητες εδάφους: Προσβάλλουν τις ρίζες και προκαλούν σηψιριζίες, όπως το γένος Pythium (στα σπορόφυτα), Phytophthora που μεταδίδεται μέσω του εδάφους και προκαλεί σοβαρές ζημιές στο λαιμό, τις ρίζες και τον κορμό δέντρων, όπως το Fusarium,  το Phoma tracheiphila και το Verticillium dahlia τα οποία εγκαθίστανται στο αγγειακό σύστημα των φυτών παρεμποδίζοντας  την κίνηση νερού και θρεπτικών συστατικών     (αδρομυκώσεις)
• Μύκητες φυλλώματος: αποτελούν μία από τις πιο συχνές απειλές για την υγεία των φυτών, καθώς προσβάλλουν τα φύλλα, μειώνουν τη φωτοσύνθεση και εξασθενούν την καλλιέργεια. Αναπτύσσονται κυρίως σε συνθήκες υψηλής υγρασίας, κακού αερισμού και μέτριων θερμοκρασιών.

 Οι πιο κοινοί μύκητες φυλλώματος:

• Ωίδιο (Μπάστρα): Εμφανίζεται ως λευκή ή γκριζωπή σκόνη (σαν αλεύρι) πάνω στην επιφάνεια των φύλλων (συχνό σε τριανταφυλλιές, κολοκυνθοειδή, αμπέλι).
• Περονόσπορος: Προκαλεί κιτρινοπράσινες ή καστανές κηλίδες στην πάνω πλευρά του φύλλου και μια λευκή/γκρίζα εξάνθηση στην κάτω πλευρά.
• Καπνιά: Ένα μαύρο στρώμα σαν καπνιά που καλύπτει τα φύλλα. Αναπτύσσεται πάνω στα μελιτώδη εκκρίματα εντόμων (όπως αφίδες ή κοκκοειδή).
• Βοτρύτης (Φαιά σήψη): Προκαλεί γκρίζα μούχλα και σάπισμα σε φύλλα, βλαστούς και άνθη, ειδικά σε συνθήκες υπερβολικής υγρασίας.

 Σημαντικές  ομάδες παθογόνων σε έξαρση

Η ομάδα φυτοπαθογόνων μυκήτων που επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο της αγροτικής παραγωγής και της ασφάλειας των τροφίμων είναι οι

• Ωομύκητες (π.χ. Phytophthora spp.): Ψευδομύκητες του εδάφους που προκαλούν σήψεις ριζών και λαιμού σε δενδρώδεις καλλιέργειες (όπως τα μηλοειδή και τα εσπεριδοειδή), επωφελούμενοι από τα πλημμυρικά φαινόμενα.
• Μύκητες των Ασθενειών Ξύλου (π.χ. Botryosphaeriaceae, Diaporthe spp.): Ομάδες που προσβάλλουν το μόνιμο ξύλο των αμπελιών και των δενδρωδών καλλιεργειών, προκαλώντας σταδιακή ξήρανση και κατάρρευση των φυτών

Η καλλιέργεια της ελιάς πλήττεται έντονα από τις σύγχρονες περιβαλλοντικές αλλαγές, καθώς οι ήπιοι χειμώνες και οι παρατεταμένες περίοδοι υψηλής υγρασίας ευνοούν την έξαρση σοβαρών μυκητολογικών ασθενειών.

Οι σημαντικότεροι φυτοπαθογόνοι μύκητες που απειλούν την ελιά σήμερα είναι οι εξής:

1. Κυκλοκόνιο (Venturia oleaginea / Cycloconium oleaginum). Είναι η πιο διαδεδομένη μυκητολογική ασθένεια της ελιάς (γνωστή και ως “μάτι του παγωνιού”). Προκαλεί χαρακτηριστικές κυκλικές κηλίδες στα φύλλα, έντονη φυλλόπτωση και εξασθένηση του δέντρου. Οι συχνές βροχοπτώσεις την άνοιξη και το φθινόπωρο σε συνδυασμό με ήπιες θερμοκρασίες (15-20°C) προκαλούν εκρηκτική εξάπλωση των σπορίων.

2. Γλοιοσπόριο (Colletotrichum spp.). Θεωρείται πλέον μία από τις πιο καταστροφικές ασθένειες για την ελαιοπαραγωγή παγκοσμίως (σήψη των καρπών). Προσβάλλει απευθείας τον καρπό, υποβαθμίζοντας δραματικά την ποιότητα του ελαιολάδου (αυξάνει κατακόρυφα την οξύτητα και αλλοιώνει το χρώμα και τη γεύση).  Η υψηλή σχετική υγρασία και οι βροχές κατά την περίοδο της ωρίμανσης των καρπών (φθινόπωρο-χειμώνας) αποτελούν τον κύριο καταλύτη για την έξαρσή του.

Γλοιοσπόριο (Colletotrichum spp.)

3. Βερτισιλλίωση (Verticillium dahliae). Πρόκειται για έναν μύκητα του εδάφους που εισέρχεται από τις ρίζες και φράζει τα αγγεία του ξύλου, εμποδίζοντας τη μεταφορά νερού. Προκαλεί ξήρανση μεμονωμένων κλάδων (αποπληξία) ή ακόμα και ολόκληρου του δέντρου.Η αύξηση της θερμοκρασίας του εδάφους και οι κακές αποστραγγιστικές συνθήκες (πλημμυρισμένα εδάφη από ακραίες βροχοπτώσεις) στρεσάρουν τις ρίζες και διευκολύνουν τη μόλυνση.

Η Αλτερναρίωση (Alternaria alternata) της Ελάιας.

Πρόσφατα, στο κατάλογο των μυκητολογικών ασθενειών που προσβάλλουν την ελιά και παρουσιάζουν αυξημένο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια λόγω των κλιματικών αλλαγών,  έχει συμπεριφερθεί  και η Αλτερναρίωση (Alternaria alternata).  Αν και παραδοσιακά θεωρούνταν δευτερεύουσας σημασίας παθογόνο (που συνήθως εκμεταλλευόταν πληγές από έντομα, όπως ο δάκος ή ο θρίπας, ή αναπτυσσόταν ως μέρος της “καπνιάς”), σύγχρονες επιστημονικές καταγραφές δείχνουν ότι πλέον δρα και ως πρωτογενές παθογόνο προκαλώντας  σοβαρές ζημιές σε όλα τα υπέργεια όργανα του δέντρου.

Η αλτερναρίωση, που προκαλείται από τον μύκητα Alternaria alternata και συναφή είδη, είναι μια ευρέως διαδεδομένη μυκητολογική ασθένεια που προσβάλλει πολλά φυτά και ευνοείται από τις υγρές και θερμές συνθήκες.

Συμπτώματα στην Ελιά

• Καρποί & Ποδίσκοι: Προκαλείται σήψη και μουμιοποίηση των ώριμων καρπών. Πολύ σημαντική είναι η νέκρωση των ποδίσκων, η οποία οδηγεί σε πρόωρη και έντονη καρπόπτωση αμέσως μετά την καρπόδεση.
• Οφθαλμοί & Άνθη: Ο μύκητας προκαλεί νέκρωση στα μπουμπούκια και στα άνθη (ξήρανση των ανθοταξιών), σταματώντας την ανάπτυξη της νέας βλάστησης και εκμηδενίζοντας την καρποφορία.
• Φύλλα & Βλαστοί: Εμφανίζονται καστανές ή μαύρες νεκρωτικές κηλίδες. Σε νεαρά μοσχεύματα στα φυτώρια (π.χ. στην ποικιλία Καλαμών), η προσβολή εκδηλώνεται με ελλειψοειδείς κίτρινες κηλίδες που μαυρίζουν, οδηγώντας σε φυλλόπτωση και ξήρανση των φυτών.

Ο Βιολογικός Κύκλος

• Διαχείμαση: Ο μύκητας περνάει τον χειμώνα (διαχειμάζει) πάνω σε φυτικά υπολείμματα που μένουν στο έδαφος, σε μολυσμένους σπόρους, σε οφθαλμούς, καθώς και σε φύλλα ή βλαστούς πολυετών φυτών.
• Πρωτογενής Μόλυνση: Την άνοιξη, με την αύξηση της θερμοκρασίας και της υγρασίας, το παθογόνο παράγει σπόρια (κονίδια). Τα σπόρια αυτά μεταφέρονται με τον άνεμο ή το νερό της βροχής/πότισματος στα νέα, ευαίσθητα φυτικά μέρη.
• Είσοδος στο Φυτό: Τα σπόρια βλαστάνουν παρουσία υγρασίας στην επιφάνεια του φυτού και εισχωρούν απευθείας στους ιστούς ή μέσω φυσικών ανοιγμάτων και πληγών.
• Δευτερογενής Μόλυνση: Πάνω στις νέες κηλίδες που σχηματίζονται, ο μύκητας παράγει νέα κονίδια. Αυτά διασπείρονται κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου και προκαλούν νέες, συνεχιζόμενες προσβολές.

Επιδημιολογία & Ιδιαίτερες Συνθήκες στην Ελιά

Κλιματικοί Παράγοντες: Η ασθένεια ευνοείται από παρατεταμένες περιόδους με υψηλή σχετική υγρασία, συχνές βροχοπτώσεις ή έντονη πρωινή δροσιά. Η υψηλή σχετική υγρασία, οι βροχοπτώσεις, η ύπαρξη ελεύθερου νερού στα φύλλα και οι θερμοκρασίες μεταξύ 20°C και 30°C επιταχύνουν τη βλάστηση των σπορίων και την εξάπλωση της νόσου.
Κρίσιμες Περίοδοι: Οι αερομεταφερόμενοι πληθυσμοί των σπορίων (κονιδίων) του μύκητα βρίσκονται στον αέρα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά παρουσιάζουν αιχμή κατά την περίοδο ανάπτυξης και ωρίμανσης των καρπών.
Ευαισθησία φυτών: Τα φυτά γίνονται πιο ευπαθή όταν βρίσκονται σε κατάσταση στρες (π.χ. έλλειψη θρεπτικών συστατικών, ξηρασία ακολουθούμενη από υπερβολικό πότισμα) ή όταν υπάρχει πυκνή φύτευση που εμποδίζει τον αερισμό του φυλλώματος.
Συνέργεια με Έντομα: Οι μολύνσεις στα φύλλα και τους βλαστούς διευκολύνονται συχνά όταν προϋπάρχουν πληγές από νύγματα εντόμων, όπως ο θρίπας της ελιάς (Liothrips oleae).
Γιατί έξαρση τώρα;
Η κλιματική αλλαγή αναδιαμορφώνει ριζικά την επιδημιολογία και τον βιολογικό κύκλο του μύκητα Alternaria alternata, μετατρέποντάς τον από ένα δευτερεύον παθογόνο σε μια πρωτογενή και άκρως επιθετική απειλή για τις καλλιέργειες, όπως η ελιά.
Η Alternaria ευνοείται εξαιρετικά από τις απότομες μεταβολές θερμοκρασίας και υγρασίας,  συνθήκες που γίνονται όλο και πιο συχνές λόγω της κλιματικής κρίσης.
 Επιμήκυνση και Μετατόπιση της «Περιόδου των Σπορίων»
Πρωιμότερη παραγωγή: Λόγω των πιο ήπιων χειμώνων και της ταχύτερης ανόδου της θερμοκρασίας την άνοιξη, ο μύκητας ξυπνά νωρίτερα από τη διαχείμαση στα φυτικά υπολείμματα.
Μεγαλύτερη διάρκεια έκθεσης: Πρόσφατες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η περίοδος κατά την οποία τα σπόρια (κονίδια) του μύκητα κυκλοφορούν στον αέρα έχει επιμηκυνθεί σημαντικά (πλέον καλύπτει σταθερά από τον Μάρτιο έως τον Οκτώβριο), αυξάνοντας τις πιθανότητες μόλυνσης των φυτών για πολλούς περισσότερους μήνες.
 Έντονη Θετική Συσχέτιση με τη Θερμοκρασία και το (CO2)
Ταχύτερη ανάπτυξη: Η Alternaria alternata αναπτύσσεται σε ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα θερμοκρασιών (από 4°C έως 35°C). Η αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας πλησιάζει το παθογόνο στο βέλτιστο θερμοκρασιακό του όριο (20°C–30°C), επιταχύνοντας δραματικά τη βλάστηση των σπορίων.
Η επίδραση του (CO₂): Τα αυξημένα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα λειτουργούν ως διεγερτικός παράγοντας για τον μύκητα, ενισχύοντας τόσο την παραγωγή σπορίων όσο και την επιθετικότητα της εισβολής του στους φυτικούς ιστούς.
 Αλλαγή στα Πρότυπα Υγρασίας και Ακραία Φαινόμενα
Έντονες βροχοπτώσεις μικρής διάρκειας: Αν και η κλιματική αλλαγή φέρνει περιόδους ξηρασίας, οι ξαφνικές και έντονες βροχοπτώσεις (ή η αυξημένη πρωινή υγρασία/δροσιά) προσφέρουν το απαραίτητο «ελεύθερο νερό» πάνω στα φύλλα και τους καρπούς, ώστε να βλαστήσουν τα σπόρια ακαριαία.
Διασπορά μέσω ανέμων: Τα ακραία καιρικά φαινόμενα με ισχυρούς ανέμους διευκολύνουν τη μεταφορά των αερομεταφερόμενων κονιδίων σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις, προκαλώντας ταχύτατη δευτερογενή εξάπλωση (επιδημιολογικές εξάρσεις) σε ολόκληρες περιοχές.
 Αυξημένη Ευπάθεια του Ξενιστή (Φυτού) λόγω Στρες
Θερμικό και υδατικό στρες: Τα ίδια τα ελαιόδεντρα (ή άλλα φυτά) εξασθενούν λόγω των παρατεταμένων καυσώνων και της έλλειψης νερού. Ένα εξασθενημένο φυτό έχει μειωμένη άμυνα (π.χ. χαμηλότερη συγκέντρωση προστατευτικών φαινολών), με αποτέλεσμα ο μύκητας να διεισδύει πολύ πιο εύκολα.
Έντομα-φορείς: Η κλιματική αλλαγή ευνοεί την πρωιμότερη εμφάνιση και την αύξηση των πληθυσμών διάφορων εχθρών (όπως ο θρίπας της ελιάς). Τα νύγματα αυτών των εν
τόμων δημιουργούν πληγές, οι οποίες αποτελούν ανοιχτές πύλες εισόδου για το μύκητα.
 

Alternaria: μια κρυφή απειλή που εντείνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Όπως αναφέρθηκε η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τα πρότυπα θερμοκρασίας και υγρασίας, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη μυκήτων του γένους Alternaria, και συγκεκριμένα του είδους Alternaria alternata και την παραγωγή μυκοτοξινών (π.χ. αλτερναριόλη (AOH)).  Οι μύκητες αυτοί εξαπλώνονται πλέον ευρύτερα σε καλλιέργειες και περιοχές, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιμόλυνσης με αλτερναριόλη (AOH), ιδίως κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης και της μεταφοράς.

Η αλτερναριόλη είναι μια ένωση τύπου βενζοχρωμενόνης-ισοκουμαρίνης και η παραγωγή της εντείνεται υπό συνθήκες περιβαλλοντικής καταπόνησης, όπως οι διακυμάνσεις στην ενεργότητα του ύδατος που προκαλούνται συχνά από ακραία καιρικά φαινόμενα. Ως εκ τούτου, η AOH αναδεικνύεται σε σημαντικό κίνδυνο για την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών σε παγκόσμιο επίπεδο. Μόλις παραχθεί, η AOH μπορεί να παραμείνει σταθερή ή να συνδεθεί με σάκχαρα και θειικά άλατα, σχηματίζοντας «καλυμμένες μυκοτοξίνες» (masked mycotoxins) που διαφεύγουν της ανίχνευσης, αλλά μπορούν να επανέλθουν στην τοξική τους μορφή κατά τη διαδικασία της πέψης.

Οι επιστημονικές πηγές αναφέρουν υψηλές συγκεντρώσεις μυκοτοξινών έχουν εντοπιστεί στο κριθάρι και στους ξηρούς καρπούς. Λόγω της ανθεκτικότητάς της στη θερμότητα και την επεξεργασία, η επιμόλυνση μπορεί εύκολα να μεταφερθεί από τις ακατέργαστες καλλιέργειες στα τελικά προϊόντα τροφίμων και ζωοτροφών.

Η αλτερναριόλη αποτελεί «αναδυόμενη μυκοτοξίνη» και η EFSA δεν διαθέτει συστάσεις σχετικά με τα επιτρεπτά επίπεδα επιμόλυνσης στα δημητριακά και τις ζωοτροφές. Το γεγονός ότι μπορεί να αναπτυχθεί σε ευρύ φάσμα θερμοκρασιών (μεταξύ 4 °C και 35 °C) της επιτρέπει να επιβιώνει και να συνεχίζει την παραγωγή σπορίων ακόμη και σε χαμηλές θερμοκρασίες.

 Σε ανασκόπηση που πραγματοποιήθηκε σε δημητριακά, τα υψηλότερα μέσα επίπεδα AOH καταγράφηκαν σε δείγματα κριθαριού από την Αργεντινή, καθώς και σε δείγματα σπέλτας και βρώμης από τη Σλοβενία, όπως απεικονίζεται στο σχήμα 1.

Στα ζώα, η AOH έχει πολλαπλές τοξικές επιδράσεις. Μελέτες σε αρουραίους αναφέρουν οξειδωτικό στρες, βλάβη στο DNA και φλεγμονή, ειδικά στους ιστούς του ήπατος και του εντέρου. Μιμείται επίσης τα οιστρογόνα και αλληλεπιδρά με υποδοχείς ανδρογόνων, γεγονός που μπορεί να διαταράξει τις αναπαραγωγικές και ενδοκρινικές λειτουργίες. Αν και η οξεία τοξικότητα είναι χαμηλή, η χρόνια έκθεση σε χαμηλές δόσεις μέσω μολυσμένων ζωοτροφών θα μπορούσε να επηρεάσει την υγεία, την παραγωγικότητα και τη γονιμότητα των ζώων.

(Πηγή: Saleh, I; Zeidan, R and Abu-Dieyeh, M. 2024. The characteristics, occurrence, and toxicological effects of alternariol: a mycotoxin. Archives of Toxicology 98: 1659-1683. https://doi.org/10.1007/s00204-024-03743-0 https://doi.org/10.1007/s00204-024-03743-0Average level of alternariol)

Κίνδυνος Αυξημένης Τοξικότητας του ελαιόκαρπου.

Στα χαρακτηριστικά του μύκητα που τον κάνουν ακόμα πιο επικίνδυνο είναι η εμφάνιση του στα αποθηκευμένα αγροτικά προϊόντα, όπου απελευθερώνει μυκοτοξίνες με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων και των παραγωγικών ζώων.

Υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής, ο μύκητας τείνει να παράγει υψηλότερες συγκεντρώσεις μυκοτοξινών —δευτερογενών μεταβολιτών όπως η αλτερναριόλη (AOH)— οι οποίες, πέρα από τη ζημιά στο φυτό, υποβαθμίζουν την ασφάλεια των συγκομιζόμενων προϊόντων και του ελαιόλαδού και εγκυμονούν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.

Όταν ο μύκητας Alternaria alternata αναπτύσσεται πάνω στον ελαιόκαρπο (προκαλώντας σήψη), συνθέτει δευτερογενείς μεταβολίτες, δηλαδή μυκοτοξίνες. Οι κυριότερες από αυτές είναι:

• Αλτερναριόλη (AOH)
• Μονομεθυλαιθέρας της αλτερναριόλης (AME)
• Τενουαζονικό οξύ (TeA) – η οποία παρουσιάζει την υψηλότερη οξεία τοξικότητα
• Αλτερτοξίνες (ATX)

Οι ουσίες αυτές έχουν συνδεθεί στη διεθνή βιβλιογραφία με κυτταροτοξικές, γονιδιοτοξικές και μεταλλαξιογόνες δράσεις.

Ο μεγαλύτερος φόβος των παραγωγών είναι αν οι τοξίνες περνούν στο λάδι. Ιστορικές και σύγχρονες τοξικολογικές μελέτες (π.χ. Visconti et al.) δείχνουν τα εξής:

• Στο εμπορικό ελαιόλαδο: Σε δείγματα λαδιού που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση και προέρχονται από υγιείς ή τυπικά συγκομισμένους καρπούς, δεν ανιχνεύονται μυκοτοξίνες.
• Ποσοστό μεταφοράς: Εάν γίνει έκθλιψη πολύ σαπισμένων και βαριά μολυσμένων ελιών στο εργαστήριο, η μεταφορά των τοξινών στο λάδι είναι χαμηλή: περίπου 4% για την AME, 1,8% για την AOH, ενώ για το TeA είναι μηδενική, καθώς οι περισσότερες από αυτές τις τοξίνες είναι υδροδιαλυτές και απομακρύνονται με τα απόνερα του ελαιοτριβείου.

Πέρα από τις μυκοτοξίνες, ο μύκητας εκκρίνει φυτοτοξίνες (host-specific & non-host-specific toxins) οι οποίες επιτίθενται απευθείας στους ιστούς της ελιάς. Προκαλούν:

• Νέκρωση ποδίσκων: Οδηγεί σε εκτεταμένη και πρόωρη καρπόπτωση (πριν την ωρίμανση).
• Καρπόκαψα και σήψη: Οι ώριμοι καρποί μαυρίζουν, μουμιοποιούνται και υποβαθμίζονται πλήρως ποιοτικά (ανεβαίνει κατακόρυφα η οξύτητα του λαδιού).

Αντιμετώπιση

Οι επιστημονικές πηγές υποστηρίζουν ότι τα μέτρα πρόληψης για το Κυκλοκόνιο και το Γλοιοσπόριο (όπως το αεράτο κλάδεμα, η καταστροφή των μουμιοποιημένων καρπών στο έδαφος και οι προληπτικοί ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα) καλύπτουν σε μεγάλο βαθμό και την Αλτερναρίωση. Επίσης, η αποτελεσματική καταπολέμηση των εντόμων (δάκος, θρίπας) είναι κρίσιμη, καθώς οι πληγές που αφήνουν αποτελούν την κύρια πύλη εισόδου για τον μύκητα.

Μέτρα Πρόληψης

1. Σωστό κλάδεμα: Κλαδεύετε τα φυτά ώστε να εξασφαλίζεται ο καλός αερισμός και φωτισμός στο εσωτερικό του φυλλώματος.
2. Πότισμα στη ρίζα: Αποφεύγετε να βρέχετε τα φύλλα κατά το πότισμα, καθώς η στάσιμη υγρασία ευνοεί τη βλάστηση των σπορίων των μυκήτων.
3. Απομάκρυνση προσβεβλημένων μερών: Αφαιρείτε και καταστρέφετε τα άρρωστα φύλλα για να σταματήσετε την εξάπλωση της ασθένειας.
4. Σωστή απόσταση φύτευσης: Μην φυτεύετε τα φυτά πολύ κοντά το ένα στο άλλο.

Λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της εμφάνισης ανθεκτικότητας στα κλασικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα, η διαχείριση της συγκεκριμένης ομάδας έχει αναδειχθεί σε κρίσιμη πρόκληση για τους παραγωγούς παγκοσμίως και στην Ελλάδα. Η απόσυρση παλαιότερων χημικών σκευασμάτων από την ευρωπαϊκή αγορά αφήνει κενά στη φυτοπροστασία, επιτρέποντας σε τέτοια παθογόνα να ανακάμψουν.

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post SOS: Επικίνδυνες Μυκοτοξίνες και Μύκητες στο Πιάτο μας first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Δ.Τ. 1161                                      –                                          Αθήνα, 18/09/2026

Τα άγρια Μινκ (Βιζον), τα σαρκοφάγα αυτά ζώα, επιτίθενται και κατασπαράζουν ότι κινείται γύρω τους.

Το διαχρονικό πρόβλημα της Δυτικής Μακεδονίας.

Γράφει η  Δρ. Μαρία Παπαδοπούλου

Το περιβάλλον της Λίμνης της Καστοριάς (Ορεστιάδα) αποτελούσε  ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της λεπτής ισορροπίας μεταξύ ανθρώπου και φύσης στην Ελλάδα. Ήταν ένας τόπος εξαιρετικής ομορφιάς, ενταγμένος στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000, ο οποίος όμως σήμερα αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις, καθώς οι κανόνες της φύσης του παραβιάστηκαν από δήθεν «ακτιβιστές».

Τον Αύγουστο του 2010, αυτοί οι «ακτιβιστές» εισέβαλαν παράνομα σε εκτροφεία γουνοφόρων ζώων στην Καστοριά και τη Σιάτιστα, απελευθερώνοντας περίπου 50.000 αμερικανικά μινκ (βιζόν).

Ως ξενικό και άκρως επιθετικό είδος για το ελληνικό οικοσύστημα, τα μινκ που επιβίωσαν κατευθύνθηκαν  γρήγορα προς τον υδροβιότοπο της λίμνης για να βρουν τροφή.

Αυτή ήταν μια επιπόλαια εγκληματική πράξη, η οποία διατάραξε  την  ισορροπία της λίμνης προκαλώντας ανεπανόρθωτες ζημιές όπως:

• Εξολόθρευσαν αποικίες πουλιών, καταστρέφοντας φωλιές, τρώγοντας αυγά και νεοσσούς (όπως των σπάνιων αργυροπελεκάνων και λαγγόνων).
• Ανταγωνίστηκαν την ντόπια πανίδα, όπως την ευρασιατική βίδρα, μειώνοντας τη διαθέσιμη τροφή.
• Πολλαπλασιάστηκαν ανεξέλεγκτα, με αποτέλεσμα τα επόμενα χρόνια να επεκταθούν και προς άλλες περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας (όπως ο Αλιάκμονας και οι Πρέσπες), δημιουργώντας προβλήματα μέχρι και σε οικόσιτα ζώα (κότες) της περιοχής.

Παραθέτουμε την ιστορία αυτή με συγκεκριμένες θέσεις του ΠΑΚΟΕ.

Το διαχρονικό πρόβλημα της Δυτικής Μακεδονίας

Η ιστορία με τα μινκ (βιζόν) στην Ελλάδα ξεκίνησε ως μια καθαρά οικονομική και επιχειρηματική δραστηριότητα, στενά συνδεδεμένη με τη μακρά παράδοση της Καστοριάς και της Σιάτιστας στην επεξεργασία και το εμπόριο γούνας. Μια παράδοση, όπως αναφέρουν οι πηγές, που γεννήθηκε στα βουνά  της ορεινής περιοχής  της Δυτικής Μακεδονίας όπου οι μακρύς, ψυχροί χειμώνες κατέστησαν τη γούνα όχι είδος πολυτελείας, αλλά αναγκαιότητα.

Ήδη από τον 17ο και τον 18ο αιώνα, οι γουναράδες της περιοχής είχαν αποκτήσει φήμη που ξεπερνούσε τα σύνορα της Ελλάδας. Αν και ο κλάδος έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές η Καστοριά παραμένει ένα ενεργό κέντρο γουνοποιίας.

Η Ελλάδα αναγνωρίζεται επίσης ως μία από τις σημαντικές παραγωγούς γουναρικών μινκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μαζί με τη Φινλανδία, τη Δανία και την Πολωνία. Στην Ελλάδα, σχετικές μονάδες υπάρχουν στη Δυτική Μακεδονία, όπως στην Καστοριά και την Κοζάνη.

Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, οι Έλληνες γουναράδες εισήγαγαν κυρίως αποκόμματα γούνας από το εξωτερικό, τα οποία ένωναν και μεταποιούσαν με ειδική τεχνική. Έτσι, με στόχο τη δημιουργία μιας εγχώριας πηγής πρώτης ύλης ώστε να μειωθεί το κόστος των εισαγωγών, εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα το 1965 τα πρώτα εκτροφεία μινκ.

Αυτό το συμπαθές θηλαστικό

Τα μινκ (ή αλλιώς βιζόν) τα οποία εκτρέφονται αποκλειστικά  για την πολυτελή γούνα τους, είναι μικρά, σαρκοφάγά θηλαστικά της οικογένειας των μουστελιδών, στην οποία ανήκουν επίσης τα κουνάβια και οι νυφίτσες με μακρόστενο σώμα, κοντά πόδια με μεμβράνες για κολύμπι και πυκνό, στιλπνό τρίχωμα. Είναι ημι-υδρόβια και εξαιρετικοί κολυμβητές, ενώ ζουν κοντά σε λίμνες, ποτάμια και έλη. Υπάρχει το αμερικανικό μινκ (Mustela vison), που είναι μεγαλύτερο με σκούρα καφέ γούνα και λευκό σημάδι μόνο στο κάτω χείλος, και προέρχεται από τη Βόρεια Αμερική, και το ευρωπαϊκό (Mustela lutreola), το οποίο είναι μικρότερο σε μέγεθος, με καφέ γούνα και λευκά και τα δύο χείλη, το οποίο απειλείται με εξαφάνιση. 

Είναι εξαιρετικός κολυμβητής, βουτά με μεγάλη επιδεξιότητα και μπορεί να φτάσει σε βάθος 5 μέτρων, ενώ μπορεί και να σκαρφαλώσει με άνεση. Σκάβει σήραγγες στο χώμα για να φωλιάσει κοντά στο νερό, σε έκταση που κυμαίνεται από 1 έως 4 χιλιόμετρα. Κάθε σήραγγα έχει δύο εξόδους, μία στο νερό και μία στην ξηρά.

Τρέφεται με μικρά ζώα (βατράχους, ψάρια και τρωκτικά) αλλά και με αυγά. Ένα χαρακτηριστικό του είναι ότι αποθηκεύει τροφή, δηλαδή σκοτώνει περισσότερα ζώα απ’ όσα χρειάζεται.

Η εξέλιξη της ιστορίας

Για αρκετές δεκαετίες η παραγωγή ήταν περιορισμένη. Ωστόσο, η μεγάλη άνθηση ήρθε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και τις αρχές του 2000, όταν μέσω ευρωπαϊκών επιδοτήσεων (όπως το πρόγραμμα LEADER II) χρηματοδοτήθηκε η δημιουργία δεκάδων νέων σύγχρονων μονάδων. Μέσα σε λίγα χρόνια, ο πληθυσμός των εκτρεφόμενων ζώων διπλασιάστηκε (από 75.000 το 2005, ξεπέρασε τις 150.000 το 2006) και αργότερα έφτασε να αριθμεί εκατοντάδες χιλιάδες ζώα, καθιστώντας την Ελλάδα μία από τις σημαντικές παραγωγούς χώρες στην ΕΕ.

Οι Επιπτώσεις και η Κρίση στον Κλάδο

• Κατάρρευση εξαγωγών: Ο κλάδος εξαρτιόταν σε ποσοστό έως και 98% από τις αγορές της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Τα πολιτικά και οικονομικά προβλήματα σε αυτές τις χώρες (από το 2013-2014 και έπειτα) προκάλεσαν κάθετη πτώση στις πωλήσεις.
• Μείωση παραγωγής: Οι εξαγωγές και η τοπική μεταποίηση μειώθηκαν κατακόρυφα, πλήττοντας σοβαρά το τοπικό ΑΕΠ και εκτοξεύοντας την ανεργία στη Δυτική Μακεδονία.
• Πρόσθετα πλήγματα: Τα μινκ αποδείχθηκαν εξαιρετικά ευάλωτα στον κορωνοϊό, με αποτέλεσμα να εντοπιστούν κρούσματα σε ελληνικές φάρμες και να θανατωθούν χιλιάδες ζώα για λόγους δημόσιας υγείας. Μεταγενέστερα, η πανδημία COVID-19, οι αυστηρότεροι ευρωπαϊκοί περιορισμοί και η στροφή της μόδας κατά της χρήσης γούνας επιβάρυναν περαιτέρω την κατάσταση, φέρνοντας τον Capital ιστορικό κλάδο σε αδιέξοδο.

Σήμερα  η εκτροφή των μινκ (βιζόν) στην Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας έντονης οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής αντιπαράθεσης, καθώς ο κλάδος της γούνας προσπαθεί να επιβιώσει σε ένα εξαιρετικά δυσμενές ευρωπαϊκό περιβάλλον.

Η κατάσταση διαμορφώνεται ως εξής:

1.  Επιμονή στην Εκτροφή παρά την Κρίση. Παρά το γενικότερο αδιέξοδο και τη διεθνή κατακραυγή, η Ελλάδα παραμένει μία από τις ελάχιστες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μαζί με τη Φινλανδία και τη Δανία) που συνεχίζουν να επιτρέπουν και να στηρίζουν την εκτροφή μινκ.  Μάλιστα, το 2026 βρέθηκαν σε εξέλιξη δημόσιες διαβουλεύσεις και σχέδια για τη δημιουργία νέων ή την επέκταση υφιστάμενων μεγάλων μονάδων εκτροφής μινκ στην Καστοριά (π.χ. στην περιοχή της Διποταμίας), προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις από περιβαλλοντικές και φιλοζωικές οργανώσεις.

Οι τοπικοί φορείς στηρίζουν αυτές τις κινήσεις, υποστηρίζοντας ότι οι μονάδες λειτουργούν με ευρωπαϊκές πιστοποιήσεις και ότι η ξαφνική κατάργησή τους θα ισοπεδώσει οικονομικά την περιοχή, ελλείψει άλλων έτοιμων εναλλακτικών βιομηχανιών.

 Η Ευρωπαϊκή Πίεση και η Απειλή του Ban

Το μέλλον των εκτροφείων είναι εξαιρετικά αβέβαιο λόγω των αποφάσεων των Βρυξελλών:

• Η Ε.Ε. έχει εντάξει το αμερικανικό μινκ στη λίστα των Χωροκατακτητικών Ξένων Ειδών (Invasive Alien Species). Αυτό ανοίγει τον δρόμο για τη σταδιακή απαγόρευση της εκτροφής του σε ευρωπαϊκό έδαφος, εκτός αν δίνονται ειδικές, αυστηρές εξαιρέσεις.
• Περισσότερα από 22 κράτη-μέλη έχουν ήδη απαγορεύσει τη λειτουργία τέτοιων μονάδων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δέχεται τεράστια πίεση (και μέσω της πρωτοβουλίας «Fur Free Europe» με 1,5 εκατομμύριο υπογραφές) για μια ολική απαγόρευση της παραγωγής γούνας.

 Το Περιβαλλοντικό Πρόβλημα στην Καστοριά

Η κρίση στα εκτροφεία συνδέεται και με ένα μεγάλο οικολογικό ζήτημα:

• Μετά από μαζικές παράνομες απελευθερώσεις χιλιάδων μινκ από ακτιβιστές στο παρελθόν, αλλά και τυχαίες διαφυγές ζώων, ο πληθυσμός των άγριων πλέον μινκ έχει γίνει εισβλητικό είδος στην περιοχή.
• Τα ζώα αυτά περιφέρονται στις όχθες της λίμνης και στους δρόμους της Καστοριάς. Προκαλούν μεγάλες ζημιές στην τοπική πανίδα (πτηνά, ψάρια), ενώ έχουν καταγραφεί και μεμονωμένα περιστατικά επιθέσεων λόγω πείνας. Παρά τα κρατικά προγράμματα διαχείρισης (όπως το LIFE ATIAS), η παρουσία τους παραμένει πονοκέφαλος.

•  Η Συζήτηση για τη Μετάβαση

Αντικρουόμενες πλευρές προσπαθούν να βρουν λύση για την επόμενη μέρα:

• Οι γουνοποιοί: Ζητούν κρατική στήριξη και επιδοτήσεις για να κρατήσουν ζωντανή την παραγωγή, ελπίζοντας σε ανάκαμψη των διεθνών αγορών.
• Οι επικριτές (Οργανώσεις): Κατηγορούν το κράτος ότι συντηρεί τεχνητά μια «ξεπερασμένη και ανήθικη» βιομηχανία. Προτείνουν να αξιοποιηθούν οι ευρωπαϊκοί πόροι για μια συντονισμένη δίκαιη μετάβαση των εργαζομένων σε άλλους κλάδους (π.χ. τουρισμός, αγροδιατροφή, πράσινη ενέργεια), αντί να χρηματοδοτούνται νέα κλουβιά.

 Το σημείο καμπής: Η μαζική απελευθέρωση (2010) και τα τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα που  απαιτούν λύσεις.

 Η ιστορία των μινκ έγινε ευρύτερα γνωστή στο πανελλήνιο τον Αύγουστο του 2010, λόγω ενός σοβαρού οικολογικού και οικονομικού συμβάντος. Ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ζώων εισέβαλαν σε δύο μεγάλες φάρμες στην Καστοριά και τη Σιάτιστα, απελευθερώνοντας περίπου 50.000 αμερικανικά μινκ στην φύση.

Οι δράστες έδρασαν υπό απόλυτη μυστικότητα κατά τη διάρκεια της νύχτας, πραγματοποιώντας ταυτόχρονα χτυπήματα σε δύο μεγάλες μονάδες εκτροφής: μία στο Χιλιόδεντρο Καστοριάς και μία στη Σιάτιστα Κοζάνης. Οι δράστες έκοψαν την εξωτερική περίφραξη των εκτροφείων και άνοιξαν ένα-ένα τα κλουβιά των ζώων, καταστρέφοντας παράλληλα τα αρχεία των επιχειρήσεων για να δυσκολέψουν την ταυτοποίηση των ειδών και των αναπαραγωγικών γραμμών.

Την ευθύνη για τη μαζική απελευθέρωση των μινκ στα τέλη Αυγούστου του 2010 ανέλαβε η διεθνής ριζοσπαστική οργάνωση για τα δικαιώματα των ζώων «Μέτωπο Απελευθέρωσης Ζώων» (Animal Liberation Front – ALF). Η ανάληψη ευθύνης έγινε μέσω κειμένου που αναρτήθηκε σε ιστοσελίδες του αντιεξουσιαστικού και αντισπισιστικού χώρου (όπως το antispe.gr που λειτουργούσε τότε).

Οι  ακτιβιστές ανέφεραν ότι η ενέργεια έγινε για να πληγεί οικονομικά η βιομηχανία της γούνας, την οποία κατήγγειλαν για βασανισμό, εκμετάλλευση και «γενοκτονία» εκατομμυρίων ζώων στον βωμό του ανθρώπινου κέρδους.

Τα ζώα θανατώνονται αργά, γιατί όσο πιο αργός είναι ο θάνατος, τόσο πιο λεία είναι η γούνα. Ζουν μια πολύ σύντομη και εντελώς αφύσικη ζωή μέσα σε μικρά, μεταλλικά κλουβιά, υπό βασανιστικές συνθήκες.

Τον Νοέμβριο 2020, η Δανία, ο μεγαλύτερος παραγωγός γούνας βιζόν στον κόσμο, ανακοίνωσε ότι θα θανατώσει μέχρι και 17 εκατομμύρια βιζόν για να σταματήσει η εξάπλωση του Cluster 5, ενός μεταλλαγμένου στελέχους του κορωνοϊού που μπορεί να μεταδοθεί στους ανθρώπους. Μερικές ημέρες αργότερα απέρριψε τελικά το ενδεχόμενο να σκοτώσει συνολικά 17 εκατομμύρια εκτρεφόμενα βιζόν στη χώρα, καθώς δεν είχε την απαραίτητη νομική υποστήριξη. Θανατώθηκε, ωστόσο, πολύ μεγάλος αριθμός τους.

Στην Ελλάδα, σε φάρμα κοντά στο Καλονέρι του δήμου Βοΐου Κοζάνης, εντοπίστηκαν ζώα που έχουν προσβληθεί από Covid-19. Ανακοινώθηκε ότι θα θανατωθούν 2.500 από αυτά και θα ταφούν σε βάθος άνω των τεσσάρων μέτρων. Στη συνέχεια, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων εξέδωσε απόφαση, βάσει της οποίας «θα θανατώνονται μόνο τα ζώα που εντοπίζεται ότι νοσούν από Covid-19 και το μέτρο δεν θα εφαρμοστεί οριζόντια». ( δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO).

Τελικά ποια ερωτήματα μπορούμε να θέσουμε;

Ταυτοποιήθηκαν οι ένοχοι;

Παρά τις έρευνες της αστυνομίας και τις έντονες αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών και των γουνοποιών, τα φυσικά πρόσωπα που κράτησαν τους κόφτες και άνοιξαν τα κλουβιά δεν ταυτοποιήθηκαν ποτέ επισήμως.

Λόγω του μεγέθους της καταστροφής, η συγκεκριμένη ενέργεια είχε επικριθεί έντονα ακόμα και από ελληνικές περιβαλλοντικές και φιλοζωικές οργανώσεις. Αν και οι ακτιβιστές πίστευαν ότι «έσωζαν» τα ζώα, η μαζική απελευθέρωση ενός ξένου, σαρκοφάγου είδους σε ένα κλειστό οικοσύστημα θεωρήθηκε τελικά μια τεράστια οικολογική απερισκεψία.

Το Μέτωπο Απελευθέρωσης Ζώων (Animal Liberation Front – ALF) δεν είναι μια παραδοσιακή οργάνωση με μέλη, γραφεία, συνδρομές ή ιεραρχική δομή. Λειτουργεί ως ένα παγκόσμιο, άτυπο δίκτυο που βασίζεται στην αρχή της «αντίστασης χωρίς αρχηγό» (leaderless resistance).

Λόγω της χρήσης εμπρησμών, βανδαλισμών και οικονομικού σαμποτάζ, υπηρεσίες ασφαλείας όπως το FBI στις ΗΠΑ έχουν κατατάξει τη δραστηριότητα της ALF (και της αδελφής οργάνωσης Earth Liberation Front – ELF) στην κατηγορία της «εγχώριας τρομοκρατίας» (συγκεκριμένα eco–terrorism ή οικοτρομοκρατία).

Αντίθετα, οι υποστηρικτές τους τους θεωρούν σύγχρονους «απελευθερωτές» που διεξάγουν έναν ιδεολογικό ανταρτοπόλεμο.

Ποιοι άλλοι είχαν αναμειχθεί; Άμεσο ενδιαφέρον;
Η απελευθέρωση των 50.000 ζώων κόστισε στους ιδιοκτήτες των δύο φαρμών εκατομμύρια ευρώ. Τα μινκ που χάθηκαν δεν ήταν απλώς εμπορεύματα, αλλά περιλάμβαναν τις πολύτιμες «μάνες» (ζώα αναπαραγωγής), οι οποίες είχαν επιλεγεί με προσοχή επί χρόνια για την ποιότητα του τριχώματός τους. Η καταστροφή των αναπαραγωγικών γραμμών και των αρχείων των φαρμών σήμαινε ότι οι επιχειρήσεις αυτές έπρεπε να ξεκινήσουν σχεδόν από το μηδέν.
Στην αγορά κυκλοφόρησαν τότε κάποιες θεωρίες συνωμοσίας ότι «οι εκτροφείς τα απελευθέρωσαν μόνοι τους για να εισπράξουν ασφάλειες». Ωστόσο, αυτό καταρρίφθηκε αμέσως, καθώς καμία ασφαλιστική εταιρεία δεν κάλυπτε (ούτε καλύπτει) ζημιές από «τρομοκρατικές ή ακτιβιστικές ενέργειες τρίτων» ή από μαζική δραπέτευση ζώων. Οι επιχειρηματίες έχασαν την περιουσία τους χωρίς να πάρουν ούτε ένα ευρώ αποζημίωση.
Οι Επιπτώσεις στην Τοπική Πανίδα της Λίμνης Καστοριάς;
Ωστόσο, το αποτέλεσμα ήταν να προκληθεί ένα τεράστιο περιβαλλοντικό έγκλημα, το οποίο καταδικάστηκε ακόμα και από επίσημους οικολογικούς φορείς της Ελλάδας, καθώς τα ζώα που απελευθερώθηκαν είτε πέθαναν από την πείνα και τη ζέστη τις πρώτες ημέρες, είτε μετατράπηκαν σε απειλή για την τοπική πανίδα.
Το αμερικανικό μινκ είναι ένας εξαιρετικά επιθετικός, ευκίνητος και σαρκοφάγος θηρευτής. Καθώς μπορεί να κολυμπά, να σκαρφαλώνει και να τρέχει με την ίδια ευκολία, η εγκατάστασή του στη λίμνη Ορεστιάδα (Καστοριάς) και στον ποταμό Αλιάκμονα προκάλεσε βαρύ οικολογικό πλήγμα:
Εξολόθρευση της ορνιθοπανίδας: Τα μινκ επιτίθενται μαζικά σε πουλιά που φωλιάζουν στο έδαφος ή στα καλάμια. Κατέστρεψαν ολόκληρες αποικίες από πάπιες, χήνες, κύκνους και ερωδιούς, τρώγοντας τόσο τα αυγά και τους νεοσσούς όσο και τα ενήλικα πουλιά.
Καταστροφή της τοπικής ισορροπίας: Εξαφάνισαν μεγάλους πληθυσμούς από βατράχια, νεροχελώνες, καβούρια και ψάρια. Παράλληλα, ως ξένο είδος, άρχισαν να ανταγωνίζονται σκληρά για τροφή την ευρωπαϊκή βίδρα (λούτρα), η οποία είναι προστατευόμενο ιθαγενές είδος της περιοχής.
Επιθέσεις σε οικόσιτα και ανθρώπους: Λόγω του υπερπληθυσμού τους, τα μινκ άρχισαν να βγαίνουν εκτός υγροβιοτόπων. Επιτίθενται συχνά σε κοτέτσια και αγροικίες, ενώ έχουν καταγραφεί ακόμα και σοβαρά περιστατικά επιθέσεων σε ανθρώπους μέσα στις αστικές περιοχές της Καστοριάς.
Σημείωση: Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εντάξει το αμερικανικό μινκ στη λίστα των χωροκατακτητικών ξένων ειδών. Μάλιστα, έχει αποφασιστεί η καθολική απαγόρευση εκτροφής του στην ΕΕ, η οποία πρόκειται να τεθεί σε πλήρη ισχύ τον Αύγουστο του 2027.
 
Η απελευθέρωση των αμερικανικών μινκ (βιζόν) στη φύση, όπως συνέβη μαζικά από ακτιβιστικές ενέργειες στη Δυτική Μακεδονία (Καστοριά, Κοζάνη),  αποτελεί κλασικό παράδειγμα εισβολής ξενικού είδους με σοβαρές οικολογικές επιπτώσεις.
Για να αναλυθεί αυτή η περιβαλλοντική κρίση, τα ερωτήματα που μπορούμε να θέσουμε χωρίζονται σε τέσσερις βασικούς άξονες:
 Επιπτώσεις στην Τοπική Πανίδα (Οικολογική Ισορροπία)
Ποια είδη της τοπικής ορνιθοπανίδας και αμφιβίων πλήττονται περισσότερο από τη θηρευτική δραστηριότητα των μινκ;
Με ποιο τρόπο η επιθετική συμπεριφορά των μινκ (που συχνά σκοτώνουν περισσότερα ζώα από όσα χρειάζονται για να τραφούν) αποδεκατίζει τις φωλιές με αυγά και νεοσσούς στις παραλίμνιες περιοχές;
Πώς επηρεάζεται ο πληθυσμός των γηγενών θηρευτών (π.χ. της ευρωπαϊκής βίδρας) λόγω του ανταγωνισμού για την ίδια τροφή;
 Εξάπλωση και Προσαρμογή του Είδους.
Πόσο γρήγορα αναπαράγεται και επεκτείνεται το είδος στις γύρω περιοχές (π.χ. από τη λίμνη της Καστοριάς μέχρι τον Γράμμο);
Ποια χαρακτηριστικά κάνουν το αμερικανικό μινκ τόσο ανθεκτικό και ικανό να προσαρμοστεί στο ελληνικό οικοσύστημα, καθιστώντας την κατάσταση ανεξέλεγκτη;
 Οικονομικές και Κοινωνικές Επιπτώσεις
Τι ζημιές προκαλούν οι αγέλες των μινκ στην τοπική οικονομία, όπως σε οικόσιτα ζώα, στάβλους και κοτέτσια της περιοχής;
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία και την κτηνοτροφία από τη μετάδοση ασθενειών (καθώς τα μινκ είναι γνωστοί φορείς ιών);
 
 Μέτρα Αντιμετώπισης και Πρόληψης
Ποια μέτρα διαχείρισης (π.χ. τοποθέτηση ειδικών πλωτών παγίδων) έχουν ληφθεί και πόσο αποτελεσματικά είναι για τον έλεγχο του πληθυσμού τους;
Τι προβλέπουν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες για τη λειτουργία, την ασφάλεια ή την ενδεχόμενη κατάργηση των εκτροφείων γουνοφόρων ζώων, ώστε να αποφευχθούν μελλοντικές μαζικές διαφυγές;
 
Το ΠΑΚΟΕ πιστεύει ότι παρόμοιες «δήθεν ακτιβιστικές» δράσεις πρέπει να τηρούν τα πρωτόκολλα λειτουργίας των οικοσυστημάτων και να δρουν με  τεκμηριωμένες μελέτες με στόχο  την σταθερότητα και ισορροπία των οικοσυστημάτων αυτών, διαφορετικά δρουν εγκληματικά σε βάρος της πανίδας και χλωρίδας του περιβάλλοντος.
Άλλωστε  προτείνουμε με τα παραπάνω και τρόπους αντιμετώπισης τέτοιων προβλημάτων.  

 
Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΤΟ ΛΙΜΝΑΙΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Δ.Τ. 1160                                      –                                          Αθήνα, 16/09/2026

Το ΠΑΚΟΕ φέτος όπως και κάθε χρόνο κοντά στα παιδιά με την 48χρονη εμπειρία του, φροντίζει για «το μέλλον τον τόπου», όπως ισχυρίζονται εδώ και πολλά χρόνια όλοι οι εκπρόσωποι  της εξουσίας, ούτως ώστε να ενημερώνονται αντικειμενικά και τεκμηριωμένα σε θέματα διατροφής παχυσαρκίας και υγείας.

Επικροτούμε την προσπάθεια του υπουργείου να απαγορεύσει βασικά διατροφικά σκουπίδια που μέχρι τώρα διακινούνταν στα σχολεία.

Για όλα τα παραπάνω προτείνει στους γονείς τους δασκάλου και τα παιδιά να διαβάσουν το παρακάτω κείμενο που αναλύει σαφώς τι πρέπει να προσέχουν τα παιδιά στην διατροφή τους στο σχολείο.

Γράφει η Μαρία Παπαδοπούλου

Τι προβλέπει η νομοθεσία και τι πρέπει να προσέχουν γονείς και παιδιά.

Το ΦΕΚ 3060/2026. «Κανόνες υγιεινής σχολικών κυλικείων, χώρων εστίασης και αυτόματων πωλητών εντός των σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και καθορισμός των επιτρεπόμενων προς διάθεση προϊόντων.» Αριθμ. Δ1β/Γ.Π.οικ. 21739 που  δημοσιεύτηκε και  τέθηκε σε ισχύ από τη σχολική χρονιά 2026-2027  αλλάζει ριζικά τον χάρτη των προϊόντων που επιτρέπεται να διατίθενται στα σχολικά κυλικεία, τις καντίνες και τους αυτόματους πωλητές, με σκοπό την προώθηση της υγιεινής διατροφής και την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας.  Σκοπός της παρούσας είναι ο καθορισμός των κανόνων υγιεινής που διέπουν τη λειτουργία των σχολικών κυλικείων, των χώρων εστίασης και των αυτόματων πωλητών εντός σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και του καταλόγου των προϊόντων που επιτρέπεται να διατίθενται από αυτά.

Υποστηρίζαμε πάντα το γεγονός ότι το σχολείο πρέπει να αποτελεί ένα περιβάλλον που προάγει τις ορθές διατροφικές επιλογές των μαθητών/τριών και λειτουργεί ως χώρος ενημέρωσης, συμβάλλοντας καθοριστικά με τον τρόπο αυτό στην ομαλή σωματική και πνευματική ανάπτυξη των παιδιών, καθώς είναι πλέον τεκμηριωμένο ότι οι ισορροπημένες διατροφικές συνήθειες υιοθετούνται από την παιδική ηλικία.

Τι τρώνε τελικά τα παιδιά μας;

Με στόχο τη μετατόπιση από τα τρόφιμα “κενών θερμίδων” (πλούσια σε θερμίδες αλλά φτωχά σε θρεπτικά συστατικά) σε επιλογές υψηλής θρεπτικής πυκνότητας που υποστηρίζουν την ανάπτυξη και την πνευματική διαύγεια των μαθητών, επανακαθορίστηκε πλήρως η διατροφική αξία των προϊόντων που επιτρέπονται στα σχολικά κυλικεία. Η αλλαγή αυτή βασίζεται στον νέο νόμο (ΦΕΚ 3060/Β/2026) και εναρμονίζεται με τα διεθνή πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

⊗ Ποια προϊόντα απαγορεύονται («Κόβονται» οριστικά)

Αφαιρούνται από τα κυλικεία τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας, πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά ή πρόσθετη ζάχαρη:

• Αλλαντικά & επεξεργασμένο κρέας: Απαγορεύονται πλέον εντελώς (π.χ. ζαμπόν, γαλοπούλα σε φέτες, μπέικον).
• Αναψυκτικά & Ενεργειακά ποτά: Δεν επιτρέπεται η πώληση αναψυκτικών και ενεργειακών ποτών σε μαθητές όλων των βαθμίδων.
• Σνακ & Γλυκά: Γαριδάκια, πατατάκια, σοκολάτες, κρουασάν και παγωτά μένουν εκτός.
• Χυμοί με ζάχαρη: Απαγορεύονται τα φρουτοποτά και οι νέκταρ χυμοί που περιέχουν πρόσθετα σάκχαρα.

✓  Ποια τρόφιμα επιτρέπονται (Εγκεκριμένη Λίστα)

Τα προϊόντα που επιτρέπεται να πωλούνται πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές:

• Φρούτα & Λαχανικά: Φρέσκα φρούτα και λαχανικά εποχής (καλά πλυμένα και συσκευασμένα σε ατομικές μερίδες), καθώς και αποξηραμένα φρούτα χωρίς προσθήκη ζάχαρης.
• Σάντουιτς / Τοστ: Επιτρέπεται η χρήση ψωμιού (λευκού ή ολικής άλεσης) με γέμιση αποκλειστικά από τυρί, ντομάτα, πιπεριά ή άλλα λαχανικά (χωρίς αλλαντικά ή σάλτσες).
• Αρτοσκευάσματα: Κουλούρι Θεσσαλονίκης, κριτσίνια, μουστοκούλουρα και σταφιδόψωμα (σε συγκεκριμένα γραμμάρια ανά μερίδα).
• Γαλακτοκομικά & Φυτικά προϊόντα: Γιαούρτι, γάλα και φυτικά ροφήματα/επιδόρπια, μόνο εφόσον δεν περιέχουν πρόσθετα σάκχαρα.
• Πίτσα: Μόνο με σπιτική βάση (αλεύρι, γιαούρτι, αλάτι κλπ.) και γέμιση από τυρί και λαχανικά (απαγορεύεται το γλουταμινικό μονονάτριο, οι έτοιμες σάλτσες και τα αλλαντικά).
• Νερό & Αφεψήματα: Φυσικό μεταλλικό νερό. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσια/Λύκεια) επιτρέπονται επίσης φυσικοί χυμοί χωρίς ζάχαρη, καθώς και τσάι βουνού ή χαμομήλι (χωρίς γλυκαντικά).

Σημείωση: Ο καφές επιτρέπεται αυστηρά και μόνο για το προσωπικό του σχολείου

 Η Διατροφική Αξία στην Πράξη: Τι κερδίζουν οι μαθητές;

1. Σταθερή Ενέργεια & Συγκέντρωση στο Μάθημα

 Προωθούνται τα αρτοσκευάσματα (κουλούρια, κριτσίνια) ολικής άλεσης και σάντουιτς χωρίς λιπαρές σάλτσες και απαγορεύονται αυστηρά τα γλυκίσματα (κρουασάν, σοκολάτες).

• Η διατροφική αξία: Τα προϊόντα ολικής άλεσης είναι πλούσια σε σύνθετους υδατάνθρακες,  φυτικές ίνες .
• Το όφελος για το παιδί: Απελευθερώνουν ενέργεια αργά και σταθερά στον οργανισμό διότι οι σύνθετοι υδατάνθρακες και οι φυτικές ίνες διασπώνται αργά στο σώμα.

Αυτό σημαίνει ότι το παιδί διατηρεί σταθερά επίπεδα γλυκόζης (ενέργειας) στο αίμα καθόλη τη διάρκεια των μαθημάτων. Έτσι, αποφεύγει τις απότομες αυξομειώσεις του σακχάρου που προκαλούν υπερδιέγερση και κόπωση, διατηρώντας τη συγκέντρωση και την πνευματική του διαύγεια σε κάθε διδακτική ώρα. Αντίθετα με τα παλιά κρουασάν ή τις σοκολάτες που προκαλούσαν απότομη υπερδιέγερση και μετά υπνηλία, τώρα ενισχύεται η πνευματική διαύγεια και η συγκέντρωση στο μάθημα.

2. Σωστή Ανάπτυξη Χωρίς Συντηρητικά

Καταργούνται οριστικά όλα τα αλλαντικά (ζαμπόν, γαλοπούλα σε φέτες κ.λπ.). Τα σάντουιτς παρασκευάζονται αποκλειστικά με φυσικές πηγές πρωτεΐνης (τυρί, αυγό, βραστό κοτόπουλο) και εντάσσει τα γαλακτοκομικά χωρίς ζάχαρη.

• Η διατροφική αξία: Παρέχονται πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας και απαραίτητο ασβέστιο, χωρίς τα επικίνδυνα νιτρώδη συντηρητικά και τα trans λιπαρά των επεξεργασμένων κρεάτων.
• Το όφελος για το παιδί: Οι καθαρές πρωτεΐνες και το ασβέστιο είναι τα βασικά «δομικά υλικά» για τη σωστή ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος των παιδιών.  Παράλληλα, οι φυσικές πρωτεΐνες προσφέρουν μεγαλύτερο αίσθημα κορεσμού, κρατώντας τα παιδιά χορτάτα για περισσότερη ώρα αποτρέποντας το τσιμπολόγημα.

3. Ισχυρή Άμυνα & Θωράκιση του Οργανισμού.

 Γίνεται υποχρεωτική η διάθεση φρέσκων φρούτων και λαχανικών εποχής σε ατομικές μερίδες (π.χ. στικς καρότου/αγγουριού).

Η διατροφική αξία: Τα περισσότερα φρούτα περιέχουν κυρίως υδατάνθρακες, σχεδόν μηδενικά λιπαρά (με εξαίρεση το αβοκάντο) και ελάχιστη έως καθόλου πρωτεΐνη, ενώ δεν περιέχουν χοληστερόλη. Παράλληλα, περιέχουν σημαντικές ποσότητες βιταμινών και μετάλλων, όπως βιταμίνη C, βιταμίνη Α, βιταμίνες του συμπλέγματος Β, κάλιο, ασβέστιο, μαγγάνιο, φολικό οξύ και σίδηρο. Είναι πλούσια σε φυτικές ίνες και σε αντιοξειδωτικές ενώσεις.

Συμβάλλουν  στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας  και  σωστή λειτουργία του εντέρου, στη διαχείριση του σωματικού βάρους, στη μείωση του κινδύνου για παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπέρταση και καρδιαγγειακά νοσήματα, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και στην προστασία του οργανισμού από το οξειδωτικό στρες.

• Το όφελος για το παιδί: Η καθημερινή πρόσληψη βιταμινών και μετάλλων στο σχολείο δρα ως «ασπίδα», ενισχύοντας το ανοσοποιητικό σύστημα των μαθητών, θωρακίζοντάς τους απέναντι σε ιώσεις και εποχιακές λοιμώξεις.

4. Προστασία από την Κρυφή Ζάχαρη & το Αλάτι

Απαγορεύονται πλήρως τα αναψυκτικά, οι έτοιμες σάλτσες (μαγιονέζες, κέτσαπ) και τα αλμυρά σνακ (πατατάκια, γαριδάκια). Επιτρέπονται γαλακτοκομικά μόνο χωρίς πρόσθετη ζάχαρη. Ο αποκλεισμός αυτών των τροφίμων μειώνει δραστικά την κρυφή ζάχαρη, το αλάτι και τα κορεσμένα λιπαρά.

• Η διατροφική αξία: Μειώνεται δραστικά η πρόσληψη νατρίου (αλατιού) και κενών θερμίδων από επεξεργασμένα σάκχαρα.
• Το όφελος για το παιδί: Συνδέεται άμεσα με την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας, τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης νεανικού διαβήτη και την προστασία της στοματικής υγείας (τερηδόνα).

Εμείς, ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ;

Το πιο σημαντικό που πρέπει να προσέχουν γονείς και παιδιά είναι η σταθερή ενέργεια μέσα στην ημέρα, η οποία επιτυγχάνεται με ένα καλό πρωινό, θρεπτικά σνακ για το σχολείο και σωστή ενυδάτωση.

Ακολουθεί ένας χρηστικός οδηγός με όσα πρέπει να γνωρίζετε και να προσέχετε:

• Τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς

• Ένα παιδί που φεύγει με άδειο στομάχι θα έχει μειωμένη συγκέντρωση στο μάθημα. Προτιμήστε σύνθετους υδατάνθρακες και πρωτεΐνη (π.χ., γάλα με βρώμη, ή τοστ με μαύρο ψωμί, τυρί και αυγό).
• Μην βασίζεστε στο κυλικείο. Ετοιμάστε από το βράδυ υγιεινά σνακ.
• Όχι στην πίεση και τις στερήσεις: Η απαγόρευση «κακών» τροφών (π.χ. γλυκών) φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα. Μάθετε στο παιδί την ισορροπία.
• Τα παιδιά αντιγράφουν τις διατροφικές συνήθειες των γονιών τους. Αν εσείς δεν τρώτε σαλάτα, δεν θα φάει ούτε το παιδί.

• Τι πρέπει να ξέρουν και να κάνουν τα παιδιά

• Το νερό είναι ο καλύτερος φίλος: Πρέπει να έχουν πάντα μαζί το παγούρι τους και να πίνουν νερό σε κάθε διάλειμμα, πριν διψάσουν. Η αφυδάτωση προκαλεί πονοκεφάλους και κόπωση.
• Το «καύσιμο» του διαλείμματος: Πρέπει να ξέρουν ότι το σνακ στο διάλειμμα τους δίνει τη δύναμη να παίξουν και να προσέξουν στο επόμενο μάθημα.
• Καθαρά χέρια πάντα: Πριν αγγίξουν οποιοδήποτε φαγητό στο σχολείο, το πλύσιμο των χεριών (ή η χρήση αντισηπτικού) είναι υποχρεωτική.

• Ιδέες για το Σχολικό Lunchbox (Grouped ανά κατηγορία)

Αντί για τυποποιημένα κρουασάν και πατατάκια, γεμίστε την τσάντα με:

Αλμυρά Σνακ

• Σπιτική τυρόπιτα ή σπανακόπιτα με αγνά υλικά και ελαιόλαδο.
• Τοστ ή αραβική πίτα ολικής άλεσης με τυρί, γαλοπούλα και λαχανικά (π.χ. αγγούρι).
• Σπιτικά κρακεράκια ή κριτσίνια σε συνδυασμό με μερικά κυβάκια κίτρινου τυριού.

Γλυκά & Δυναμωτικά Σνακ

• Φρέσκα φρούτα εποχής (π.χ. μπανάνα, ή καθαρισμένο μήλο/μανταρίνι σε μπολάκι).
• Αποξηραμένα φρούτα (σταφίδες, σύκα, χουρμάδες) μαζί με λίγους ξηρούς καρπούς (αν η ηλικία το επιτρέπει και δεν υπάρχουν αλλεργίες στην τάξη).
• Παστέλι ή σπιτικό κέικ (π.χ. κέικ καρότου ή μπανάνας με ελαιόλαδο).
• Σπιτικές μπάρες βρώμης με μέλι και ταχίνι ή κακάο.

Εδώ είναι ένα ισορροπημένο, εύκολο και νόστιμο εβδομαδιαίο πλάνο για το σχολικό lunchbox. Είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να προσφέρει σταθερή ενέργεια, να προετοιμάζεται γρήγορα από το προηγούμενο βράδυ και να είναι ελκυστικό για τα παιδιά.

Κάθε ημέρα περιλαμβάνει ένα κυρίως σνακ (σύνθετοι υδατάνθρακες + πρωτεΐνη), ένα φρούτο ή λαχανικό (βιταμίνες & φυτικές ίνες) και ένα έξτρα δυναμωτικό σνακ για το μεγάλο διάλειμμα.

Το Εβδομαδιαίο Πλάνο

Δευτέρα: Το ξεκίνημα της εβδομάδας

• Κυρίως: Τοστ σε ψωμί ολικής άλεσης με τυρί, γαλοπούλα και ροδέλες αγγουριού.
• Φρούτο: Μία ολόκληρη μπανάνα (ανοίγει εύκολα).
• Έξτρα: 1 παστέλι με σησάμι και μέλι.

Τρίτη: Η ημέρα της πίτας

• Κυρίως: Ένα κομμάτι σπιτική τυρόπιτα ή σπανακόπιτα (φτιαγμένη από το Σαββατοκύριακο/προηγούμενο βράδυ).
• Λαχανικό: Μερικά ντοματίνια (cherry tomatoes) πλυμένα.
• Έξτρα: Ένα μικρό σακουλάκι με σταφίδες.

Τετάρτη: Για έξτρα ενέργεια

• Κυρίως: Αραβική πίτα με ταχίνι (ή φυστικοβούτυρο) και ροδέλες μπανάνας ή μέλι.
• Φρούτο: Ένα μήλο κομμένο σε φέτες (ρίξτε λίγες σταγόνες λεμόνι για να μην μαυρίσει).
• Έξτρα: 3-4 κριτσίνια ολικής άλεσης.

Πέμπτη: Το αγαπημένο των παιδιών

• Κυρίως: 1-2 σπιτικά αλμυρά muffins (π.χ. με τυρί, καλαμπόκι και γαλοπούλα) ή σπιτικό κέικ.
• Λαχανικό: Λωρίδες από καρότο και αγγούρι.
• Έξτρα: Κυβάκια από κίτρινο σκληρό τυρί (π.χ. γραβιέρα).

Παρασκευή: Easy & Fun

• Κυρίως: Σάντουιτς σε στρογγυλό ψωμάκι με τυρί κρέμα, ομελέτα (ή βραστό αυγό σε φέτες) και μαρούλι.
• Φρούτο: 2-3 μανταρίνια (εύκολα στο καθάρισμα).
• Έξτρα: 1 σπιτική μπάρα βρώμης ή 2-3 σπιτικά κουλουράκια.

3 Έξυπνα Tips για την Προετοιμασία

• Συμμετοχή του παιδιού: Αφήστε το παιδί να επιλέξει ποιο φρούτο ή λαχανικό θέλει κάθε μέρα. Όταν συμμετέχουν στην προετοιμασία, είναι πολύ πιο πιθανό να φάνε το φαγητό τους.
• Η μέθοδος της κατάψυξης: Οι σπιτικές πίτες, τα muffins και τα τοστ (χωρίς τα λαχανικά) μπορούν να καταψυχθούν ψημένα. Τα βγάζετε από την κατάψυξη το προηγούμενο βράδυ και το πρωί είναι φρέσκα.
• Σωστά σκεύη: Επενδύστε σε ένα lunchbox με χωρίσματα (bento box) ώστε να μην ανακατεύονται οι γεύσεις και οι υγρασίες (π.χ. το αγγούρι με το ψωμί).

! Αν το παιδί σας ΕΧΕΙ τροφική ΑΛΛΕΡΓΙΑ

Όταν μιλάμε για τη σχολική διατροφή, οι τροφικές αλλεργίες είναι το πιο κρίσιμο κομμάτι, καθώς μπορεί να γίνουν επικίνδυνες για τη ζωή ενός παιδιού.

Το πιο σημαντικό που πρέπει να προσέχετε είναι η απόλυτη ενημέρωση του σχολείου, η εκπαίδευση του παιδιού να μην μοιράζεται φαγητό και ο αυστηρός έλεγχος των ετικετών στα συσκευασμένα προϊόντα.

Ακολουθεί ένας οδηγός επιβίωσης για τις αλλεργίες στο σχολείο, χωρισμένος για γονείς παιδιών με αλλεργίες και για γονείς παιδιών χωρίς αλλεργίες:

• Ενημερώστε γραπτώς το σχολείο: Δώστε σαφείς, γραπτές οδηγίες από τον αλλεργιολόγο στη διεύθυνση, στους δασκάλους και στον υπεύθυνο του κυλικείου.
• Το πλάνο έκτακτης ανάγκης: Το σχολείο πρέπει να ξέρει ακριβώς τι να κάνει σε περίπτωση αντίδρασης, πού βρίσκεται η ένεση αδρεναλίνης (Anapen/Epipen) του παιδιού και πώς να τη χρησιμοποιήσει.
• Εκπαιδεύστε το παιδί: Μάθετε στο παιδί τον χρυσό κανόνα: «Τρώω ΜΟΝΟ ό,τι μου δίνει η μαμά και ο μπαμπάς». Δεν δοκιμάζει ποτέ από το lunchbox των φίλων του και δεν δέχεται κράκερ ή γλυκά από άλλους.
• Σήμανση στο lunchbox: Χρησιμοποιήστε ένα χαρακτηριστικό, έντονο lunchbox ή κολλήστε ένα αυτοκόλλητο που να αναγράφει την αλλεργία του (π.χ. “Όχι Ξηροί Καρποί” ή “Χωρίς Γλουτένη”).

Αν το παιδί σας ΔΕΝ έχει αλλεργίες (Πώς να προστατεύσετε τα άλλα παιδιά)

• Σεβασμός στους κανόνες της τάξης: Αν ο δάσκαλος ενημερώσει ότι υπάρχει παιδί με σοβαρή αλλεργία (π.χ. στους ξηρούς καρπούς), μην στείλετε ποτέ στο παιδί σας παστέλι, φυστικοβούτυρο ή σοκολάτες με ξηρούς καρπούς. Ακόμα και η σκόνη ή η μυρωδιά μπορεί να προκαλέσει κρίση σε κάποιο παιδί.
• Γενέθλια και γιορτές: Όταν στέλνετε κέρασμα στο σχολείο για τη γιορτή του παιδιού σας, προτιμήστε κάτι που δεν περιέχει τα “μεγάλα” αλλεργιογόνα ή ρωτήστε πρώτα τον δάσκαλο αν υπάρχουν παιδιά με περιορισμούς.

Τα 8 πιο κοινά αλλεργιογόνα που πρέπει να προσέχετε στις ετικέτες

Όταν αγοράζετε έτοιμα σνακ (κριτσίνια, μπάρες, κρακεράκια), διαβάζετε πάντα τα συστατικά με έντονα γράμματα στο πίσω μέρος της συσκευασίας. Τα πιο συχνά είναι:

1. Ξηροί καρποί (φιστίκια, καρύδια, αμύγδαλα, φουντούκια)
2. Γάλα (και παράγωγα όπως ορός γάλακτος, καζεΐνη)
3. Αυγό
4. Σιτάρι / Γλουτένη
5. Σόγια
6. Σουσάμι (πολύ συχνό σε κριτσίνια και ψωμιά)
7. Ψάρια / Θαλασσινά
8. Μουστάρδα

Οι Γονείς

παίζουν τον πιο καθοριστικό ρόλο στην εφαρμογή της νέας νομοθεσίας (ΦΕΚ 3060/Β/2026), καθώς έχουν το νόμιμο δικαίωμα αλλά και την ευθύνη να ελέγχουν τι καταναλώνουν τα παιδιά τους στο σχολείο.

Μέσω του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, ο οποίος συμμετέχει θεσμικά στην Επιτροπή Ελέγχου του Σχολικού Κυλικείου, οι γονείς πρέπει να ζητήσουν άμεσα ενημέρωση και δεσμεύσεις για τα εξής συγκεκριμένα ζητήματα:

1. Αυστηρή τήρηση της Λίστας Επιτρεπόμενων Προϊόντων: να ζητήσουν την άμεση απόσυρση όλων των παράνομων πλέον ειδών (αλλαντικά, κρουασάν, πατατάκια, σοκολάτες, αναψυκτικά). Να ζητήσουν να αναρτηθεί σε εμφανές σημείο του κυλικείου ο επίσημος, εγκεκριμένος κατάλογος προϊόντων με τις αντίστοιχες τιμές τους.

2. Πλήρη ενημέρωση για τα Αλλεργιογόνα:  Βάσει της νέας εγκυκλίου, το κυλικείο υποχρεούται να παρέχει σαφή και γραπτή ενημέρωση για τα αλλεργιογόνα συστατικά (π.χ. ίχνη ξηρών καρπών, γλουτένη, γαλακτοκομικά) πριν ο μαθητής αγοράσει το προϊόν. Από την άλλη οι γονείς παιδιών με αλλεργίες πρέπει να απαιτήσουν τη δημιουργία σχολικού αρχείου αλλεργιών και τον πλήρη διαχωρισμό των σκευών στο κυλικείο για την αποφυγή επιμόλυνσης.

3. Έλεγχο των Συνθηκών Υγιεινής και Συντήρησης (HACCP): Να επιβεβαιώσουν ότι το κυλικείο διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό (λειτουργικά ψυγεία και θερμαινόμενες βιτρίνες) ώστε τα σάντουιτς και τα γαλακτοκομικά να διατηρούνται στις σωστές θερμοκρασίες (κάτω από 5°C για τα κρύα, πάνω από 60°C για τα ζεστά).  Επίσης, να ζητήσουν από τη Διεύθυνση του σχολείου να διενεργούνται οι προβλεπόμενοι τακτικοί έλεγχοι από την αρμόδια σχολική επιτροπή.

4. Εφαρμογή των Ανώτατων Τιμών (Διατίμηση): Επειδή τα υγιεινά προϊόντα είναι συχνά πιο ακριβά, οι γονείς πρέπει να διασφαλίσουν ότι ο κυλικειάρχης τηρεί τις προκαθορισμένες προσιτές τιμές (διατίμηση) για βασικά είδη (όπως το νερό, το απλό τοστ/σάντουιτς με τυρί, το κουλούρι Θεσσαλονίκης).

  Τα εμπόδια εφαρμογής.  

Η εφαρμογή της νέας νομοθεσίας (ΦΕΚ 3060/Β/2026) έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και ανησυχία στους ιδιοκτήτες των σχολικών κυλικείων, οι οποίοι κάνουν λόγο για σοβαρά πρακτικά και οικονομικά εμπόδια.

Οι κυριότερες δυσκολίες εφαρμογής εντοπίζονται στα εξής σημεία:

1. Οικονομική βιωσιμότητα & Μείωση τζίρου

• Απώλεια δημοφιλών προϊόντων: Τα προϊόντα που «έκοψε» ο νόμος (αλλαντικά, κρουασάν, σνακ, αναψυκτικά) αποτελούσαν τον κύριο όγκο των καθημερινών πωλήσεων. Οι ιδιοκτήτες φοβούνται κατακόρυφη πτώση των εσόδων τους.
• Υψηλότερο κόστος πρώτων υλών: Τα υγιεινά προϊόντα, όπως το καθαρό φιλέτο κοτόπουλου, τα φρέσκα φρούτα σε ατομικές μερίδες και τα προϊόντα χωρίς ζάχαρη, έχουν σημαντικά υψηλότερο κόστος αγοράς σε σχέση με τα επεξεργασμένα σνακ.

2. Πρακτικά προβλήματα & Υποδομές

• Απαγόρευση διαχείρισης ωμού κρέατος: Στα κυλικεία απαγορεύεται να μαγειρεύουν ή να διαχειρίζονται ωμό κρέας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αγοράζουν το κοτόπουλο ή τη γαλοπούλα ήδη ψημένα/βρασμένα από προμηθευτές και απλώς να τα αναθερμαίνουν, γεγονός που αυξάνει το κόστος και περιπλέκει την εφοδιαστική αλυσίδα. [1]
• Αυστηρές θερμοκρασίες & HACCP: Η υποχρέωση διατήρησης των έτοιμων σάντουιτς σε πολύ συγκεκριμένες θερμοκρασίες (κάτω από 5°C για τα κρύα και πάνω από 60°C για τα ζεστά) απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό (βιτρίνες θέρμανσης/ψύξης), τον οποίο πολλά παλιά κυλικεία δεν διαθέτουν.

3. Η συμπεριφορά των μαθητών (Μειωμένη αποδοχή)

• Στροφή σε εξωσχολικά καταστήματα: Υπάρχει μεγάλος φόβος ότι οι μεγαλύτεροι μαθητές (Γυμνάσια/Λύκεια) θα προτιμούν να αγοράζουν το κολατσιό τους (π.χ. σφολιάτες, delivery) από καταστήματα εκτός σχολείου κατά τη διάρκεια προσέλευσης/αποχώρησης ή ακόμα και να φέρνουν junk food από το σπίτι.
• Έλλειψη μεταβατικού σταδίου: Οι επαγγελματίες τονίζουν ότι οι διατροφικές συνήθειες των παιδιών δεν αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη. Χωρίς μια περίοδο προσαρμογής, τα παιδιά απλώς θα απορρίψουν τις νέες, πιο υγιεινές επιλογές.

4. Πίεση από τα Μισθώματα (Ενοίκια)

• Οι ιδιοκτήτες ζητούν άμεση αναθεώρηση των όρων λειτουργίας και μείωση των ενοικίων (μισθωμάτων) που πληρώνουν στους Δήμους. Υποστηρίζουν ότι είναι αδύνατον να πληρώνουν τα ίδια ενοίκια όταν η λίστα των προϊόντων που τους επιτρέπεται να πουλήσουν έχει συρρικνωθεί δραματικά.

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post Σχολικά κυλικεία και διατροφικές ανησυχίες. first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Δ.Τ. 1159                                      –                                          Αθήνα, 14/09/2026

Μέσα σε λίγες ώρες με Δελτίο Τύπου ακύρωσε απόφαση του, για απαγόρευση παραλιών κολύμβησης στα Καμένα Βούρλα, επειδή του το επέβαλλαν επιχειρηματίες της περιοχής.

Ιστορικό

Το ΠΑΚΟΕ μετά από συνεχείς και τεκμηριωμένες έρευνες που πραγματοποίησε τον Ιούλιο, διαπίστωσε όχι μόνο μικροβιακά (E. coli και εντερόκοκκους) φορτία στις παραλίες των Καμένων Βούρλων – το ίδιο είχε συμβεί και από το 2025 όπου το ΠΑΚΟΕ κατέθεσε τότε μήνυση και αγωγή εναντίον του Δημάρχου Κυρμανίδη – αλλά βρέθηκαν στα νερά αυτά και Σαλμονέλες, πολύ επικίνδυνο μικρόβιο.

Στην συνέχεια η Δ/νση Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδος πραγματοποίησε έρευνα και επιβεβαίωσε τα αποτελέσματα του ΠΑΚΟΕ με έγγραφο της στον Αντιπεριφερειάρχη Ανδρέα Τοουλιά στις 08/09/2026. Στις 11/09/2026 υπογράφει απόφαση (συνημμένη) ο Αντιπεριφερειάρχης που απαγορεύει την κολύμβηση.

Δεν πέρασαν λίγες ώρες και ο γιατρός Αντιπεριφερειάρχης Τοουλιάς εκδίδει Δελτίο Τύπου παράνομα, ακυρώνοντας την απόφαση του και προτρέπει τους πολίτες να ΚΟΛΥΜΠΟΥΝ άφοβα σε νερά που πέφτουν τα επικίνδυνα και ανεπεξέργαστα λύματα του βιολογικού καθαρισμού.

Οι αντιδράσεις του ΠΑΚΟΕ και των κατοίκων των Καμένων Βούρλων.

Μόλις ενημερώθηκε ο πρόεδρος του ΠΑΚΟΕ από τον εκπρόσωπό του στην Στερεά Ελλάδα, κύριο Δημήτρη Μπίκα και ζητήθηκε να βρεθεί άμεσα Δικηγόρος να υποβάλει «μηνυτήρια αναφορά» με στόχο την αυτόφωρη σύλληψη του επικίνδυνου πλέον Αντιπεριφερειάρχη. Ο Δικηγόρος Χρήστος Γιαταγάνας και ο Ιωάννης Αργυρόπουλος στείλανε την μηνυτήρια αναφορά στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών Χαλκίδας, με στόχο την αυτόφωρη διαδικασία σύλληψης του Αντιπεριφερειάρχη.

Ο «γιατρός» ακόμη κρύβεται για να μη συλληφθεί, ώστε να παραπεμφτεί στο αυτόφωρο της Χαλκίδας.

Το ΠΑΚΟΕ απευθύνει τα πιο θερμά συγχαρητήρια του στον εκπρόσωπο του κύριο Δημήτρη Μπίκα, αλλά και στον κύριο Χρήστο Γιαταγάνα δικηγόρο που εθελοντικά συνέδραμε στην σύνταξη μήνυσης για αυτόφωρη διαδικασία του Αντιπεριφερειάρχη, καθώς και τον κύριο Αργυρόπουλο Δικηγόρο.

Το ΔΣ του ΠΑΚΟΕ αποφάσισε να καταθέσει και αυτό μήνυση και αγωγή στον Αντιπεριφερειάρχη γιατρό και τα δε χρήματα που τυχόν θα εισπράξει, θα τα διαθέσει σε έργα αποκατάστασης και αναβάθμισης του βιολογικού καθαρισμού των Καμένων Βούρλων. 

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post Στο αυτόφωρο ο Αντιπεριφερειάρχης Στερεάς Ελλάδος Ανδρέας Τοουλιάς – ΓΙΑ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΑΚΟΜΑ ΤΟ ΠΑΚΟΕ ΔΙΚΑΙΩΝΕΤΑΙ first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Σας ενημερώνουμε ότι το τεύχος 186 του περιοδικού του ΠΑΚΟΕ, «ΟΙΚΟνομία για το Περιβάλλον» κυκλοφόρησε και για αυτό το μήνα. Το 80 σέλιδο μηνιαίο περιοδικό του ΠΑΚΟΕ, που εκδίδεται ανελλιπώς εδώ και χρόνια, μπορείτε να το βρείτε και να το παραλάβετε δωρεάν σε επιλεγμένα σημεία, αλλά και να το διαβάσετε και να το κατεβάσετε από την ιστοσελίδα του ΠΑΚΟΕ.

www.pakoe.gr

Από τη Γραμματεία της ΟΙΚΟ – ΓΗΣ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post Περιοδικό «ΟΙΚΟνομία για το Περιβάλλον» #186 Ιούλιος – Αύγουστος 2026 first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Αθήνα, 07/09/2026

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Στο πυρ το «εξώτερον»: Καλοκαιρινές Πυρκαγιές Καύσωνες και Πλημμύρες σαρώνουν τον πλανήτη.

Δ.Τ. 1158                                      –                                          Αθήνα, 07/08/2026

Η δική μας θέση

Το γεωμορφολογικό ανάγλυφο της Ελλάδας, δυστυχώς απρογραμμάτιστα δομημένο, δίνει εδώ και δεκάδες χρόνια, μέχρι και σήμερα, το δικαίωμα στις κομματικές εξουσίες να χρησιμοποιούν για ψηφοθηρικούς λόγους τα αποτελέσματα αυτής της απρογραμμάτιστης προστασίας του περιβάλλοντος και ιδίως του δασικού περιβάλλοντος.

Η απουσία μέχρι πρόσφατα, ενός σωστά δομημένου κτηματολογίου, σε συνδυασμό με την έλλειψη ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού, δημιούργησε διαχρονικά αμφισβητήσεις, προβλήματα και πελατειακές σχέσεις γύρω από τις χρήσεις γης και τις δασικές εκτάσεις.

Έτσι, η προστασία του φυσικού και δασικού περιβάλλοντος, αντί να αποτελεί σταθερή και αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση της Πολιτείας, πολλές φορές μετατράπηκε σε εργαλείο πολιτικής εκμετάλλευσης και ψηφοθηρίας σε βάρος του.

Η εγκληματική αδιαφορία των αρμόδιων και η έλλειψη ελέγχου για την πλήρη προστασία του δασικού μας πλούτου, για ακόμα μια φορά το 2026 είχε αποτέλεσμα, να καούν ανθρώπινες ζωές, σπίτια και δάση σε συγκεκριμένες περιοχές που ήταν προσβάσιμες για τα «μπάνια του λαού».

Επειδή έχουν γραφεί πάρα πολλά και έχουν ακουστεί τα ίδια, εμείς ως ΠΑΚΟΕ προτείνουμε στον οποιονδήποτε Έλληνα πολίτη, να αναλογιστεί ότι τα δάση στην χώρα μας δεν είναι ατελείωτα, ότι το οξυγόνο που εισπνέουμε είναι μπαγιάτικο, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα και ότι εάν συνεχιστεί αυτή η καταστροφική πορεία, τότε σίγουρα δεν θα έχουμε πρόσβαση στις πανέμορφες παραλίες μας.

Γι’ αυτό, Έλληνα πολίτη, μπορείς να διεκδικήσεις και να μη σωπαίνεις, μπορείς να φωνάζεις άσχετα εάν πιστεύεις ότι κανένας δεν σε ακούει, μπορείς να καταγγέλλεις χωρίς να φοβάσαι να πεις το όνομα σου και τέλος μπορείς να κοιμάσαι ήσυχος αν έχεις εφαρμόσει τα παραπάνω.

Εμείς ως ΠΑΚΟΕ από το 1979, δηλαδή 48 χρόνια, καταγγέλλουμε, φωνάζουμε και διεκδικούμε. Βοήθησε μας να το συνεχίσουμε, γιατί δυστυχώς ελάχιστοι στους 400 χιλιάδες που μας ακολουθούν, προσπαθούν να μας φιμώσουν, δεν θα τους περάσει όμως. 

Η  Ελλάδα ξανά αντιμέτωπη με τις φλόγες.

Το καλοκαίρι του 2026 στην Ελλάδα, οι δασικές πυρκαγιές κατέστρεψαν περίπου 30.000 με 32.000 εκτάρια (δηλαδή 300.000–320.000 στρέμματα) γης, σημειώνοντας μια σημαντική μείωση της τάξης του 36%–39% σε σύγκριση με τον μέσο όρο των τελευταίων 20 ετών. Παρά τη συνολική μείωση των καμένων εκτάσεων, η αντιπυρική περίοδος χαρακτηρίστηκε από ακραίες mega-πυρκαγιές, παρατεταμένους καύσωνες, θυελλώδεις ανέμους (μελτέμια) και τραγικές απώλειες σε ανθρώπινες ζωές.

Τα κυριότερα χαρακτηριστικά των φετινών μετώπων ήταν οι θυελλώδεις άνεμοι, οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες και οι δραματικές επιχειρήσεις απεγκλωβισμού από τη θάλασσα.

Αυτά είναι τα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS):

Το Παράδοξο των Πυρκαγιών του 2026 που αξίζει να αναφερθεί είναι ότι τα τελευταία 25 χρόνια στην Ελλάδα, ενώ ο συνολικός αριθμός των ενάρξεων φωτιάς παρουσιάζει ελαφρά μείωση λόγω καλύτερης επιτήρησης, η κλιματική κρίση προκαλεί πιο επιθετικές και δύσκολα ελεγχόμενες πυρκαγιές (mega-fires) που καταστρέφουν τεράστιες εκτάσεις σε ελάχιστο χρόνο.

Οι φωτιές φέτος δεν εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα όπως το 2021 ή το 2023, αλλά χτύπησαν με μανία συγκεκριμένες περιοχές:

1. Δυτική Αττική (Πόρτο Γερμενό, Ψάθα, Μέγαρα):

Η μεγαλύτερη «mega-fire» του καλοκαιριού, η οποία ξέσπασε στα τέλη Ιουλίου με αρχές Αυγούστου 2026, από την περιοχή της Ξηρονομής και του Αγίου Βασιλείου Βοιωτίας σαρώνοντας επί μέρες περιοχές όπως το Πόρτο Γερμενό, την Ψάθα, τη Βένιζα και τα Μέγαρα, καταστρέφοντας  περίπου 100.000 στρέμματα δάσους, και δεκάδες σπίτια τα οποία πήραν μαζί όλες τις  αναμνήσεις.

Περισσότεροι από 500 πυροσβέστες, εθελοντές και ισχυρές εναέριες δυνάμεις έδωσαν πολυήμερη μάχη υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, λόγω των συνεχών αλλαγών στη φορά των ανέμων και της πυκνής καύσιμης ύλης. Ενεργοποιήθηκαν πολλαπλά μηνύματα από το 112 για την εκκένωση οικισμών (όπως Κανδήλι, Βένιζα, Μύτικας, Σκέπη κ.ά.), ενώ χρειάστηκαν ακόμη και επιχειρήσεις απεγκλωβισμού από παραλίες μέσω σκαφών του Λιμενικού.

2. Κρήτη:

Μεγάλες πυρκαγιές που έφτασαν μέχρι τη θάλασσα, αναγκάζοντας τις αρχές να εκκενώσουν οικισμούς με χιλιάδες κατοίκους και τουρίστες. Η φονική φωτιά στο Ρέθυμνο: Εκδηλώθηκε στα τέλη Ιουλίου, με κύρια ημερομηνία έναρξης τις 29 Ιουλίου 2026. Ήταν μια καταστροφική πυρκαγιά στο νότιο Ρέθυμνο που στοίχισε τη ζωή σε δύο πυροσβέστες κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης και κατέκαψε χιλιάδες στρέμματα γης. Επίσης, μια μικρότερη φωτιά εκδηλώθηκε στο Ρέθυμνο, στα Σελλιά, στις 14 Αυγούστου 2026. Η φωτιά εκδηλώθηκε λίγο μετά τις 19:00 της Παρασκευής 14 Αυγούστου, σε αγροτοδασική έκταση και λόγω των ιδιαίτερα δυσμενών καιρικών συνθηκών, πήρε γρήγορα διαστάσεις, με τους ανέμους να φτάνουν τα 6 μποφόρ και τις ριπές να αγγίζουν τα 7 μποφόρ. Υπενθυμίζεται ότι λίγο μετά τις 19:30 εστάλη μήνυμα του 112 για εκκενώσεις των περιοχών Φωτεινάρι και Σούδα, καλώντας τους πολίτες να απομακρυνθούν μέσω του παραλιακού Αγιοβασιλιάτικου δρόμου προς την παραλία Κόρακα Ροδακίνου.

3. Χαλκιδική (Κασσάνδρα):

Η φωτιά ξέσπασε σε δασική έκταση και χαμηλή βλάστηση ανάμεσα στη Σίβηρη και την Κασσανδρεία,  το μεσημέρι της Πέμπτης 13 Αυγούστου 2026 απειλώντας τουριστικά θέρετρα (Σίβηρη, Φούρκα), οδηγώντας σε δραματικές εκκενώσεις διά θαλάσσης από το Λιμενικό. 

Η πυρκαγιά κατέκαψε συνολικά 2.480 έως 3.500 στρέμματα, εκ των οποίων τα 1.388 αφορούσαν παρθένο πευκοδάσος. Το συγκεκριμένο δάσος είχε γλιτώσει από τη μεγάλη ιστορική πυρκαγιά της Κασσάνδρας το 2006. Οι φλόγες προκάλεσαν σημαντικές φθορές στο ανοιχτό θέατρο της Σίβηρης καθώς και στις εγκαταστάσεις του βιολογικού καθαρισμού και για την αποκατάσταση των πληγεισών υποδομών εγκρίθηκε έκτακτο κονδύλι ύψους 3,5 εκατομμυρίων ευρώ.

4. Σαλαμίνα:

Η Σαλαμίνα βρέθηκε στο επίκεντρο της επικαιρότητας λόγω μιας φονικής και ραγδαίας πυρκαγιάς στα μέσα Αυγούστου. Οι αρχές πραγματοποίησαν μαζική θαλάσσια εκκένωση, με 593 άτομα να έχουν απεγκλωβιστεί δια θαλάσσης από Σατερλί και Κολώνες, ενώ αναφέρθηκαν και τουλάχιστον δέκα τραυματίες με εγκαύματα. Δυστυχώς, δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν εγκλωβίστηκαν από τις φλόγες στην περιοχή Περιστέρια.

Στις 25 Αυγούστου η Σαλαμίνα αντιμετώπιζε ένα δεύτερο μέτωπο πυρκαγιάς. Ξέσπασε   νέα φωτιά σε χαμηλή βλάστηση και απορρίμματα στην περιοχή Ελληνικό, η οποία τέθηκε υπό έλεγχο μετά από ολονύκτια μάχη με τις αναζωπυρώσεις.

Οι αρχές εξέτασαν σενάρια όπως αμέλεια κατά τη διάρκεια εργασιών ή δραστηριότητας σε μπαλκόνι, τεχνική βλάβη στο δίκτυο ηλεκτροδότησης, αλλά και την πιθανότητα εμπρησμού.

5. Κυκλάδες:

Υψηλό  κίνδυνο και φωτιές αντιμετώπισε το σύμπλεγμα των Κυκλάδων καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, κυρίως λόγω των ισχυρών μελτεμιών.

Τον Ιούνιο, μεγάλη φωτιά ξέσπασε σε χορτολιβαδική έκταση στην περιοχή Αμπέλα, Σύρου με αποτέλεσμα την προληπτική εκκένωση οικισμού.

Το Βόρειο Αιγαίο συμπεριλαμβάνεται στις βασικές περιφέρειες που επλήγησαν από τις φετινές καταστροφικές πυρκαγιές στην Ελλάδα. Οι δασικές εκτάσεις των νησιών δοκιμάστηκαν από τις ξηρές περιβαλλοντικές συνθήκες και τους ανέμους που δυσκόλευαν τις ρίψεις από τα εναέρια μέσα.

Το τραγικό καλοκαίρι του 2026 σημαδεύτηκε από βαρύ φόρο αίματος με την απώλεια τριών πυροσβεστών, δύο χειριστών μετά από σύγκρουση πυροσβεστικών ελικοπτέρων, καθώς και τεσσάρων ακόμα πολιτών.

Αίτια: Η Κλιματική Κρίση και ο Ανθρώπινος Παράγοντας.

Επιστρέφουμε ξανά και ξανά στο ίδιο ερώτημα: ποια είναι η αιτία που καιγόμαστε κάθε χρόνο; Το τρίπτυχο της καταστροφής παραμένει σταθερά το ίδιο:

• Η κλιματική κρίση: Οι παρατεταμένοι καύσωνες και η ακραία ξηρασία έχουν μετατρέψει τα δάση μας σε μπαρουταποθήκες.
• Ο ανθρώπινος παράγοντας: Η εγκληματική αμέλεια και οι σκόπιμοι εμπρησμοί συνεχίζουν να ανάβουν το φιτίλι.
• Η έλλειψη πρόληψης: Οι ειδικοί τονίζουν ότι η έμφαση δίνεται πάντα στην καταστολή (πυρόσβεση) και όχι στην πρόληψη (καθαρισμός δασών, διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών). Η πολιτεία εγκλωβίζεται στην καταστολή, αγνοώντας τον καθαρισμό των δασών και τις αντιπυρικές ζώνες. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου και των παραδοσιακών δραστηριοτήτων (π.χ. κτηνοτροφία, υλοτομία) οδηγεί σε συσσώρευση καύσιμης ύλης.

 Συμπερασματικά, η αποτελεσματική αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων βασίζεται πλέον στην αξιοποίηση της τεχνολογίας αιχμής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η στροφή της Ελλάδας στη χρήση μικροδορυφόρων ανίχνευσης θερμότητας, οι οποίοι παρέχουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο για τον εντοπισμό εστιών πριν αυτές επεκταθούν. Παράλληλα, η εφαρμογή προηγμένης ψηφιακής χαρτογράφησης και προσομοιώσεων για την πρόβλεψη δασικών πυρκαγιών αποδεικνύει ότι η τεχνολογική καινοτομία μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα προστασίας για το περιβάλλον και την κοινωνία.

Το τραγικό καλοκαίρι του 2026  της Ευρώπης.

Το καλοκαίρι του 2026 αποτελεί μια από τις πιο καταστροφικές περιόδους δασικών πυρκαγιών των τελευταίων δεκαετιών για την υπόλοιπη Ευρώπη.  Οι  οικονομικές ζημιές σε καμένα σπίτια, καλλιέργειες, ελαιώνες και υποδομές στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Νότια Ευρώπη εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 3,1 δισεκατομμύρια ευρώ, επιβαρύνοντας δραματικά τους κρατικούς προϋπολογισμούς. 

Σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση του Copernicus Earth Observation, οι καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν την Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική (συμπεριλαμβανομένων περιοχών όπως η Ιβηρική Χερσόνησος, η νότια Γαλλία, η Ιταλία, η Ελλάδα, τα Βαλκάνια, η Ουκρανία και η Αλγερία) κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο του 2026 είχαν ως αποτέλεσμα να επηρεαστούν “περισσότερα από 1,2 εκατομμύρια εκτάρια” γης.

Επίσης, τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) καταγράφουν “έως τις αρχές Αυγούστου 2026 είχαν καεί περίπου 500.000 εκτάρια γης, δηλαδή 5 εκατομμύρια στρέμματα” στην Ευρώπη.

Η παρατεταμένη ξηρασία, ο ιστορικός καύσωνας του Ιουνίου και του Ιουλίου, καθώς και οι ισχυροί άνεμοι δημιούργησαν συνθήκες «πύρινων κυμάτων» (firewaves). Μάλιστα, έως τα τέλη Αυγούστου, οι καμένες εκτάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση ξεπέρασαν κατά πολύ τον μέσο όρο της τελευταίας εικοσαετίας. Ο αριθμός αυτός είναι σχεδόν 1,3 φορές ο μέσος όρος ολόκληρου έτους της περιόδου 2006-2025, και μάλιστα πριν από τον συνήθως πιο καταστροφικό μήνα, τον Αύγουστο, γεγονός που επιβεβαιώνει την ένταση της φετινής αντιπυρικής περιόδου.

Τα Αίτια της Κρίσης

• Κλιματική Αλλαγή: Η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο. [IEU Monitoring].
• Ιστορικός Καύσωνας & Ξηρασία: Διαδοχικά κύματα ακραίας ζέστης έπληξαν τη δυτική και κεντρική Ευρώπη. Τα μεγάλα ευρωπαϊκά ποτάμια (Δούναβης, Ρήνος, Λίγηρας) έφτασαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
• Ανθρώπινος Παράγοντας: Οι περισσότερες αναφλέξεις συνδέθηκαν με ανθρώπινες δραστηριότητες (αμέλεια ή εμπρησμός), αλλά οι καιρικές συνθήκες επέτρεψαν την άμεση εκτός ελέγχου εξάπλωσή τους.

Οι Χώρες της Ευρώπης εκτός από την Ελλάδα, που Πλήγηκαν Περισσότερο

1.    Γαλλία:

Η νοτιοδυτική περιοχή (ιδιαίτερα η Ζιρόντ) αντιμετώπισε το καλοκαίρι του 2026 τις χειρότερες πυρκαγιές των τελευταίων δεκαετιών, συμβάλλοντας στην καταστροφή σχεδόν 100.000 εκταρίων σε όλη τη χώρα. Οι φωτιές κατέστρεψαν τεράστιες εκτάσεις πευκοδασών και απείλησαν την παγκόσμια βιομηχανία κρασιού του Μπορντό. Στη Ζιρόντ, οι φωτιές δημιούργησαν το δικό τους καιρικό σύστημα, το σπάνιο σύννεφο pyrocumulonimbus, κάτι που συνέβη για πρώτη φορά στη Γαλλία. Ιστορικές πυρκαγιές έπληξαν ακόμη και το εμβληματικό δάσος του Φοντεμπλώ κοντά στο Παρίσι, όπου οι δυνάμεις ασφαλείας πολεμούσαν τις αναζωπυρώσεις και την υπόγεια φωτιά για σχεδόν 7 εβδομάδες.

Η Γαλλία το 2026 βρέθηκε στη δεύτερη θέση με 92.871 εκτάρια (929.000 στρέμματα), πάνω από έξι φορές τον ιστορικό της μέσο όρο, ρεκόρ καμένων εκτάσεων στα χρονικά των καταγραφών.

2. Ισπανία:

Τη θλιβερή πρωτιά με 222.783 εκτάρια καμένα (2,23 εκατ. στρέμματα), περίπου 2,3 φορές τον μέσο όρο της, σχεδόν τη μισή συνολική καμένη έκταση όλης της ΕΕ κατέχει η Ιβηρική Χερσόνησος.

Ο αριθμός των πυρκαγιών στην Ιβηρική Χερσόνησο σχεδόν διπλασιάστηκε σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Οι αρχές προχώρησαν σε μαζικές εκκενώσεις χιλιάδων κατοίκων και τουριστών εν μέσω της αιχμής της τουριστικής περιόδου.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), ο αριθμός των μεγάλων μετώπων και οι καμένες εκτάσεις στην Ισπανία και την Πορτογαλία υπερδιπλασιάστηκαν σε σχέση με τους ιστορικούς μέσους όρους. Μάλιστα, το 2025 χαρακτηρίστηκε ως η «χειρότερη χρονιά στα χρονικά» για την Ευρώπη, ενώ το 2026 η κατάσταση παρέμεινε εξαιρετικά δραματική, με τεράστια hydroclimatic rebound (υδροκλιματική αναπήδηση) που προκάλεσε ακραία εξάπλωση των πυρκαγιών από τις αρχές του καλοκαιριού.

Παράλληλα, οι εκκενώσεις επηρέασαν χιλιάδες τουρίστες, καθώς οι φωτιές πλησίασαν δημοφιλείς παραθαλάσσιες και τουριστικές περιοχές (όπως η Ταρίφα στον Ισπανικό νότο) ακριβώς στην αιχμή της τουριστικής περιόδου (Ιούλιο και Αύγουστο), όπως αναφέρουν οι επίσημες ενημερώσεις διεθνών οργανισμών όπως ο ΟΗΕ.

3. Ιταλία:

Τρίτη με 74.696 εκτάρια (747.000 στρέμματα), περίπου 1,3 φορές πάνω από τον μέσο όρο της.

Σημαντικά πλήγματα δέχθηκε η Ιταλία με δεκάδες χιλιάδες καμένα εκτάρια, ενώ σοβαρές εστίες αντιμετώπισαν η Κροατία (σε τουριστικά νησιά όπως η Χβαρ και η Κόρτσουλα), το Μαυροβούνιο, η Σερβία και η Αλβανία.

4. Γερμανία.

Στα μέσα Αυγούστου του 2026 έχει υποστεί σοβαρές δασικές πυρκαγιές, οι οποίες προκλήθηκαν από ένα σφοδρό κύμα καύσωνα, παρατεταμένη ξηρασία και ιστορικά υψηλές θερμοκρασίες.

Λόγω της κλιματικής μετατόπισης, χώρες όπως η Γερμανία το Βέλγιο (που βίωσε τη χειρότερη πυρκαγιά του αιώνα), η Ιρλανδία ήρθαν αντιμέτωπες με πρωτοφανή πύρινα μέτωπα.

Το πιο κρίσιμο μέτωπο εκδηλώθηκε στο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, στο δάσος Χύρτγκενβαλντ (Hürtgenwald) της περιοχής Άιφελ (Eifel). Η φωτιά κατέκαψε περίπου 3.000 στρέμματα (300 εκτάρια) δασικής έκτασης. Οι αρχές αναγκάστηκαν να εκκενώσουν εσπευσμένα το χωριό Γκάι (Gey), απομακρύνοντας περίπου 2.000 κατοίκους από τα σπίτια τους. Οι φλόγες πλησίασαν σε απόσταση έως και 100 μέτρων από τις κατοικημένες περιοχές.

Η κατάσβεση έγινε εξαιρετικά επικίνδυνη λόγω άσκαστων πυρομαχικών (βλημάτων) από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο που παρέμεναν θαμμένα στο έδαφος. Κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς καταγράφηκαν εκρήξεις, αναγκάζοντας τον στρατό να επιστρατεύσει θωρακισμένα άρματα (τανκς) για να ανοίξει διόδους στους πυροσβέστες.

Την ίδια ακριβώς περίοδο, το Βέλγιο βίωσε τη μεγαλύτερη πυρκαγιά στη σύγχρονη ιστορία του, καίγοντας 30.000 στρέμματα στην προστατευόμενη περιοχή High Fens, και το πύρινο μέτωπο έφτασε σε απόσταση αναπνοής  από τα γερμανικά σύνορα. Υπήρξε τεράστια κινητοποίηση των γερμανικών αρχών στην παραμεθόρια πόλη Μονσάου (Monschau), η οποία εκκενώθηκε μερικώς προληπτικά. Γερμανικά και Ολλανδία στρατιωτικά ελικόπτερα καιδυνάμεις συνέδραμαν τους Βέλγους πυροσβέστες για να αποτρέψουν την επέκταση της φωτιάς στο γερμανικό έδαφος.

Από  το Σαξονικό Πλάουεν μέχρι το Σάαρλαντ  ξέσπασαν Πυρκαγιές μικρότερης έντασης αλλά εξίσου επικίνδυνες. Λόγω της σοβαρής λειψυδρίας και για να εξασφαλιστούν αποθέματα νερού για την πυρόσβεση, περιοχές όπως ο νομός Μάιν-Κίντσιγκ (Main-Kinzig) εξέδωσαν οδηγίες ζητώντας από τους πολίτες να περιορίσουν τη σπατάλη νερού (αποχή από γεμίσματα πισίνας, μεγάλα ντους κ.λπ.)

5. Ηνωμένο Βασίλειο:

Η ακραία ζέστη (που άγγιξε τους 38°C) προκάλεσε πρωτόγνωρες πυρκαγιές σε αστικές και αγροτικές περιοχές. Στο West Midlands σπίτια κάηκαν ολοσχερώς, ενώ φωτιές ξέσπασαν ακόμη και στην Ουαλία.

Σύμφωνα με τις πηγές, ο κίνδυνος πυρκαγιών παρουσιάζεται αυξημένος λόγω της ξηρασίας, σε μια χώρα μη εξοικειωμένη με τέτοιες καταστάσεις. Μετά από εβδομάδες υψηλών θερμοκρασιών και ελάχιστων βροχοπτώσεων, σχεδόν τα τρία τέταρτα της Αγγλίας πλήττονται από σφοδρή ξηρασία.

Στο Στάουμπριτζ, κοντά στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Ηνωμένου Βασιλείου, το Μπέρμιγχαμ, καπνός υψωνόταν από τα αποκαΐδια αρκετών σπιτιών χωρίς στέγη, καθώς οι πυροσβέστες έριχναν νερό στα ερείπιά τους την Παρασκευή. Η Πυροσβεστική Υπηρεσία στα West Midlands ανέφερε ότι 19 σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς και 18 άλλα υπέστησαν ζημιές στην πόλη. https://gr.euronews.com/my-europe/2026/08/14/37-pyrkagies-sti-vretania-se-24-ores-kaikan-spitia

6. Κύπρος.

Κατά την αντιπυρική περίοδο του 2026, η Κύπρος έχει έρθει αντιμέτωπη με περισσότερες από 1.450 υπαίθριες και αγροτικές πυρκαγιές, με τη σοβαρότερη από αυτές να ξεσπά στις 27 Ιουλίου 2026 στην περιοχή του Καλού Χωριού Λάρνακας. Χάρη στην άμεση κινητοποίηση των δυνάμεων, οι φετινές φωτιές δεν έχουν λάβει μέχρι στιγμής τις τραγικές διαστάσεις των πυρκαγιών του Ιουλίου του 2025. [1, 2, 3, 4]

• Η Μεγάλη Πυρκαγιά στο Καλό Χωριό (27 Ιουλίου 2026)  ξεκίνησε από το Πεδίο Βολής Καλού Χωριού κατά τη διάρκεια εργασιών καταστροφής πυρομαχικών από το 70ό Τάγμα Μηχανικού της Εθνικής Φρουράς, υπό συνθήκες καύσωνα με θερμοκρασίες 40°C., και λόγω των ισχυρών ανέμων, επεκτάθηκε ταχύτατα.  Ενεργοποιήθηκε το σύστημα CY-Alert. Εκκενώθηκαν προληπτικά οι κοινότητες Αγίας Άννας και Ψευδά, ενώ κάηκαν μεμονωμένες κατοικίες.  Η φωτιά τέθηκε υπό έλεγχο την ίδια ημέρα με τη συνδρομή ισχυρών επίγειων και εναέριων μέσων. Σημειώθηκε ο τραυματισμός ενός εθελοντή.
• Ο Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, Νίκος Λογγίνος, δήλωσε πως αρκετές πρόσφατες πυρκαγιές παρουσιάζουν σαφείς ενδείξεις κακόβουλης ενέργειας.
• Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος προεγκατάστασης, η Κύπρος υποδέχθηκε για πρώτη φορά μια 21μελή ομάδα Ελλήνων δασοπυροσβεστών που βρίσκεται στο νησί για επιχειρησιακή ετοιμότητα από την 1η έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2026.

Μετράμε απώλειες.

Μέχρι τις αρχές Αυγούστου του 2026, οι πυρκαγιές και οι φωτιές υπαίθρου είχαν κάψει συνολικά 112,3 εκατομμύρια εκτάρια (1,123 δισεκατομμύρια στρέμματα) γης παγκοσμίως, έκταση που προσεγγίζει το μέγεθος της Νότιας Αφρικής. Τα δεδομένα, που προέρχονται από το Παγκόσμιο Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (GWIS) και αναλύθηκαν από το Visual Capitalist.

Η καταστροφή δεν ήταν ομοιόμορφη, καθώς ορισμένες περιοχές επλήγησαν πολύ περισσότερο από άλλες και η Γεωγραφική Κατανομή των Καμένων Εκτάσεων το 2026 είναι :

• Αφρική: Σήκωσε το μεγαλύτερο βάρος παγκοσμίως, συγκεντρώνοντας το 55% των συνολικών καμένων εκτάσεων του πλανήτη. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ήταν η πιο πληγείσα χώρα διεθνώς με 13,6 εκατομμύρια εκτάρια, ακολουθούμενη από την Αγκόλα με 7,4 εκατομμύρια εκτάρια.
• Ωκεανία / Αυστραλία: Η Αυστραλία κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη καταστροφή σε εθνικό επίπεδο, με περισσότερα από 11,8 εκατομμύρια εκτάρια να γίνονται στάχτη.
• Ασία: Συγκέντρωσε περίπου το 18% των καμένων εκτάσεων, με κύριες πληγείσες χώρες τη Μιανμάρ και την Ινδία.
• Βόρεια Αμερική: Στις ΗΠΑ, το Εθνικό Διοικητικό Κέντρο Πυρκαγιών (NIFC) ανέφερε ότι μέχρι τα τέλη Αυγούστου είχαν καεί πάνω από 8,2 εκατομμύρια ακρ (περίπου 3,3 εκατομμύρια εκτάρια), ξεπερνώντας κατά πολύ τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Στον Καναδά, οι ενεργές εστίες ξεπέρασαν τις 900.
• Ευρώπη: Αντιπροσωπεύει μόλις το 3% του παγκόσμιου συνόλου (με τη Ρωσία να κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο), ωστόσο οι πυρκαγιές σε Γαλλία, Ισπανία και Ελλάδα ήταν εξαιρετικά καταστροφικές. Μέχρι τα τέλη Αυγούστου, στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάηκαν 637.409 εκτάρια.

Η  Ελλάδα κατετάγη στην πέμπτη θέση στην Ευρώπη σε καμένες εκτάσεις για το 2026. Μέχρι τις αρχές Αυγούστου, είχαν καεί περίπου 30.000 εκτάρια (300.000 στρέμματα), με κύρια μέτωπα στην Αττική, την Πελοπόννησο, την Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου.

Οι Επιπτώσεις:

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των πυρκαγιών το καλοκαίρι του 2026 είναι εξαιρετικά σοβαρές, καθώς η φετινή αντιπυρική περίοδος εξελίχθηκε σε μία από τις χειρότερες των τελευταίων 15 ετών για την Ευρώπη.

1. Καταστροφή των Δασικών Οικοσυστημάτων και της Βιοποικιλότητας

• Απώλεια χλωρίδας: Αποψίλωση παρθένων δασών, αιωνόβιων δέντρων και προστατευόμενων περιοχών.

• Εξόντωση πανίδας: Θάνατος χιλιάδων άγριων ζώων και καταστροφή των φυσικών τους καταφυγίων, οδηγώντας σε ανισορροπία της τροφικής αλυσίδας.

• Απειλή για σπάνια είδη: Μείωση των πληθυσμών ενδημικών ειδών που ζουν αποκλειστικά στα ελληνικά και ευρωπαϊκά οικοσυστήματα.

2. Ατμοσφαιρική Ρύπανση και Κλιματική Αλλαγή

• Τοξικός καπνός: Απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων μικροσωματιδίων (PM2.5), μονοξειδίου του άνθρακα και διοξειδίου του αζώτου στην ατμόσφαιρα.

• Επιβάρυνση του θερμοκηπίου: Οι megafires του 2026 απελευθέρωσαν τόνους διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), επιταχύνοντας την παγκόσμια θέρμανση. Οι πυρκαγιές στη Γαλλία και την Ιβηρική οδήγησαν σε πρωτοφανή επίπεδα εκπομπών άνθρακα στην ατμόσφαιρα, επιδεινώνοντας το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

• Δημιουργία μικροκλίματος: Η απώλεια των δέντρων αυξάνει την τοπική θερμοκρασία και μειώνει την υγρασία, κάνοντας τις περιοχές πιο επιρρεπείς σε μελλοντικούς καύσωνες.

3. Διάβρωση του Εδάφους και Κίνδυνος Πλημμυρών

• Καταστροφή οργανικής ύλης: Το έδαφος χάνει τα θρεπτικά του συστατικά, γίνεται άγονο και “νεκρώνει”.

• Ερημοποίηση: Χωρίς τις ρίζες των δέντρων να συγκρατούν το χώμα, η διάβρωση από τον άνεμο και τη βροχή είναι ραγδαία.

• Πλημμυρικά φαινόμενα: Λόγω της έλλειψης φυσικών εμποδίων, οι φθινοπωρινές βροχές μετατρέπονται εύκολα σε χειμάρρους, απειλώντας κατοικημένες περιοχές.

4. Υποβάθμιση του Υδροφόρου Ορίζοντα

• Μόλυνση των υδάτων: Η στάχτη και τα καμένα υπολείμματα παρασύρονται από τις βροχές, καταλήγοντας σε ποτάμια, λίμνες και πηγές.

• Μείωση αποθεμάτων: Τα αποψιλωμένα εδάφη δεν μπορούν να απορροφήσουν το νερό της βροχής, εμποδίζοντας την ανανέωση των υπόγειων υδάτων.

• Κοινωνικό και Οικονομικό Κόστος: Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εκκένωσαν τα σπίτια τους. Ο τουρισμός σε περιοχές της Μεσογείου δέχθηκε ισχυρό πλήγμα, ενώ καταστράφηκαν αγροτικές καλλιέργειες και υποδομές.

• Οικονομικό Πλήγμα: Οι απώλειες για την οικονομία και οι αποζημιώσεις των πυρόπληκτων περιοχών αναμένεται να αγγίξουν επίπεδα ρεκόρ.

Οι  πυρκαγιές του 2026 δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα ενός φαύλου κύκλου. Η κλιματική κρίση προκαλεί παρατεταμένη ξηρασία και ακραίους καύσωνες, οι οποίοι με τη σειρά τους τροφοδοτούν καταστροφικές πυρκαγιές, οι οποίες τελικά εντείνουν την ίδια την κλιματική αλλαγή. Η ανάγκη για στροφή από την καταστολή στην πρόληψη, τον καθαρισμό των δασών και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος είναι πλέον επιτακτική.

Από τη Γραμματεία της ΟΙΚΟ ΓΗΣ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post 2026: ΠΛΑΝΗΤΗΣ  ΓΗ – SOS!!! first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Δελτίο Τύπου: 1157                             –                                 Αθήνα, 03/09/2026

Σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση λυμάτων, με αποτέλεσμα την μόλυνση σε νερά κολύμβησης και στα νερά ανθρώπινης κατανάλωσης

Σημαντικές επιβαρύνσεις κοντά στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων Ευδήλου και Αρμενιστή

Μικροβιολογική επιβάρυνση και σε σημεία του δικτύου ύδρευσης

Με αφορμή καταγγελίες πολιτών που δέχθηκε το ΠΑΚΟΕ σχετικά με τη λειτουργία των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων στην Ικαρία και τις πιθανές επιπτώσεις τους στην ποιότητα των θαλάσσιων υδάτων, με την ενεργό συμμετοχή και συνεργασία της Κίνησης Πολιτών για την Προστασία των Ακτών της Ικαρίας (ΚιΠοΠΑΙ) και του Συλλόγου Φυτέματος Ικαρίας, το ΠΑΚΟΕ προχώρησε σε επιτόπιες δειγματοληψίες και εργαστηριακές αναλύσεις στην Ικαρία.

«ΙΚΑΡΙΑ 2026. ΜΕΛΈΤΗ ΠΟΙΌΤΗΤΑΣ ΥΔΆΤΩΝ ΚΑΙ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ»

Η Ικαρία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου με έκταση 254 τ.χλμ.. Το σχήμα της είναι επίμηκες με άξονα την οροσειρά του Αθέρα, όπου εντοπίζεται και το μεγαλύτερο υψόμετρο (1037μ.), η οποία αναπτύσσεται κατά τον άξονα ΝΔ-ΒΑ χωρίζοντας το νησί σε δύο τμήματα – το νότιο τμήμα με μικρό εύρος και εξαιρετικά έντονο ανάγλυφο και το βόρειο τμήμα με ηπιότερο ανάγλυφο.

 Γεωγραφικά ανήκει στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και διοικητικά υπάγεται στην Περιφερειακή Ενότητα Ικαρίας, της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου. Μέχρι το 2010 το νησί χωριζόταν σε τρεις δήμους, το Δήμο Αγίου Κυρήκου, το Δήμο Ευδήλου και το Δήμο Ραχών. Με το σχέδιο Καλλικράτης το νησί αποτελεί ενιαίο Δήμο με πρωτεύουσα και έδρα του Δήμου τον Άγιο Κήρυκο. Ο Καλλικρατικός Δήμος Ικαρίας περιλαμβάνει τις Δ.Ε. Αγίου Κηρύκου, Ευδήλου και Ραχών.

Ι. (Πιλοτική) Μελέτη της ποιότητας του νερού ακτών κολύμβησης της βόρειας πλευράς της Ικαρίας σε σχέση με τη λειτουργία των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων.

Αναμφισβήτητα, η διατήρηση της καθαρότητας των υδάτων κολύμβησης είναι τεράστιας σημασίας για την προστασία της δημόσιας υγείας και συνιστά κεντρικό μοχλό της τουριστικής ανάπτυξης, ειδικότερα των νησιών μας.

Η ποιότητα των νερών κολύμβησης, που παρακολουθείται βάσει της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2006/7/ΕΚ, επηρεάζει άμεσα και τους δύο αυτούς τομείς με συγκεκριμένους τρόπους:

1. Δημόσια Υγεία.

• Πρόληψη λοιμώξεων: Τα καθαρά νερά, απαλλαγμένα από παθογόνους μικροοργανισμούς όπως το E. coli και οι εντερόκοκκοι, αποτρέπουν δερματικές, οφθαλμικές και γαστρεντερολογικές παθήσεις.
• Προστασία ευπαθών ομάδων: Διασφαλίζεται η ασφαλής κολύμβηση για παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με επιβαρυμένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Σωματική & ψυχική ευεξία: Η κολύμβηση σε καθαρό περιβάλλον ενισχύει τη φυσική κατάσταση και μειώνει το στρες, υποστηρίζοντας το μοναδικό “ικαριώτικο μοντέλο” υγείας.
• Θερμαλισμός: Η καθαρότητα των υδάτων γύρω από τις ιαματικές πηγές στα Θέρμα είναι κρίσιμη για τους επισκέπτες που αναζητούν θεραπευτικό τουρισμό.

• Τουριστική Ανάπτυξη & Οικονομία.

• Διατήρηση της φήμης: Η Ικαρία προβάλλεται παγκοσμίως για το παρθένο φυσικό της περιβάλλον και τις εμβληματικές παραλίες της, όπως οι Σεϋχέλλες, η Μεσακτή και ο Νας.
• Προσέλκυση ποιοτικού τουρισμού: Τα κρυστάλλινα νερά προσελκύουν ξένους και Έλληνες τουρίστες που αναζητούν εναλλακτικές διακοπές και δραστηριότητες.
• Στήριξη της τοπικής αγοράς: Οι καθαρές ακτές κρατούν τους επισκέπτες στο νησί, τονώνοντας άμεσα τα καταλύματα, την εστίαση και τα παραδοσιακά ικαριώτικα πανηγύρια.
• Αποφυγή οικονομικών πληγμάτων: Τυχόν υποβάθμιση των υδάτων θα οδηγούσε σε απαγορεύσεις κολύμβησης, δυσφήμηση και άμεση κατάρρευση των τουριστικών εσόδων.

Τα νερά της Ικαρίας μπορούν να διατηρούνται καθαρά λόγω των ισχυρών θαλάσσιων ρευμάτων. Το Ικάριο Πέλαγος είναι γνωστό για τα ανοιχτά νερά και τα έντονα ρεύματά του, τα οποία εξασφαλίζουν συνεχή ανανέωση και φυσικό αυτοκαθαρισμό της θάλασσας. Επιπλέον, η απουσία βαριάς βιομηχανίας ή μεγάλων εργοστασίων προστατεύει το νησί από τη χημική ρύπανση.

Ωστόσο, οι ανησυχίες και οι καταγγελίες των κατοίκων για την ποιότητα των ακτών κολύμβησης σχετίζονται με την υποβάθμιση υποδομών, όπως οι βιολογικοί καθαρισμοί του νησιού. Παράλληλα, η καθυστέρηση στη βελτίωση των υποθαλάσσιων αγωγών διάθεσης λυμάτων (π.χ. στον Αρμενιστή) αφήνει τις ακτές απροστάτευτες από τα αστικά απόβλητα.

• Μια ανασκόπηση της κατάστασης των σταθμών βιολογικού καθαρισμού στην Ικαρία. 

Αναφέρετε ότι η κατάσταση των σταθμών βιολογικού καθαρισμού στην Ικαρία χαρακτηρίζεται από χρόνιες καθυστερήσεις, υπολειτουργία των υφιστάμενων υποδομών και έντονη περιβαλλοντική επιβάρυνση, ειδικά κατά τους θερινούς μήνες λόγω της τουριστικής αιχμής. Παρά τις χρηματοδοτήσεις και τις κατά καιρούς εξαγγελίες νέων έργων, το νησί αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση των υγρών αποβλήτων.

Η  περιοχή της Βόρειας Ικαρίας (που περιλαμβάνει τις δημοτικές ενότητες Ευδήλου και Ραχών) σηκώνει διαχρονικά το μεγαλύτερο τουριστικό βάρος του νησιού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι υποδομές διαχείρισης λυμάτων να βρίσκονται σε κατάσταση μόνιμης οριακής λειτουργίας ή πλήρους κατάρρευσης.

Ένα  από τα πιο προβληματικά σημεία αποτελεί η Εύδηλος. Ο βιολογικός καθαρισμός του Ευδήλου στην Ικαρία βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή και περιφέρεια του οικισμού και λιμανιού του Ευδήλου στη βόρεια ακτή του νησιού, ωστόσο το έργο έχει απασχολήσει κατά καιρούς την τοπική κοινωνία λόγω ζητημάτων με τη λειτουργία και τις υποδομές του.

Δέχεται πολλαπλάσια ποσότητα λυμάτων σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό του με αποτέλεσμα να μην τα επεξεργάζεται κα να βγαίνουν κατευθείαν στη θάλασσα ακριβώς στην έξοδο του βιολογικού για διάστημα μεγαλύτερο των 5 ετών. Το υφιστάμενο σύστημα επεξεργασίας λυμάτων θεωρείται απαρχαιωμένο με σοβαρές διαβρώσεις στις τσιμεντένιες υποδομές του.

 Το σύστημα της περιοχής Αρμενιστής αντιμετωπίζει διαχρονικά προβλήματα δυσλειτουργίας και ελλιπούς συντήρησης. Το καλοκαίρι η κατάσταση επιβαρύνεται σημαντικά, με τη δημοτική αρχή και τους τοπικούς επαγγελματίες (ξενοδόχους/εστιατόρες) να διαφωνούν συχνά για την ορθή απόρριψη και διαχείριση των λιπών και των λυμάτων.

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες ένταξης νέων υποδομών σε χρηματοδοτικά προγράμματα (όπως το πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» και το ΕΣΠΑ), με σκοπό την αναβάθμιση του δικτύου.

Ωστόσο, η κατάσταση αυτή και τα προβλήματα ανεπαρκούς λειτουργίας των εγκαταστάσεων κατά περιόδους, με συνέπεια τη διοχέτευση ακατέργαστων ή πλημμελώς επεξεργασμένων λυμάτων στη θάλασσα, αναγκάζουν τους κατοίκους της περιοχής να προχωρήσουν σε διαμαρτυρίες και ανοιχτές συνελεύσεις, απαιτώντας την άμεση λήψη μέτρων για την προστασία του περιβάλλοντος.

Έτσι, μετά την καταγγελία των κατοίκων της περιοχής για τη ρίψη ανεπεξέργαστων λυμάτων στη θάλασσα, το ΠΑΚΟΕ αποφάσισε να διενεργήσει μελέτη της υφιστάμενης κατάστασης —με αυτοψία, καθώς και δειγματοληψίες και αναλύσεις νερού— στην εν λόγω θαλάσσια περιοχή.

Συνημμένα παραθέτουμε τα έγγραφα που έχουν εκδοθεί από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου – Δ/νση Περιβάλλοντος & Χωρικού Σχεδιασμού – Τμήμα Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Π.Ε. Σάμου / Κ.Ε.Π.ΠΕ. καθώς και από την ΕΝΒΙΟ Ε.Π.Ε..

• Προβλεπόμενα  όρια για την απόρριψη λυμάτων από  βιολογικούς καθαρισμούς και  αποτελέσματα αναλύσεων δειγμάτων από Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων Ικαρίας.

Για τους βιολογικούς καθαρισμούς στην Ελλάδα ισχύει ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο καθορίζει τις προδιαγραφές λειτουργίας και τα όρια των ρύπων ανάλογα με το πού καταλήγει το επεξεργασμένο νερό (τελικός αποδέκτης).

Η βασική διάκριση αφορά το αν το νερό θα διατεθεί στο περιβάλλον (θάλασσα, ποτάμια, υπέδαφος) ή αν θα επαναχρησιμοποιηθεί (π.χ. για πότισμα, αστική χρήση).

 Τι ισχύει γενικά (Νομοθετικό Πλαίσιο)

• Υποχρεωτικότητα: Όλοι οι οικισμοί με πληθυσμό άνω των 2.000 κατοίκων, καθώς και οι επιχειρήσεις που παράγουν υγρά απόβλητα (π.χ. ξενοδοχεία, βιομηχανίες), υποχρεούνται να διαθέτουν σύστημα βιολογικού καθαρισμού.
• Βασικές παράμετροι ελέγχου: Εκτός από τα μικρόβια, ελέγχονται αυστηρά το βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο (BOD₅), το χημικά απαιτούμενο οξυγόνο (COD) και τα αιωρούμενα στερεά (SS).
• Μικροβιολογικά Όρια (Εκροής). Ο κύριος μικροβιολογικός δείκτης που εξετάζεται είναι το βακτήριο Escherichia coli (E. coli), καθώς και τα ολικά/κολοβακτηρίδια κοπράνων. Τα όρια καθορίζονται κυρίως από την ΚΥΑ 145116/2011 (για την επαναχρησιμοποίηση) και τις κατά τόπους Υγειονομικές Διατάξεις (για διάθεση σε φυσικούς αποδέκτες).

Σε θάλασσα (κοντά σε ακτές κολύμβησης): Τα κολοβακτηρίδια κοπράνων πρέπει να είναι συνήθως < 100 ανά 100 mL, ώστε να μην επηρεάζεται η ποιότητα των υδάτων κολύμβησης.

• Στα δείγματα από βιολογικούς καθαρισμούς αναλύθηκαν για το pH, COD, αγωγιμότητα και TDS.
  • Βιολογικός καθαρισμός του Ευδήλου στην Ικαρία.  Το δείγμα θαλασσινού νερού από το σημείο εκροής του είχε  pH 7,5, Αγωγιμότητα 47,3 mS/cm και TDS – 28,5 g/L,  αντί του κανονικού θαλασσινού νερού  με αγωγιμότητα 60 – 63 mS/cm. Το COD είναι 550 mg/L με το όριο 125 mg/L, θολότητα – 18NTU .

Ο αριθμός αποικιών cfu/ 100της E. coli έχει φθάσει 597 και εντερόκοκκων – 392 cfu/ 100 νερού

•  Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων Αρμενιστή.  Το δείγμα από το σημείο εκροής του είχε  pH 7,9, Αγωγιμότητα 1340 μS/cm και TDS – 631 mg/L ενώ το  COD είναι 138mg/L με το όριο 125 mg/L, θολότητα – 68NTU .

Ο αριθμός αποικιών cfu/ 100 της E. coli έχει φθάσει 498 και εντερόκοκκων – 187 cfu/ 100 νερού .

• Αποτελέσματα αξιολόγησης των δειγμάτων από παραλίες της βόρειας Ικαρίας.

Η δειγματοληψία στις 21/8/2026 πραγματοποιήθηκε από το επιστημονικό συνεργείο του ΠΑΚΟΕ, σε παραλίες της βόρειας πλευράς του νησιού της Ικαρίας, οι οποίες βρίσκονται κοντά στους βιολογικούς σταθμούς. (βλέπε το χάρτη).  

Οι περιοχές και τα σημεία δειγματοληψίας επιλέχθηκαν με σκοπό να αξιολογηθεί η επίδραση των σταθμών επεξεργασίας λυμάτων στην ποιότητα των υδάτων κολύμβησης. Συγκεκριμένα τα σημεία δειγματοληψίας παρουσιάζονται μοιρασμένα σε δυο χάρτες (χάρτης 1 και 2).

Η ποιότητα των νερών κολύμβησης στις ακτές της Ελλάδας παρακολουθείται σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Οδηγίας 2006/7/ΕΚ “σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης”, η οποία υιοθέτησε νέους μικροβιολογικούς δείκτες και με την οποία εναρμονίστηκε η Ελληνική νομοθεσία με την ΚΥΑ 8600/416/Ε103/2009 (ΦΕΚ 356/Β/26-2-2009).

Ο εργαστηριακός έλεγχος γίνεται στα πιστοποιημένα εργαστήρια του ΠΑΚΟΕ και επικεντρώνονται σε δύο βασικούς μικροβιολογικούς δείκτες:

1. Enterococci (Εντερόκοκκοι): Όριο ασφαλείας τα 100 cfu/100ml για «εξαιρετική ποιότητα».
2. Escherichia coli (E. coli): Όριο ασφαλείας τα 250 cfu/100ml. για «εξαιρετική ποιότητα».

Τα αποτελέσματα των μικροβιολογικών προσδιορισμών συγκεντρώνονται  στο πίνακα 1.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το εθνικό δίκτυο παρακολούθησης, όλα τα δείγματα από τις ελεγχόμενες παραλίες της Ικαρίας κρίνονται σταθερά ως «εξαιρετικής ποιότητας». Οι μικροβιολογικοί δείκτες βρίσκονται πολύ χαμηλότερα από τα θεσμοθετημένα ευρωπαϊκά όρια ασφαλείας, επιβεβαιώνοντας ότι τα νερά του νησιού είναι απολύτως ασφαλή για κολύμβηση.

Ωστόσο, τοπικές αναφορές από την έρευνά μας κοντά σε υποδομές βιολογικού καθαρισμού επισημαίνουν σημεία που εξαιρούνται από αυτή την εικόνα λόγω περιστασιακών επιβαρύνσεων, με αποτέλεσμα, σε μερικές περιπτώσεις, το νερό κολύμβησης να ταξινομείται στην κατηγορία “Ανεπαρκούς Ποιότητας. »

Αξιοσημείωτη είναι η ξαφνική αύξηση των δεικτών E. coli  – 257cfu/ 100 και εντερόκοκκων 342cfu/ 100, στην παραλία Γιαλισκάρι (σημείο 15). Πρόκειται για ένα τρανταχτό παράδειγμα για το πόσο ραγδαία και δραματική μπορεί να είναι η αύξηση των μικροοργανισμών στο θαλάσσιο περιβάλλον, εξαιτίας της απευθείας απόρριψης λυμάτων στη θάλασσα (φωτο 1).

ΙΙ. Μελέτη της υφιστάμενης κατάστασης ποιότητας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και νερού κολύμβησης της βόρειας Ικαρίας 2026. 

Η  Ικαρία δεν υδροδοτείται μέσω ενός κεντρικού δικτύου,  αλλά μέσω δεκάδων μη συνδεδεμένων δεξαμενών κι εκατοντάδων χιλιομέτρων σωληνώσεων, τα οποία σε συνδυασμό με την αλόγιστη χρήση συντηρούν στρεβλώσεις ετών και οδηγούν σε αλλεπάλληλες διακοπές υδροδότησης. Επιμέρους πηγές, γεωτρήσεις και δεξαμενές τροφοδοτούν ξεχωριστά τους οικισμούς. 

Στο μεγαλύτερο μέρος του νησιού δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στο πόσιμο νερό και το νερό άρδευσης, με αποτέλεσμα την ταχύτατη εξάντληση των αποθεμάτων κατά την καλλιεργητική και τουριστική περίοδο. Κατά τους θερινούς μήνες, η αυξημένη ζήτηση από τους επισκέπτες προκαλεί τοπικές μειώσεις πίεσης ή περιορισμούς στην υδροδότηση, επιβαρύνοντας ένα ήδη πεπαλαιωμένο δίκτυο.

Διαφοροποίηση πηγών ανά περιοχή:

• Άγιος Κήρυκος & Εύδηλος: Υδροδοτούνται κυρίως από πηγές και βαθιές γεωτρήσεις.
  • Ράχες: Υπάρχει μεγαλύτερη εξάρτηση από επιφανειακά ύδατα, με βασικό άξονα τον.
• Η Ικαρία διαθέτει δυο φράγματα

Ο Υδροταμιευτήρας  ( Μεγάλο Φράγμα του Πεζιού)  βρίσκεται στη δυτική / βορειοδυτική Ικαρία, στην ευρύτερη ορεινή περιοχή των Ραχών. Συγκεκριμένα, η Φραγμολίμνη Πέζι εντοπίζεται περίπου 3,7 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από τον παραδοσιακό οικισμό Χριστός Ραχών. Το φράγμα είναι κατασκευασμένο σε υψόμετρο περίπου 700 μέτρων πάνω στον ποταμό / χείμαρρο Χάλαρη (ή χείμαρρο Πέζι), μέσα σε ένα καταπράσινο οροπέδιο που περιβάλλεται από πυκνά δάση. Δημιουργήθηκε από την κατασκευή Φράγματος στον ποταμό Χάλαρη επηρεάζοντας έτσι την παροχή γλυκού νερού στην εκβολή του. Αποτελεί έναν τεχνητό εσωτερικό υγρότοπο, έκτασης 110,1 στρεμμάτων, με σταθερή στάθμη γλυκού νερού και μεσαίας βιολογικής αξίας.

Στην ίδια ευρύτερη περιοχή υπάρχει και ένα δεύτερο, μικρότερο φράγμα κοντά στο χωριό Λαγκάδα, αλλά ο μεγάλος υδροταμιευτήρας (χωρητικότητας 1.000.000 m³) είναι αυτός που τροφοδοτεί και το πρωτοποριακό υβριδικό ενεργειακό έργο του νησιού («Ναέρας»).

Η  δεύτερη Φραγμολίμνη Βαθές, γνωστή και ως φράγμα ή ταμιευτήρας στη θέση Μουντέ, βρίσκεται περίπου 1 χιλιόμετρο ανατολικά-βορειοανατολικά του χωριού Καστανιές στις Ράχες της Ικαρίας.

• Κύριες Φυσικές Πηγές Ύδρευσης & Δικτύου

Η Ικαρία, σε αντίθεση με τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου, διαθέτει άφθονα αποθέματα γλυκού και πόσιμου νερού λόγω της ιδιαίτερης γεωμορφολογίας της και των πλούσιων βροχοπτώσεων στο ορεινό της σύμπλεγμα.

Οι πηγές που χρησιμεύουν για πόση στο νησί χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: στις παραδοσιακές πηγές υδροδότησης (που τροφοδοτούν τα χωριά) και στην περίφημη ιαματική πηγή πόσιμου νερού «Αθάνατο Νερό».

Σημαντική Διευκρίνιση: Οι παγκοσμίως γνωστές θερμές πηγές της Ικαρίας (όπως του Απόλλωνα, του Σπηλαίου ή του Ασκληπιού στα Θέρμα και τον Άγιο Κήρυκο) δεν είναι πόσιμες. Είναι υπέρθερμες, υδροθεραπευτικές αλιπηγές με υψηλή συγκέντρωση ραδονίου και αλάτων, κατάλληλες αποκλειστικά για εξωτερική ιαματική χρήση (λουτροθεραπεία)

Η καθημερινή υδροδότηση των οικισμών, των σχολείων και των τουριστικών υποδομών βασίζεται σε δεκάδες φυσικές ορεινές πηγές, οι οποίες ελέγχονται τακτικά από τον Δήμο Ικαρίας για την ποιότητά τους. Οι σημαντικότερες από αυτές ανά περιοχή είναι:

• Δημοτική Ενότητα Ραχών (Δυτική Ικαρία): Πηγή Άρη και Πηγή Λαγουδάτο. Πηγή Μηλιώντα: Σημαντική πηγή για την ευρύτερη ορεινή περιοχή. Πηγή Οροπέδιο Πεζί: Εκεί συγκεντρώνονται τεράστιες ποσότητες επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, τροφοδοτώντας και το τοπικό φράγμα.

• Κεντρική και Ανατολική Ικαρία: Πηγή Πούντας: Βρίσκεται στο βουνό Πούντα και σε υψόμετρο περίπου 800 m. Τροφοδοτεί οικισμούς γύρω από τον κεντρικό άξονα του νησιού. Πηγές στο Φραντάτο, Μαγγανίτη και Καραβόσταμο – εξασφαλίζουν την αυτόνομη ύδρευση των αντίστοιχων χωριών χάρη στα τρεχούμενα νερά του Αθέρα.

Πηγή Στελι – βρίσκεται μέσα στο Στελί.

Πηγές  Σπαρτοφα και Αναβαθρες  (απέχουν μεταξύ τους 30m) και  βρίσκονται ψηλότερα,  αλλά κοντά στο χωριό. 

Πηγή Ερινοσκαλα  στη Δάφνη (θέση Δρούτσουλας).

Πηγή  Αλαμα βρίσκεται έξω από την Ακαμάτρα σε υψόμετρο περίπου 300m.

• Η ΜΕΛΈΤΗ

Η περιβαλλοντική μελέτη για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ικαρία αποτελεί ένα εξαιρετικά δύσκολο και κρίσιμο έργο, καθώς το κατακερματισμένο δίκτυο και η χρήση επιφανειακών υδάτων (όπως το Φράγμα Πεζιού) αυξάνουν τις πιθανότητες διακυμάνσεων στην ποιότητα του νερού.

1. Σχεδιασμός Δειγματοληψίας (Sampling Strategy).

Για μια επιστημονικά άρτια μελέτη, η δειγματοληψία και οι αναλύσεις πρέπει ευθυγραμμίζονται με την ισχύουσα ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία (ΚΥΑ για το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης).

Πηγές και Γεωτρήσεις σημείων δειγματοληψίας Νερού Ανθρώπινης Κατανάλωσης – Ικαρία (21/08/2026)

Σημείο 1. Πηγή Κήποι (Κεραμέ) (άρδευσης).   Σημείο 2. Γεώτρηση Δεκακια. (Κεραμέ Αγ. Ιωάννης).   Σημείο 3. Γεώτρηση (Κάμπος).      Σημείο 4. Γεώτρηση Λειβάδι  (Γιαλισκάρι.).

 Σημείο 5. Γεώτρηση Καμπος (Φύτεμα).      Σημείο 6. Γεώτρηση ρεματιάς (Φύτεμα.). 

 Σημείο 8.  Πηγή Πάντα (Πετροπουλι).   Σημείο 9. Πηγή Στελί (Στελί). 

Σημείο 10. Πηγές  Σπαρτοφα Αναβαθρες. (Κοσοίκια).  Σημείο 11. Πηγή Ερινόσκαλα. (Δρούτσουλας).  Σημείο 12. Πηγή Αλάμα (Ακαμάτρα).    Σημείο13. Ποταμός Φοίνικας

Λόγω της γεωγραφίας και των υποδομών της Ικαρίας, το πλάνο δειγματοληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης περιελάβανε δείγματα από τις πηγές, τις γεωτρήσεις (εισροή), τις κεντρικές δεξαμενές αποθήκευσης και, κυρίως, από τη βρύση του καταναλωτή (τελικό δίκτυο). Συνολικά στις 21/8/2026 συλλέχθηκαν 13 δείγματα νερού, τόσο κοντά όσο και μακριά από την χωματερή της βόρειας-βορειοανατολικής πλευράς του νησιού. (βλέπε χάρτη).  

2. Κρίσιμες Μικροβιολογικές Παράμετροι

Οι μικροβιολογικές αναλύσεις ελέγχουν την ύπαρξη κοπρανώδους μόλυνσης:

• Escherichia coli (E. coli): Δείκτης πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης (Όριο: 0 ανά 100 ml).
• Εντερόκοκκοι (Enterococci): Ανθεκτικοί δείκτες μόλυνσης, ιδιαίτερα χρήσιμοι για επιφανειακά νερά (Όριο: 0 ανά 100 ml).
• Κολοβακτηριοειδή (Coliform bacteria): Δείκτης γενικότερης υγιεινής κατάστασης του δικτύου διανομής.

Επίσης  ελέγχετε η πιθανή παρουσία των παθογόνων μικροοργανισμών όπως Vibrio (Cholera) Salmonella sp. 

3. Κρίσιμες Χημικές Παράμετροι.

Πέρα από τις βασικές παραμέτρους pH, Αγωγιμότητα, θολερότητα (εξαιρετικά σημαντική παράμετρος για το νερό που προέρχεται από τις φυσικές πηγές, ειδικά μετά από έντονες βροχοπτώσεις), τα Ολικά Διαλυμένα Στερεά – TDS, στη μελέτη δόθηκε  έμφαση στα εξής:

• Χλωριούχα (Cl⁻) & Νάτριο (Na⁺). Απαραίτητα για τους παράκτιους οικισμούς της Ικαρίας για να διαπιστωθεί το επίπεδο υφαλμύρωσης των υπόγειων υδροφορέων λόγω υπεράντλησης.
• Νιτρικά (NO₃⁻) & Φωσφορικά (P₂ Ο₅.). Έλεγχος για τυχόν επιβάρυνση από αγροτικές δραστηριότητες ή διαρροές από απορροφητικούς βόθρους (συχνό φαινόμενο σε οικισμούς χωρίς κεντρικό αποχετευτικό δίκτυο).
• Νιτρώδη (NO₂⁻): άκρως τοξικά για τον ανθρώπινο οργανισμό (ειδικά για τα βρέφη) και η παρουσία τους αποτελεί δείκτη πρόσφατης μικροβιακής ή χημικής μόλυνσης του νερού.
• Θειικά (SO₄^2-) Έλεγχος τη διατήρηση της ποιότητας της γεύσης του νερού και την αποφυγή φθορών στο δίκτυο.
• Αμμωνίακά (NH₄⁺). Αν και το ίδιο το αμμώνιο δεν είναι άμεσα τοξικό για τον άνθρωπο στις συγκεντρώσεις που συναντάται συνήθως, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες ρύπανσης και ποιότητας του νερού.
• Εξασθενές χρώμιο (Cr ⁶⁺).  Αποτελεί  μια εξαιρετικά τοξική και καρκινογόνο ουσία για τον ανθρώπινο οργανισμό.

4. Αποτελέσματα  ποιοτικού ελέγχου υδάτων.  

Τα αποτελέσματα των φυσικοχημικών και μικροβιολογικών αναλύσεων παρουσιάζονται στους πίνακες που ακολουθούν.

Μικροβιολογικός προσδιορισμός ποιότητας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης

• Αξιολόγηση των Ευρημάτων

Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023), τα θεσμοθετημένα όρια για τις συγκεκριμένες μικροβιολογικές παραμέτρους είναι αυστηρά 0 cfu / 100ml.

Από τα 13 δείγματα νερού, τα 5 δεν παρουσιάζουν επιμόλυνση και χαρακτηρίζονται ως μικροβιολογικά ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση (πόσιμο). Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, τα όρια για τις συγκεκριμένες παραμέτρους είναι αυστηρά 0 cfu ανά 100ml. Τα συγκεκριμένα δείγματα πληρούν απόλυτα αυτές τις προδιαγραφές:

• Σημείο 2.Νερό βρύσης.  Αγ. Ιωάννης. Δείγμα  νερού από δίκτυο Κεραμέ  Γεώτρηση Δεκάκια.
• Σημείο 5. Δείγμα νερού βρύσης  Φύτεμα  – δίκτυο Γεώτρησης Κάμπου.
• Σημείο 8. Δείγμα νερού βρύσης   Πετροπούλι – δικτύου Πηγής  Πούντα.
• Σημείο 9. Δείγμα νερού   Πηγής   Στελί.
• Σημείο 12. Ακαμάτρα. Δείγμα  νερού από την έξοδο  δεξαμενής από δίκτυο πηγής Αλάμα.

• Η αξιολόγηση ευρημάτων ανά σημείο δειγματοληψίας . 

Σημείο 1: Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου.  Κεραμέ. Πηγή Κήποι.

Μια φυσική πηγή ή ένα ρέμα με αυτές τις μετρήσεις (πίνακας 1) χαρακτηρίζεται ως μικροβιολογικά επιβαρυμένο με πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση.

Η πηγή Κεραμέ (Εύδηλος), «Κήποι» και το ρέματα της, είναι  φυσική ανάβλυση/πηγή του ρέματος που κατηφορίζει προς την ακτή (βρίσκεται μόλις 1 χλμ. ανατολικά από το λιμάνι του Ευδήλου και 30μέτρα ύψους από την θάλασσα) και βρίσκονται μέσα σε μια καταπράσινη, οργιώδη ρεματιά γεμάτη από περιβόλια, κήπους, αιωνόβια πλατάνια και τρεχούμενα νερά. Η περιοχή είναι γεμάτη τοπικές καλλιέργειες (κήπους) λόγω της μόνιμης ύπαρξης νερού. 

Επειδή  πρόκειται για ανοιχτό ρέμα, η παρουσία αυτών των μικροβίων είναι αναμενόμενη.

Τα ανοιχτά επιφανειακά ύδατα είναι εκτεθειμένα στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα οι τιμές 330 cfu/100ml κολοβακτηριοειδή, 43 cfu/100ml E. coli και 63 cfu/100ml εντερόκοκκους να χαρακτηρίζουν το ρέμα ως φυσιολογικά επιβαρυμένο επιφανειακό ύδωρ.

Η κατάσταση του νερού αξιολογείται ως εξής για τις πιθανές χρήσεις του:

• Πότισμα / Άρδευση (Κατάλληλο με προϋποθέσεις)

Το νερό είναι γενικά ασφαλές για άρδευση, αλλά η καταλληλότητά του εξαρτάται από το είδος της καλλιέργειας:

• Δεντροκομία και υπόγεια άρδευση: Ασφαλές για χρήση σε δέντρα ή μέσω συστημάτων σταγόνας.
• Λαχανικά που καταναλώνονται ωμά (π.χ. μαρούλια, ντομάτες): Απαγορεύεται η απευθείας διαβροχή των φύλλων ή των καρπών λίγες ημέρες πριν από τη συγκομιδή. Υπάρχει κίνδυνος μεταφοράς των βακτηρίων στο πιάτο σας.

• Ανθρώπινη Κατανάλωση (Αυστηρά Ακατάλληλο)

Η τιμή 43 cfu / 100ml  της E. coli (Escherichia coli) επιβεβαιώνει την πρόσφατη επαφή του νερού με κόπρανα ανθρώπων ή ζώων, ενώ το 63 cfu / 100ml Εντερόκοκκοι , λόγω της ανθεκτικότητάς τους δείχνουν ότι η ρύπανση της πηγής είναι συνεχιζόμενη ή παλαιότερη. Ως συνέπια το δείγμα νερού Πηγής Κήποι (Κεραμέ) χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο και επικίνδυνο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει έντονη κοπρανώδη μόλυνση. Εξάλλου η ροή σε ανοιχτό περιβάλλον σημαίνει ότι η ποιότητά του μπορεί να χειροτερέψει απότομα (π.χ. μετά από μια βροχή που θα παρασύρει ρύπους).

Παρότι η περιοχή δεν είναι πυκνοκατοικημένη, η εγγύτητα των κατοικιών και η θέση τους ψηλότερα από το ρέμα εγκυμονούν κινδύνους. Συγκεκριμένα, τυχόν διαρροές από παρακείμενες σηπτικές δεξαμενές (βόθρους) ή υπερχειλίσεις αποχετεύσεων αποτελούν δυνητικές πηγές μόλυνσης. Στον κίνδυνο αυτό συντελούν επίσης τα ζώα που βόσκουν στις όχθες ή ποτίζονται στο ρέμα, καθώς και τα περιττώματα της άγριας πανίδας (πουλιών και θηλαστικών) της περιοχής.

Σημείο 3. Κάμπος. Βρύση. (Γεώτρηση Κάμπου)

Γενικά ο οικισμός του Κάμπου είναι παραθαλάσσιος και πεδινός. Το υψόμετρο του δικτύου και των σημείων άντλησης/υδροληψίας στην περιοχή κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα, από λίγα μόλις μέτρα έως περίπου 40–80 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ανάλογα με το αν η γεώτρηση βρίσκεται κοντά στην εύφορη πεδιάδα ή προς τις παρυφές των γύρω λόφων.

Το Δίκτυο Γεώτρησης Κάμπου στην Ικαρία αποτελεί μέρος των υποδομών υδροδότησης από τους πλούσιους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες του Δήμου Ικαρίας για την ευρύτερη περιοχή του Κάμπου (στη βόρεια πλευρά του νησιού, κοντά στον Εύδηλο).

Δείγμα 3 νερού βρύσης αυλής του Δικτύου Γεώτρησης Κάμπου χαρακτηρίζεται ως μη κανονικό (ακατάλληλο για άμεση κατανάλωση), καθώς δεν πληροί την παραμετρική τιμή της ισχύουσας ελληνικής νομοθεσίας (ΦΕΚ 3525/Β/2023) για τα ολικά κολοβακτηριοειδή. 

Ερμηνεία των Αποτελεσμάτων

1. Απουσία E. coli & Εντεροκόκκων: Θετικό.  Η πλήρης απουσία των E. coli και των Εντεροκόκκων (0 cfu/100ml) δείχνει ότι το νερό δεν έχει  υποστεί πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση.  
2. Παρουσία Κολοβακτηριοειδών (2 cfu): Τα ολικά κολοβακτηριοειδή είναι «ενδεικτική παράμετρος», επειδή ανήκουν σε μια ευρύτερη ομάδα βακτηρίων που απαντώνται φυσικά στο περιβάλλον (χώμα, βλάστηση, επιφανειακά νερά). Η παρουσία τους (ακόμα και σε τόσο μικρό αριθμό) δείχνει ότι το σύστημα υδροδότησης κάπου έχει χάσει την απολυμαντική του ικανότητα (ανεπαρκής χλωρίωση) ή ότι υπάρχει εισροή επιφανειακών υδάτων/χώματος.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχομε το εξεταζόμενο σημείο  η γεώτρηση του  δικτύου βρίσκετε σε απόσταση πάνω από 100 μέτρα από το εξεταζόμενο δείγμα και επειδή το δείγμα λήφθηκε από βρύση αυλής, η χαμηλή αυτή τιμή (2 cfu) πολύ συχνά οφείλεται σε τοπικούς εξωτερικούς παράγοντες και όχι απαραίτητα σε πρόβλημα της κεντρικής γεώτρησης.

Με βάση τα μικροβιολογικά δεδομένα του δείγματός (2 cfu Κολοβακτηριοειδή, 0 E. coli, 0 Εντερόκοκκοι), το πιο πιθανό σενάριο είναι η μόλυνση να μην προέρχεται από την ίδια τη γεώτρηση, αλλά από τοπικό παράγοντα ή από το δίκτυο διανομής.

Όταν μια πηγή ή μια βαθιά γεώτρηση μολύνεται στην πηγή της (π.χ. από εισροή λυμάτων στον υδροφόρο ορίζοντα), σχεδόν πάντα ανιχνεύονται E. coli ή Εντερόκοκκοι. Η παρουσία μόνο ολικών κολοβακτηριοειδών σε τόσο χαμηλό αριθμό στρέφει την προσοχή σε άλλες αιτίες.

Αν η συγκεκριμένη βρύση δεν χρησιμοποιείται καθημερινά, το νερό που μένει στάσιμο στους σωλήνες του σπιτιού χάνει το χλώριό του, επιτρέποντας την ανάπτυξη περιβαλλοντικών βακτηρίων.  Αν υπήρχε συνδεδεμένο λάστιχο στη βρύση, τα βακτήρια αναπτύσσονται μαζικά στο εσωτερικό του λόγω ζέστης και «ανεβαίνουν» προς το στόμιο της βρύσης ή υπάρχει ανεπαρκής χλωρίωση σε εκείνο το σημείο του δικτύου. Παλιό ή σκουριασμένο τοπικό δίκτυο σωληνώσεων εντός του οικοπέδου.

Σημείο 4. Γιαλισκάρι. Βρύση. (Γεώτρηση Λειβάδι και φράγμα)

Το δείγμα 4 του νερού χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο και επικίνδυνο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση. Αυτή αποδεικνύεται με την παρουσία E. coli, το οποίο αποτελεί τον πιο αδιάψευστο δείκτη για τέτοιου είδους επιβαρύνσεις. Το βακτήριο αυτό ζει αποκλειστικά στο έντερο ανθρώπων και θερμόαιμων ζώων και δεν μπορεί να επιβιώσει για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον. Η τιμή 38 cfu/100ml είναι εξαιρετικά υψηλή.

Η παρουσία Κολοβακτηριοειδών  (91 cfu/100ml),  επιβεβαιώνουν τη γενικότερη μικροβιακή επιβάρυνση του νερού. Αν και ορισμένα κολοβακτηριοειδή μπορεί να προέρχονται από το έδαφος, η ταυτόχρονη παρουσία E. coli δείχνει ξεκάθαρα κοπρανώδη προέλευση. Ενώ η απουσία εντερόκοκκων (οι οποίοι είναι πιο ανθεκτικοί στο περιβάλλον) σε συνδυασμό με την παρουσία E. coli ενισχύει το συμπέρασμα ότι η μόλυνση είναι πολύ πρόσφατη.

Αναμφισβήτητα,  τα αποτελέσματα της ανάλυσης (91 cfu/100ml Κολοβακτηριοειδή, 38 cfu/100ml E. coli και 0 cfu/100ml Εντερόκοκκοι) αποτελούν ξεκάθαρη ένδειξη πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης, καθιστώντας το νερό εντελώς ακατάλληλο για πόση ή ανθρώπινη χρήση (πλύσιμο πιάτων/τροφίμων) χωρίς προηγούμενη επεξεργασία. 

Το θέμα είναι η πηγή της μόλυνσης, διότι δεν εντοπίζετε το σημείο τοποθεσίας της γεώτρησης και το προαναφερόμενο φράγμα που βρίσκετε αρκετά μακριά. 

Γιαυτό τα  πιθανά σενάρια για την πηγή μόλυνσης είναι:

• Σενάριο Α: Τοπικό ζήτημα (Πιθανότερο αν είναι μεμονωμένη βρύση)

Αν το νερό της γεώτρησης μεταφέρεται μέσω σωληνώσεων ή αποθηκεύεται σε κάποια ενδιάμεση δεξαμενή πριν φτάσει στη βρύση, η μόλυνση μπορεί να οφείλεται σε διαρροή γειτονικού βόθρου που συναντά μια τρύπια σωλήνωση, ή σε στάσιμα νερά και εισροή επιφανειακών ομβρίων υδάτων (π.χ. από κουτσουλιές πουλιών ή ζώων) μέσα σε μια μη στεγανή δεξαμενή.

• Σενάριο Β: Μόλυνση ολόκληρης της γεώτρησης

Δεν  έχει ληφθεί δείγμα απευθείας από την κεφαλή της γεώτρησης, για να συμπεράνουμε αν έχει μολυνθεί ο ίδιος ο υδροφόρος ορίζοντας ή το εσωτερικό του πηγαδιού. Αυτό συμβαίνει συχνά αν:

1. Η κεφαλή της γεώτρησης δεν είναι στεγανή (κακή σφράγιση), με αποτέλεσμα να μπαίνουν επιφανειακά νερά της βροχής που παρασύρουν ακαθαρσίες ζώων.
   1. Υπάρχει κοντινός απορροφητικός βόθρος σε απόσταση μικρότερη των 30–50 μέτρων, ο οποίος λόγω των σχιστολιθικών/διαρρηγμένων πετρωμάτων της Ικαρίας «επικοινωνεί» υπόγεια με τη γεώτρηση.

Για να απομονώσετε το πρόβλημα και να καταλάβετε αν φταίει η γεώτρηση ή οι βόθροι/σωληνώσεις, ακολουθήστε τα εξής βήματα:

1. Λήψη δείγματος απευθείας από τη γεώτρηση: Πάρτε ένα νέο δείγμα νερού απευθείας από την έξοδο της γεώτρησης (πριν πάει σε δεξαμενές ή στο υπόλοιπο δίκτυο).
   1. Αν βγει καθαρό: Το πρόβλημα είναι τοπικό (φταίει η δεξαμενή σας ή οι σωλήνες που περνάνε κοντά από βόθρους).
   1. Αν βγει μολυσμένο: Έχει μολυνθεί η ίδια η γεώτρηση.
2. Έλεγχος Στεγανότητας: Ελέγξτε αν το προστατευτικό καπάκι της γεώτρησης είναι υπερυψωμένο από το έδαφος και ερμητικά κλειστό για να μην μπαίνουν τρωκτικά, έντομα ή νερά της βροχής.
3. Απολύμανση (Shock Chlorination): Αν φταίει η γεώτρηση, πρέπει να γίνει υπερχλωρίωση (σοκ χλωρίου) σε ολόκληρο το πηγάδι και το δίκτυο, να αφεθεί το χλώριο να δράσει για 12–24 ώρες και μετά να ξεπλυθεί το δίκτυο μέχρι να φύγει εντελώς η μυρωδιά.
4. Επαναληπτικός Έλεγχος: Δύο εβδομάδες μετά την απολύμανση, κάντε ξανά χημικό/μικροβιολογικό έλεγχο. Αν τα βακτήρια επανέλθουν γρήγορα, σημαίνει ότι υπάρχει συνεχής ροή λυμάτων από κάποιον βόθρο προς τη γεώτρηση

Σημείο 6.  Φύτεμα. Βρύση. (Γεώτρηση ρεματιάς ΧΑΔΑ)

Το δείγμα 6. Νερό βρύσης είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Παρουσιάζει μικροβιολογική μόλυνση κοπρανώδους προέλευσης.

• E. coli (2 cfu/100ml): Δείκτης πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης.
• Εντερόκοκκοι (1 cfu/100ml): Επιβεβαιώνουν την κοπρανώδη επιμόλυνση.
• Κολοβακτηριοειδή (24 cfu/100ml): Υποδηλώνουν ελλιπή ή αποτυχημένη απολύμανση.

Το σπίτι αυτό είναι κοντά στον οικισμό Εύδηλος βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του νησιού και συγκεκριμένα στην ευρύτερη ορεινή / ημιορεινή περιοχή, όπου το υψόμετρο στο συγκεκριμένο σημείο είναι περίπου 160 με 180 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας (δηλαδή χαμηλά),

Δεν  έχει ληφθεί δείγμα απευθείας από την κεφαλή της γεώτρησης, για να συμπεράνουμε αν έχει μολυνθεί ο ίδιος ο υδροφόρος ορίζοντας δηλαδή φταίει η γεώτρηση ή οι βόθροι/σωληνώσεις.

Ωστόσο όταν ένα σπίτι βρίσκεται σε χαμηλό υψομετρικό επίπεδο και το νερό παρουσιάζει μικροβιολογική μόλυνση κοπρανώδους προέλευσης (π.χ. E. coli, εντερόκοκκοι), η κύρια πηγή του προβλήματος είναι η διείσδυση λυμάτων στο δίκτυο ύδρευσης λόγω της βαρύτητας και της υδροστατικής πίεσης.

Σημείο 7. Εύδήλος. Βρύση. (Πηγή Αλάμα)

Το δείγμα νερού χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Παρουσιάζει σοβαρή μικροβιολογική μόλυνση που ξεπερνά τα νόμιμα όρια.

• Κολοβακτηριοειδή (34 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Δηλώνουν γενική περιβαλλοντική μόλυνση.
• E. coli (11 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητα του δείγματος.
• Εντερόκοκκοι (0 cfu/100ml): Εντός ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml).

Με τα δεδομένα ελέγχου της πηγής (δείγμα 12 Ακαμάτρα. Έξοδος δεξαμενής από πηγή Αλάμα) ο οποία δεν παρουσίασε μόλυνση και η οποία απέχει σε ευθεία γραμμή περίπου 2,6 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από το σπίτι, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής:  Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται ως πρόσφατη, δευτερογενής (ενδιάμεση ή τοπική) κοπρανώδης μόλυνση, η οποία δεν προέρχεται από την κεντρική πηγή (Άλαμα), αλλά συνέβη κατά τη μεταφορά του νερού ή τοπικά στο δίκτυο του σπιτιού.

Σημείο 10 Κοσοίκια. Δεξαμενή  από πηγές  Σπαρτοφα Αναβαθρες.

• Κολοβακτηριοειδή (0 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Δηλώνουν γενική περιβαλλοντική μόλυνση.
• E. coli (3 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητα του δείγματος.
• Εντερόκοκκοι (0 cfu/100ml): Εντός ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml).

Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για το πόσιμο νερό, οι μικροβιολογικοί δείκτες πρέπει να είναι μηδενικοί. Το νερό από τις πηγές Σπάρτοφα είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση, καθώς ανιχνεύθηκε το βακτήριο  E. Coli το οποίο αποτελεί  δείκτη πρόσφατής κοπρανώδους  επιμόλυνσης.  Η απουσία άλλων κολοβακτηριοειδών δείχνει σημειακή εισροή.

Προτεινόμενες Ενέργειες

1. Διακοπή χρήσης: Μη χρησιμοποιείτε το νερό για πόση.
2. Απολύμανση: Πραγματοποιήστε άμεση χλωρίωση της δεξαμενής.
3. Έλεγχος δικτύου: Αναζητήστε ρωγμές ή εισροές κοντά στις πηγές.
4. Επαναληπτική ανάλυση: Ελέγξτε ξανά το νερό μετά τον καθαρισμό.

Σημείο 11. Έξοδος δεξαμενής από πηγή Ερινόσκαλα.

Το δείγμα νερού χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει σοβαρή μικροβιακή μόλυνση.

Η παρουσία των εντερόκοκκων  (18 cfu / 100ml)  στη δεξαμενή,  υποδεικνύει κοπρανώδη μόλυνση. Επειδή οι εντερόκοκκοι επιβιώνουν στο περιβάλλον περισσότερο από το E. coli, η υψηλή συγκέντρωσή τους σε απουσία E. coli υποδηλώνει παλαιότερη (χρόνια) μόλυνση ή ότι η πηγή της μόλυνσης βρίσκεται σε απόσταση από τη δεξαμενή.

Κολοβακτηριοειδή (1 cfu / 100ml): Η παρουσία τους επιβεβαιώνει την έλλειψη υγιεινής, τη διείσδυση εξωτερικών παραγόντων (π.χ. χώμα, επιφανειακά νερά) ή την ελλιπή απολύμανση της δεξαμενής.

Ότι αφορά την Escherichia coli (0 cfu / 100ml): Είναι η μόνη παράμετρος που βρίσκεται εντός των νόμιμων ορίων. Δείχνει ότι δεν υπάρχει πρόσφατη/άμεση εισροή φρέσκων κοπράνων, αλλά δεν αναιρεί την επικινδυνότητα του δείγματος.

Σημείο 13. Ποταμός Φοίνικας.

Το δείγμα νερού από το ποτάμι Φοίνικας της Ικαρίας χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση (πόσιμο), αλλά απολύτως κατάλληλο και εξαιρετικής ποιότητας για κολύμβηση.

Η αξιολόγηση του δείγματος διαμορφώνεται με βάση την ισχύουσα ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, ανάλογα με τη χρήση του:

Αν το συγκεκριμένο σημείο του ποταμού χρησιμοποιείται για κολύμβηση, οι τιμές συγκρίνονται με τα όρια της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2006/7/ΕΚ για τα νερά κολύμβησης: E. coli: Όριο για «Εξαιρετική Ποιότητα»: 250 cfu/100ml).  Εντερόκοκκοι: Όριο για «Εξαιρετική Ποιότητα»: 100 cfu/100ml. Το συμπέρασμα είναι ότι για δραστηριότητες αναψυχής και κολύμβησης, το δείγμα θεωρείται απολύτως ασφαλές και κατατάσσεται στην ανώτερη ποιοτική κατηγορία.

Το δείγμα νερού από τον ποταμό Φοίνικα της Ικαρίας είναι απολύτως ακατάλληλο για πόση. Εμφανίζει έντονη μικροβιολογική επιβάρυνση και σαφείς ενδείξεις κοπρανώδους μόλυνσης.

• Κολοβακτηριοειδή (333 cfu/100ml): Η τιμή υπερβαίνει κατά πολύ το μηδενικό όριο. Υποδεικνύει εισροή επιφανειακών υδάτων, οργανική επιβάρυνση ή ελλιπή προστασία της πηγής.
• E. coli (1 cfu/100ml): Η παρουσία έστω και μίας αποικίας αποτελεί αδιαμφισβήτητο δείκτη πρόσφατης κοπρανώδους ρύπανσης από ανθρώπους ή θερμόαιμα ζώα.
• Εντερόκοκκοι (30 cfu/100ml): Η υψηλή αυτή τιμή επιβεβαιώνει τη μόλυνση. Οι εντερόκοκκοι είναι ανθεκτικοί μικροοργανισμοί και υποδηλώνουν πιο ανθεκτική ή παλαιότερη κοπρανώδη επιμόλυνση.

Κίνδυνοι για την Υγεία

Η απευθείας κατανάλωση αυτού του νερού χωρίς προηγούμενη κατάλληλη επεξεργασία (όπως απολύμανση, φιλτράρισμα ή βρασμό) ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία:

• Πρόκληση γαστρεντερίτιδας.
• Εμφάνιση στομαχικών διαταραχών και διάρροιας.
• Μετάδοση παθογόνων ιών και βακτηρίων.

Αιτίες Μόλυνσης

1. Διαρροή αποχέτευσης ή βόθρου που επηρεάζει τον υδροφόρο ορίζοντα ή το δίκτυο σωληνώσεων.
2. Εισροή επιφανειακών υδάτων (π.χ. μετά από έντονη βροχόπτωση) που μετέφεραν κόπρανα ζώων σε μια απροστάτευτη γεώτρηση ή δεξαμενή.
3. Αποτυχία ή έλλειψη απολύμανσης (π.χ. μηδενικό υπόλειμμα χλωρίου στο δίκτυο).
4. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι στην πηγή της Ικαρίας έχουν εισχωρήσει αστικά λύματα (αποχετεύσεις) ή κτηνοτροφικά απόβλητα, πιθανόν λόγω κακής στεγάνωσης, έντονων βροχοπτώσεων ή εγγύτητας με εστίες μόλυνσης.

Προτεινόμενες Ενέργειες

• Διακοπή κατανάλωσης: Το νερό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για πόση, μαγείρεμα, πλύσιμο πιάτων ή ατομική υγιεινή (βούρτσισμα δοντιών).
• Απολύμανση / Χλωρίωση: Απαιτείται άμεσος καθαρισμός και υπερχλωρίωση της δεξαμενής, του δικτύου ή της γεώτρησης.
• Επανέλεγχος: Μετά την απολύμανση και την πάροδο λίγων ημερών, πρέπει να γίνει νέα δειγματοληψία και μικροβιολογική ανάλυση για να επιβεβαιωθεί ότι οι τιμές επέστρεψαν στο 0 cfu/100ml.
• Βράζετε το νερό για οικιακή χρήση.
• Προχωρήστε σε επανέλεγχο με νέα δειγματοληψία.
• Καθαρισμός & Απολύμανση: Αδειάστε, καθαρίστε μηχανικά και πραγματοποιήστε υπερχλωρίωση της δεξαμενής και του δικτύου διανομής.
• Έλεγχος στεγανότητας: Εξετάστε τη δεξαμενή για τυχόν ρωγμές, εισροή όμβριων υδάτων ή επαφή με δίκτυα αποχέτευσης.
• Επαναληπτικός έλεγχος: Πραγματοποιήστε νέα δειγματοληψία και μικροβιολογική ανάλυση μετά την απολύμανση για να επιβεβαιώσετε την αποκατάσταση της ποιότητας (0 cfu / 100ml σε όλους τους δείκτες).

Αποτελέσματα φυσικοχημικών αναλύσεων.

Οι αναλύσεις των φυσικοχημικών παραμέτρων δείχνουν ότι το εξεταζόμενο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης της Ικαρίας χαρακτηρίζεται ως απολύτως εντός των νόμιμων ορίων, όπως καθορίζεται η ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ελλάδα από την ισχύουσα νομοθεσία (όπως το ΦΕΚ 3525/Β/2023).

• Ηλεκτρική Αγωγιμότητα (440 – 620 – 1090μS/cm): Τα νερά με τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας από 440 έως 620 μS/cm χαρακτηρίζονται γενικά ως νερά μέσης μεταλλικότητας (ή μέσης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα) και θεωρούνται απολύτως ασφαλή και κατάλληλα για τις περισσότερες καθημερινές χρήσεις.
• Χαρακτηρισμός:Κάπως σκληρό έως αρκετά σκληρό νερό.
  • 300 – 500 μS/cm: Κάπως σκληρό νερό.
  • 500 – 640 μS/cm: Αρκετά σκληρό νερό.

Το νερό με τιμή ηλεκτρικής αγωγιμότητας 1090 μS/cm χαρακτηρίζεται ως νερό μέσης προς υψηλής αλατότητας (ή αυξημένης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα). Παρόλο που, σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, η ενδεικτική παραμετρική τιμή για το πόσιμο νερό είναι τα 2500 μS/cm —κάτι που καθιστά τα 1090 μS/cm εντός των νόμιμων ορίων— το νερό αυτό χαρακτηρίζεται ως αποδεκτό αλλά επιβαρυμένο.

Ολικά Διαλυμένα Στερεά – TDS (193 – 256 mg/l): Οι τιμές TDS  μεταξύ 193 και 256 mg/l χαρακτηρίζουν ένα νερό ως «μέτριας περιεκτικότητας σε άλατα» ή υψηλά μεταλλικό. Είναι απόλυτα ασφαλές για την υγεία, αλλά επηρεάζει τη γεύση και τη σκληρότητα. Το νερό σε αυτό το εύρος χαρακτηρίζεται ως σκληρό νερό.  

Τα νερά που έχουν τιμές χημικών αναλύσεων εντός των προβλεπόμενων ορίων χαρακτηρίζονται ως κατάλληλα, ασφαλή ή συμμορφούμενα με τη νομοθεσία.

Δεν ανιχνεύονται χημικά στοιχεία που υποδηλώνουν ανθρώπινη ή βιομηχανική παρέμβαση.

• ΣΥΜΠΕΡΆΣΜΑΤΑ

1. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του εργαστηριακού ελέγχου ποιότητας των υδάτων κολύμβησης στη Βόρεια Ικαρία, οι εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού και επεξεργασίας λυμάτων στον Εύδηλο και στον Αρμενιστή δεν τηρούν τις προδιαγραφές για τη διάθεση του επεξεργασμένου νερού στο περιβάλλον, όπως αυτές ορίζονται από το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο. 

Οι αυξημένες συγκεντρώσεις των κύριων μικροβιολογικών δεικτών που εξετάζονται (Escherichia coli και εντερόκοκκοι) στο υφιστάμενο σύστημα επεξεργασίας λυμάτων (βιολογικού καθαρισμού) αποτελούν την αιτία υποβάθμισης των κοντινών ακτών κολύμβησης.

Όσο απομακρύνονται οι παραλίες από το σημείο της εγκατάστασης επεξεργασίας λυμάτων, οι τιμές των μικροβιολογικών δεικτών (E. coli και εντερόκοκκων) μειώνονται (Χάρτες 1 και 2).

Εξαίρεση αποτελούσε η ξαφνική αύξηση των δεικτών E. coli  – 257 cfu/ 100 και εντερόκοκκων 342cfu/ 100, στην παραλία Γιαλισκάρι (σημείο 15). Πρόκειται για ένα τρανταχτό παράδειγμα για το πόσο ραγδαία και δραματική μπορεί να είναι η αύξηση των μικροοργανισμών στο θαλάσσιο περιβάλλον, εξαιτίας της απευθείας απόρριψης λυμάτων στη θάλασσα (φωτο 1).

• Η Ικαρία δεν υδροδοτείται μέσω ενός κεντρικού δικτύου,  αλλά μέσω δεκάδων μη συνδεδεμένων δεξαμενών κι εκατοντάδων χιλιομέτρων σωληνώσεων. Επιμέρους πηγές, γεωτρήσεις και δεξαμενές τροφοδοτούν ξεχωριστά τους οικισμούς.

Στο μεγαλύτερο μέρος του νησιού δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στο πόσιμο νερό και το νερό άρδευσης, με αποτέλεσμα την ταχύτατη εξάντληση των αποθεμάτων κατά την καλλιεργητική και τουριστική περίοδο. Κατά τους θερινούς μήνες, η αυξημένη ζήτηση από τους επισκέπτες προκαλεί τοπικές μειώσεις πίεσης ή περιορισμούς στην υδροδότηση, επιβαρύνοντας ένα ήδη πεπαλαιωμένο δίκτυο.

Γι’ αυτό, η περιβαλλοντική μελέτη για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ικαρία αποτελεί ένα εξαιρετικά δύσκολο και κρίσιμο έργο, καθώς το κατακερματισμένο δίκτυο και η χρήση επιφανειακών υδάτων (όπως το Φράγμα Πεζιού) αυξάνουν τις πιθανότητες διακυμάνσεων στην ποιότητα του νερού.

Λόγω της γεωγραφίας και των υποδομών της Ικαρίας, το πλάνο δειγματοληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης περιελάβανε δείγματα από τις πηγές, τις γεωτρήσεις (εισροή), τις κεντρικές δεξαμενές αποθήκευσης και, κυρίως, και από τη βρύση του καταναλωτή (τελικό δίκτυο). 

Συνολικά στις 21/8/2026 συλλέχθηκαν 13 δείγματα νερού από τις περιοχές της βόρειας–βορειοανατολικής πλευράς και της κεντρικής ζώνης (της Μεσσαριάς) του νησιού.

• Οι αναλύσεις των φυσικοχημικών παραμέτρων δείχνουν ότι το εξεταζόμενο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης της Ικαρίας χαρακτηρίζεται ως απολύτως εντός των νόμιμων ορίων, όπως καθορίζεται η ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ελλάδα από την ισχύουσα νομοθεσία (όπως το ΦΕΚ 3525/Β/2023).

Η Ηλεκτρική Αγωγιμότητα στα εξεταζόμενα δείγματα νερού κυμαινόταν 440 – 620 – 1090μS/cm.  Το νερό με τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας από 300 έως 640 μS/cm χαρακτηρίζεται ως νερό μέσης μεταλλικότητας (μέσης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα). Αν η αγωγιμότητα αυτή προέρχεται κυρίως από άλατα ασβεστίου και μαγνησίου, τότε το νερό κατατάσσεται παράλληλα ως κάπως έως αρκετά σκληρό. Σε κάθε περίπτωση, οι τιμές αυτές είναι εντός των νόμιμων ορίων, καθιστώντας το νερό απολύτως ασφαλές και κατάλληλο για όλες τις καθημερινές χρήσεις.

Ένα δείγμα νερού με τιμή ηλεκτρικής αγωγιμότητας 1090 μS/cm χαρακτηρίζεται ως νερό μέσης προς υψηλής αλατότητας (ή αυξημένης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα). Παρόλο που, σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, η ενδεικτική παραμετρική τιμή για το πόσιμο νερό είναι τα 2500 μS/cm —κάτι που καθιστά τα 1090 μS/cm εντός των νόμιμων ορίων— το νερό αυτό χαρακτηρίζεται ως αποδεκτό, αλλά επιβαρυμένο.

Τα νερά που έχουν τιμές χημικών αναλύσεων εντός των προβλεπόμενων ορίων χαρακτηρίζονται ως κατάλληλα, ασφαλή ή συμμορφούμενα με τη νομοθεσία. Δεν ανιχνεύονται χημικά στοιχεία που υποδηλώνουν ανθρώπινη ή βιομηχανική παρέμβαση.

• Η αξιολόγηση των ευρημάτων ανέδειξε σημαντικά προβλήματα μικροβιακής μόλυνσης του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία (ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023), τα θεσμοθετημένα όρια για τις συγκεκριμένες μικροβιολογικές παραμέτρους είναι αυστηρά 0 cfu/100ml.

Από τα 13 δείγματα νερού, τα 5 και συγκεκριμένα Σημείο 2.Νερό βρύσης.  Αγ. Ιωάννης. Δείγμα  νερού από δίκτυο Κεραμέ  Γεώτρηση Δεκάκια. Σημείο 5. Δείγμα νερού βρύσης  Φύτεμα  – δίκτυο Γεώτρησης Κάμπου. Σημείο 8. Δείγμα νερού βρύσης   Πετροπούλι – δικτύου Πηγής  Πούντα. Σημείο 9. Δείγμα νερού   Πηγής   Στελί. Σημείο 12. Ακαμάτρα. Δείγμα  νερού από την έξοδο  δεξαμενής από δίκτυο πηγής Αλάμα, δεν παρουσίασαν επιμόλυνση και χαρακτηρίζονται ως μικροβιολογικά ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση. 

• Τα δύο από τα υπόλοιπα μολυσμένα δείγματα, και συγκεκριμένα αυτά από το Σημείο 1 (Ικαρία, Τοπική Κοινότητα Ευδήλου, Κεραμέ, Πηγή Κήποι) και το Σημείο 13 (Ποταμός Φοίνικας), προέρχονταν από φυσικά ρέματα. Τα νερά αυτών των δειγμάτων, μετά από μικροβιολογική έρευνα, χαρακτηρίζονται απολύτως ακατάλληλα και επικίνδυνα για ανθρώπινη κατανάλωση.  Εμφανίζουν έντονη μικροβιολογική επιβάρυνση και σαφείς ενδείξεις κοπρανώδους μόλυνσης. Η παρουσία έστω και μίας αποικίας E. coli, αποτελεί αδιαμφισβήτητο δείκτη πρόσφατης κοπρανώδους ρύπανσης από ανθρώπους ή θερμόαιμα ζώα.  Ενώ η υψηλή τιμή των Εντερόκοκκων επιβεβαιώνει τη μόλυνση. Οι εντερόκοκκοι είναι ανθεκτικοί μικροοργανισμοί και υποδηλώνουν πιο ανθεκτική ή παλαιότερη κοπρανώδη επιμόλυνση.

Επειδή  πρόκειται για ανοιχτό ρέμα, η παρουσία των 330 – 333 cfu/100ml κολοβακτηριοειδή είναι αναμενόμενη. Τα ανοιχτά επιφανειακά ύδατα είναι εκτεθειμένα στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα οι τιμές 330 cfu/100ml κολοβακτηριοειδή, αλλά και 43 cfu/100ml E. coli και 63 cfu/100ml εντερόκοκκους να χαρακτηρίζουν το ρέμα ως φυσιολογικά επιβαρυμένο επιφανειακό ύδωρ.

Η απευθείας κατανάλωση αυτού του νερού χωρίς προηγούμενη κατάλληλη επεξεργασία (όπως απολύμανση, φιλτράρισμα ή βρασμό) ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, καθώς μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερίτιδα, στομαχικές διαταραχές, διάρροια ή να μεταδώσει παθογόνους ιούς και βακτήρια.

Το νερό είναι γενικά ασφαλές για άρδευση, αλλά η καταλληλότητά του εξαρτάται από το είδος της καλλιέργειας: ασφαλές για χρήση σε δέντρα ή μέσω συστημάτων σταγόνας. Απαγορεύεται η απευθείας διαβροχή των φύλλων ή των καρπών λίγες ημέρες πριν από τη συγκομιδή. Υπάρχει κίνδυνος μεταφοράς των βακτηρίων στο πιάτο σας.

• Πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία νερού κατευθείαν από τη βρύση είτε του σπιτιού είτε της αυλής. Από την περιγραφή των θέσεων δειγματοληψίας φαίνεται πως τα 8 δείγματα αυτά είχαν ληφθεί από την Τοπική Κοινότητα Ευδήλου (Κεραμέ, Εύδηλος, Φύτεμα), την Τοπική Κοινότητα Αγίου Πολυκάρπου (Γιαλισκάρι), την Τοπική Κοινότητα Φραντάτου (Κάμπος) και από τα χωριά της περιοχής Μεσσαριάς (Στελί, Πετροπούλι). Το χαρακτηριστικό των δειγμάτων αυτών είναι οι διαφορετικές πηγές τροφοδότησης των συστημάτων ύδρευσης.

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των μικροβιακών προσδιορισμών έδειξε ότι τα νερά της βρύσης στα εξής σημεία: Σημείο 3 (Κάμπος – Βρύση/Γεώτρηση Κάμπου), Σημείο 4 (Γιαλισκάρι – Βρύση/Γεώτρηση Λειβάδι και φράγμα), Σημείο 6 (Φύτεμα – Βρύση/Γεώτρηση ρεματιάς ΧΑΔΑ) και Σημείο 7 (Εύδηλος – Βρύση/Πηγή Αλάμα), είναι μολυσμένα και ακατάλληλα για ανθρώπινη χρήση.

Αναμφισβήτητα, τα αποτελέσματα της ανάλυσης (Γιαλισκάρι – Βρύση/Γεώτρηση Λειβάδι και φράγμα) με 91 cfu/100ml Κολοβακτηριοειδή, 38 cfu/100ml E. coli και 0 cfu/100ml Εντερόκοκκων αποτελούν ξεκάθαρη ένδειξη πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης, καθιστώντας το νερό εντελώς ακατάλληλο για πόση ή ανθρώπινη χρήση (πλύσιμο πιάτων/τροφίμων) χωρίς προηγούμενη επεξεργασία.

Το θέμα είναι η πηγή της μόλυνσης, διότι δεν εντοπίζεται το σημείο τοποθεσίας της γεώτρησης και το προαναφερόμενο φράγμα που βρίσκεται αρκετά μακριά.

Στο δείγμα 6 (Ικαρία, Τοπική Κοινότητα Ευδήλου, Φύτεμα, Βρύση – Γεώτρηση ρεματιάς ΧΑΔΑ) βρέθηκαν E. coli: 2 cfu/100ml, Εντερόκοκκοι: 1 cfu/100ml και Κολοβακτηριοειδή: 24 cfu/100ml. Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση, επιβεβαιώνουν την κοπρανώδη επιμόλυνση και υποδηλώνουν ελλιπή ή αποτυχημένη απολύμανση. Δεν  έχει ληφθεί δείγμα απευθείας από την κεφαλή της γεώτρησης, για να συμπεράνουμε αν έχει μολυνθεί ο ίδιος ο υδροφόρος ορίζοντας δηλαδή φταίει η γεώτρηση ή οι βόθροι/σωληνώσεις.

Το επόμενο δείγμα (Σημείο 7. Εύδήλος. Βρύση. (Πηγή Αλάμα))  παρουσιάζει σοβαρή μικροβιολογική μόλυνση που ξεπερνά τα νόμιμα όρια με  Κολοβακτηριοειδή:34 cfu/100ml που δηλώνουν γενική περιβαλλοντική μόλυνση, E. Coli: 11 cfu/100ml,  επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητα του δείγματος.

Με τα δεδομένα ελέγχου της πηγής (δείγμα 12 Ακαμάτρα. Έξοδος δεξαμενής από πηγή Αλάμα) η οποία δεν παρουσίασε μόλυνση και η οποία απέχει σε ευθεία γραμμή περίπου 2,6 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από το σπίτι, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής:  Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται ως πρόσφατη, δευτερογενής (ενδιάμεση ή τοπική) κοπρανώδης μόλυνση, η οποία δεν προέρχεται από την κεντρική πηγή (Άλαμα), αλλά συνέβη κατά τη μεταφορά του νερού ή τοπικά στο δίκτυο του σπιτιού.

•  Προβληματικό κρίνεται το νερό των παρακάτω δεξαμενών: α) Σημείο 10 (Κοσοίκια) που τροφοδοτείται από τις πηγές Σπάρτοφα και Ανάβαθρες, και β) Σημείο 11 (Έξοδος δεξαμενής από την πηγή Ερινόσκαλα). Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για το πόσιμο νερό, οι μικροβιολογικοί δείκτες πρέπει να είναι μηδενικοί.

Το νερό της δεξαμενής από τις πηγές Σπάρτοφα είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση, καθώς ανιχνεύθηκε το βακτήριο  E. Coli (3 cfu/100ml) το οποίο αποτελεί  δείκτη πρόσφατής κοπρανώδους  επιμόλυνσης.  Η απουσία άλλων κολοβακτηριοειδών δείχνει σημειακή εισροή.

Το δείγμα νερού δεξαμενής από την πηγή Ερινόσκαλα χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει σοβαρή μικροβιακή μόλυνση. Η παρουσία των εντερόκοκκων  (18 cfu / 100ml)  στη δεξαμενή,  υποδεικνύει κοπρανώδη μόλυνση. Επειδή οι εντερόκοκκοι επιβιώνουν στο περιβάλλον περισσότερο από το E. coli, η υψηλή συγκέντρωσή τους σε απουσία E. coli υποδηλώνει παλαιότερη (χρόνια) μόλυνση ή ότι η πηγή της μόλυνσης βρίσκεται σε απόσταση από τη δεξαμενή.

Σε αυτές της περιπτώσεις προτείνετε: διακοπή χρήσης, απολύμανση, έλεγχος δικτύου, έλεγχος στεγανότητας, επαναληπτική ανάλυση. Επίσης, βράζετε το νερό για οικιακή χρήση.

ΙΙΙ. Επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Ικαρία: Η περίπτωση του ΧΑΔΑ ( 20 – 21/ 08 / 2026).

Το Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών (ΠΑΚΟΕ) συνηθίζει να πραγματοποιεί άμεσα επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικών ρύπων (όπως μικροσωματίδια PM1, PM2.5 και PM10) μετά από έντονα περιβαλλοντικά φαινόμενα ή καταστροφές για την αξιολόγηση της επιβάρυνσης της δημόσιας υγείας.

Στις 20-21 Αυγούστου 2026, το επιστημονικό συνεργείο του ΠΑΚΟΕ, μετά από καταγγελία πολιτών ότι υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι ρύπανσης (ενώ στο παρελθόν έχουν σημειωθεί και πυρκαγιές σε αυτούς τους χώρους), πραγματοποίησε επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικών ρύπων στην περιοχή της Ικαρίας, σε Χώρο Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων, ο οποίος βρίσκεται στη Δημοτική Ενότητα Ευδήλου (Φύτεμα Ευδήλου).  

Τα επιλεγμένα συνολικά 10 σημεία επιτόπιων μετρήσεων (βλ. το χάρτη) και η περιοχή μελέτης ήταν στους χώρους του ΧΑΔΑ και σε κοντινά και απομακρυσμένα σημεία από αυτών.    

• Πίνακες επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικών ρύπων σε Ικαρία.
  Ημερομηνία: 20 – 21/ 08 / 2026.
  Αποτελέσματα έρευνας.

Παρακάτω παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των μετρήσεων  ως Μεσοί όροι, μέγιστες και ελάχιστες παραμετρικές τιμές (πίνακες και διαγράμματα) επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε Ικαρία, στις 20 – 21/08/2026.

Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων:

Οι μέσοι όροι των αιωρούμενων σωματιδίων PM2,5 υπερβαίνουν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 5 μg/m³ κατά 6 – 10 έως 20 φορές, με τάση μικρής μείωσης όσο πλησιάζουμε προς την περιοχή Αρμενιστής. Παρατηρήθηκαν και αυξημένες τιμές Των αιωρούμενων σωματιδίων  PM10 . 

Την ίδια τάση παρατηρούμε στις μετρήσεις της φορμαλδεΰδης, όπου οι μέσοι όροι ξεπερνούν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 0,02 mg/m³ έως και κατά 10 φορές. Παράλληλα, στα σημεία μέτρησης ατμοσφαιρικών ρύπων πλησίον του ΧΑΔΑ, οι Συνολικές Πτητικές Οργανικές Ενώσεις (TVOC) καταγράφονται πάνω από το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 0,31 mg/m³.»

Συμπεράσματα.

Οι ενδεικτικές μετρήσεις ατμοσφαιρικών ρύπων στους χώρους του ΧΑΔΑ και σε κοντινά και απομακρυσμένα σημεία έδειξαν αυξημένες τιμές ρύπανσης.

Σύμφωνα με δημοσίευσης ο   ΧΑΔΑ (Χώρος Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων) στην Ικαρία αποτελεί ένα χρόνιο και σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα που αφορά τη διαχείριση των απορριμμάτων του νησιού.

• Παράνομη διάθεση. Η λειτουργία των ΧΑΔΑ αντίκειται στην ευρωπαϊκή και ελληνική νομοθεσία, με τη χώρα μας να έχει αντιμετωπίσει πρόστιμα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τις παράνομες χωματερές
• Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι. Υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι ρύπανσης, ενώ στο παρελθόν έχουν σημειωθεί και πυρκαγιές σε αυτούς τους χώρους (όπως στον Εύδηλο).
• Αναζήτηση λύσης. Το ζήτημα της κατασκευής μιας σύγχρονης μονάδας διαχείρισης απορριμμάτων παραμένει στο επίκεντρο των συζητήσεων και των κινητοποιήσεων στην Ικαρία.

Οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από το ζήτημα των ΧΑΔΑ στην Ικαρία (Φύτεμα Ευδήλου και Αργιουλάκι Ραχών) επικεντρώνονται στην έντονη δυσαρέσκεια των κατοίκων, τον κίνδυνο πυρκαγιών και τις μεταβατικές λύσεις που προτείνει η πολιτεία.

Έντονες Κινητοποιήσεις και Καταγγελίες Κατοίκων (Αύγουστος 2026)

• Κίνδυνος πυρκαγιάς: Οι κάτοικοι στο Φύτεμα Ευδήλου απέστειλαν επίσημη επιστολή διαμαρτυρίας. Εκφράζουν σοβαρούς φόβους για εκδήλωση μεγάλης φωτιάς λόγω της συνεχιζόμενης απόθεσης εύφλεκτων και ογκωδών υλικών.
• Αίτημα για διακοπή: Ζητούν την άμεση ανάκληση της προτροπής του Δήμου για μεταφορά μπάζων και στρωμάτων στον συγκεκριμένο χώρο. Απαιτούν λήψη μέτρων πυροπροστασίας.
• Αποχή από αποκομιδή: Κατά διαστήματα, φορείς και σύλλογοι του νησιού προχωρούν σε συμβολικό κλείσιμο των ΧΑΔΑ, καλώντας τους κατοίκους να μειώσουν τον όγκο των σκουπιδιών τους.

 Το Σχέδιο Μεταφοράς στη Χίο και το Μέλλον

• Μεταβατική λύση 4ετίας: Το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει εγκρίνει τη χρηματοδότηση για προμήθεια ή ενοικίαση εξοπλισμού, ώστε τα απορρίμματα της Ικαρίας να μεταφέρονται προσωρινά στον ΧΥΤΥ της Χίου.
• Το πρόβλημα του ΧΥΤΥ Ικαρίας: Ο Δήμος Ικαρίας έχει έτοιμη τη χωροθέτηση και αδειοδότηση για τη δημιουργία δικού του ΧΥΤΥ. Ωστόσο, δεν υπάρχει διαθέσιμο χρηματοδοτικό πρόγραμμα για την κατασκευή του, με αποτέλεσμα το έργο να παραμένει παγωμένο.
• Υπερκορεσμός: Επιστημονικοί φορείς (όπως ο Σύλλογος Ικαρίων Επιστημόνων) διοργανώνουν εκδηλώσεις για την οξυμένη κατάσταση. Τονίζουν ότι ο υπερκορεσμός των δύο ΧΑΔΑ επιτείνει καθημερινά την περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Η Ικαρία δεν μπορεί να στηρίζεται στον «αυτοκαθαρισμό» της θάλασσας, ούτε στην ελλιπέστατη ενημέρωση από την εξουσία, των πολιτών, χρειάζονται άμεσες και συντονισμένες δράσεις.

Η Ικαρία διαθέτει ένα ιδιαίτερα σημαντικό φυσικό κεφάλαιο, το οποίο αποτελεί βασικό στοιχείο της δημόσιας υγείας, της ποιότητας ζωής των κατοίκων και της τουριστικής της οικονομίας.

Η παρουσία ισχυρών θαλάσσιων ρευμάτων και η μεγάλη ανανέωση των θαλάσσιων υδάτων δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για πλημμελή λειτουργία των υποδομών διαχείρισης λυμάτων. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος απαιτεί σωστή λειτουργία των εγκαταστάσεων, επαρκή συντήρηση, ασφαλή διάθεση των επεξεργασμένων λυμάτων και συνεχή έλεγχο.

Η ίδια η έρευνα του ΠΑΚΟΕ καταδεικνύει ότι κοντά στις εκροές των εγκαταστάσεων καταγράφονται πολύ υψηλότερες μικροβιολογικές τιμές, ενώ σε συγκεκριμένα σημεία της ακτογραμμής εμφανίζονται απότομες αυξήσεις των δεικτών μόλυνσης.

Το ΠΑΚΟΕ καλεί τον Δήμο Ικαρίας, την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και όλες τις συναρμόδιες υπηρεσίες να αξιοποιήσουν τα αποτελέματα της έρευνας και να προχωρήσουν άμεσα στις αναγκαίες ενέργειες.

Η προστασία των ακτών, του πόσιμου νερού και του φυσικού περιβάλλοντος της Ικαρίας δεν είναι ζήτημα επικοινωνίας. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας και στοιχειώδους περιβαλλοντικής ευθύνης.

Οι κάτοικοι και τα παιδιά της Ικαρίας απαγορεύεται να πίνουν ΒΟΘΡΟΛΥΜΑΤΑ. 

Το ΠΑΚΟΕ θα είναι πάντοτε αρωγός στις όποιες προσπάθειες, από όπου και αν προέρχονται, για την βελτίωση των συνθηκών της ποιότητας ζωής των κατοίκων της Ικαρίας.

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post ΙΚΑΡΙΑ: ΕΝΑ ΠΑΝΕΜΟΡΦΟ ΝΗΣΙ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

Καμένα Βούρλα: Οι περιβαλλοντικές παραβάσεις επιβεβαιώθηκαν από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος

Πρόστιμα 40.280 € στον Δήμο και σοβαρές εκκρεμότητες στην Ε.Ε.Λ.

Δ.Τ.: 1156                                          –                                          Αθήνα, 01/09/2026

Το ΠΑΚΟΕ, από τον Ιούνιο του 2025, είχε προειδοποιήσει δημόσια για τη σοβαρή μικροβιακή επιβάρυνση των ακτών των Καμένων Βούρλων, με βάση επιστημονικές δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν από τα συνεργεία του.

Στο Δελτίο Τύπου 986 (18/6/2025), το ΠΑΚΟΕ είχε παρουσιάσει τα αποτελέσματα των ελέγχων του, σύμφωνα με τα οποία οι συγκεντρώσεις E. coli και εντερόκοκκων σε σημεία των ακτών των Καμένων Βούρλων παρουσίαζαν υπερβάσεις, με αποτέλεσμα οι συγκεκριμένες θέσεις να χαρακτηρίζονται ακατάλληλες για κολύμβηση, εξαιτίας της μη λειτουργίας του βιολογικού καθαρισμού.

Το ΠΑΚΟΕ δεν περιορίστηκε, όμως, στην καταγραφή του προβλήματος. Επανήλθε με το Δ.Τ. 1008 (17/09/2025), επισημαίνοντας την κατάσταση της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (Ε.Ε.Λ.) και ζητώντας την άμεση παρέμβαση των αρμόδιων αρχών για την προστασία της δημόσιας υγείας και του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Οι δημόσιες επισημάνσεις του ΠΑΚΟΕ αμφισβητήθηκαν τότε από τη Δημοτική Αρχή Καμένων Βούρλων, ενώ ο Δήμαρχος Ηλίας Κυρμανίδης προχώρησε σε δημόσιες τοποθετήσεις που αμφισβητούσαν την επιστημονική αξιοπιστία των ερευνών του ΠΑΚΟΕ. Το ΠΑΚΟΕ, υπερασπιζόμενο το κύρος του επιστημονικού του έργου, προχώρησε στις προβλεπόμενες νομικές ενέργειες, με κατάθεση μήνυσης και αγωγής στις 09/12/2025 (Βλ. Δ.Τ. 1046).

Νέα σοβαρή καταγγελία του ΠΑΚΟΕ αφορά την παράνομη ρίψη μεγάλων ποσοτήτων αποβλήτων του ρέματος Κονιαβίτης στην Ε.Ε.Λ. Καμένων Βούρλων, ζήτημα για το οποίο το ΠΑΚΟΕ ζητά άμεση αυτοψία και δειγματοληψία από τους αρμόδιους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος.

Από τις 29/04/2026, τα έγγραφα των αρμόδιων κρατικών ελεγκτικών μηχανισμών έρχονται να επιβεβαιώσουν ότι οι καταγγελίες και οι προειδοποιήσεις του ΠΑΚΟΕ δεν ήταν ούτε υπερβολικές ούτε αβάσιμες.

Η ΠΡΑΞΗ ΒΕΒΑΙΩΣΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Μετά την αρχική αυτοψία και δειγματοληψία (12/08/2025) των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος στην Ε.Ε.Λ. Καμένων Βούρλων, και με βάση τα ευρήματα των ελέγχων και τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξέδωσε στις 15 Οκτωβρίου 2025 την Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης, ενώ στις 20 Οκτωβρίου 2025 ακολούθησε η απόφαση επιβολής προστίμου για τις διαπιστωθείσες περιβαλλοντικές παραβάσεις.

Στη συνέχεια, στις 13/03/2026 πραγματοποιήθηκε νέα αυτοψία ελέγχου συμμόρφωσης και δειγματοληψία από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ο Δήμος είχε συμμορφωθεί με το Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών.

Με βάση τα ευρήματα του επανελέγχου το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχώρησε στη 2η Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης, επιβεβαιώνοντας ότι σημαντικά προβλήματα της εγκατάστασης εξακολουθούν να υφίστανται.

Στην Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης καταγράφονται πέντε διαφορετικές περιβαλλοντικές παραβάσεις.

1. Μη ορθή περιβαλλοντική λειτουργία της Ε.Ε.Λ. και πλημμελής επεξεργασία των λυμάτων

Οι Επιθεωρητές διαπιστώνουν ότι στάδια της διαδικασίας επεξεργασίας των λυμάτων εξακολουθούν να μη λειτουργούν ή να υπολειτουργούν.

Παρά τη βελτίωση σε σχέση με προηγούμενες αυτοψίες, οι αναλύσεις εξακολουθούν να παρουσιάζουν υπερβάσεις των θεσμοθετημένων ορίων.

Ειδικότερα, καταγράφηκαν:

• BOD: 16 mg/l, με όριο 10 mg/l.
• COD: 60 mg/l, με όριο 30 mg/l.
• Αιωρούμενα στερεά (TSS): 50 mg/l, με όριο 15 mg/l.
• Αμμωνιακό άζωτο: 8,1 mg/l, με όριο 2 mg/l.
• Ολικό άζωτο: 8,6 mg/l, με όριο 8 mg/l.

Οι ίδιοι οι Επιθεωρητές χαρακτηρίζουν την παράβαση σημαντικής σοβαρότητας και επισημαίνουν ότι, παρά τη βελτίωση της κατάστασης, εξακολουθούν να υπάρχουν υπερβάσεις που πρέπει να εξαλειφθούν.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι στην Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης αναφέρεται πως κατά τις προηγούμενες αυτοψίες είχαν διαπιστωθεί μεγάλες υπερβάσεις στις φυσικοχημικές παραμέτρους και έντονο μικροβιολογικό φορτίο, κατάσταση που παρέπεμπε σε διάθεση ανεπεξέργαστων και μερικώς επεξεργασμένων αποβλήτων στη θάλασσα.

2. Παράνομη διαχείριση στερεών αποβλήτων

Στον περιβάλλοντα χώρο της Ε.Ε.Λ. διαπιστώθηκε η ύπαρξη εγκαταλελειμμένων υλικών, μεταξύ άλλων πλαστικών κάδων, scrap και οχημάτων ΟΤΚΖ, τα οποία δεν είχαν απομακρυνθεί.

Η παράβαση χαρακτηρίστηκε μέτριας σοβαρότητας.

3. Ελλιπής παρακολούθηση της λειτουργίας της εγκατάστασης

Οι Επιθεωρητές διαπίστωσαν ότι δεν πραγματοποιούνταν:

• μετρήσεις θορύβου,
• διαχείριση της λάσπης,
• τήρηση αρχείου εργαστηριακών αναλύσεων,
• ετήσια ενημέρωση της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων του ΥΠΕΝ,
• αναλύσεις νερών κολύμβησης,
• αναλύσεις των νερών της μείζονος περιοχής του διαχυτήρα.

Η παράβαση χαρακτηρίστηκε χαμηλής σοβαρότητας.

4. Μη τήρηση λοιπών περιβαλλοντικών όρων

Καταγράφηκαν ακόμη σοβαρές ελλείψεις στις υποδομές και στους περιβαλλοντικούς όρους λειτουργίας της εγκατάστασης.

Μεταξύ άλλων:

• ελλιπής περιμετρική δενδροφύτευση,
• απουσία φρεατίου δειγματοληψίας,
• μη λειτουργικό πυροσβεστικό δίκτυο,
• κατεστραμμένες και κενές πυροσβεστικές φωλιές,
• μη λειτουργικοί πυροσβεστήρες,
• απουσία σημαδούρας στο σημείο εκβολής του υποθαλάσσιου αγωγού,
• προβλήματα στον αγωγό διάθεσης των επεξεργασμένων λυμάτων.

Η παράβαση χαρακτηρίστηκε επίσης χαμηλής σοβαρότητας.

5. Λειτουργία χωρίς ισχύουσα περιβαλλοντική αδειοδότηση

Ίσως το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι οι Επιθεωρητές Περιβάλλοντος διαπιστώνουν πως η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) της δραστηριότητας είχε λήξει από τις 31 Ιανουαρίου 2025 και δεν είχε ανανεωθεί.

Η παράβαση χαρακτηρίστηκε μέτριας σοβαρότητας.

40.280 ΕΥΡΩ ΤΑ ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΕΙΣΗΓΟΥΜΕΝΑ ΠΡΟΣΤΙΜΑ

Για τις πέντε περιβαλλοντικές παραβάσεις, το επίσημο έγγραφο των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος υπολογίζει συνολικά 40.280 ευρώ.

Η ανάλυση έχει ως εξής:

Το ίδιο το έγγραφο αναφέρει ρητά ως «Συνολικά εισηγούμενο πρόστιμο: 40.280 €».
Το ΠΑΚΟΕ επισημαίνει ότι το ποσό αυτό αφορά τον Δήμο Καμένων Βούρλων, ως φορέα λειτουργίας της Ε.Ε.Λ., και όχι προσωπικό πρόστιμο στον Δήμαρχο.

ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΔΕΝ ΣΤΑΜΑΤΑ ΕΔΩ…

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών που συνοδεύει την Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης.

Οι αρμόδιες υπηρεσίες ζητούν, μεταξύ άλλων, τη βελτίωση της αποδοτικότητας της Ε.Ε.Λ. ώστε να επιτυγχάνονται τα επιτρεπτά όρια εκπομπής για όλες τις παραμέτρους, την αποκατάσταση των σταδίων λειτουργίας της εγκατάστασης, τη διενέργεια μηνιαίων αναλύσεων των επεξεργασμένων λυμάτων, την απομάκρυνση των εγκαταλελειμμένων υλικών, την πραγματοποίηση των απαιτούμενων αναλύσεων και την αποκατάσταση των υποδομών.

Παράλληλα, ζητείται η αποκατάσταση του αγωγού διάθεσης, η εγκατάσταση φρεατίου δειγματοληψίας, η δημιουργία λειτουργικού πυροσβεστικού δικτύου και η τοποθέτηση σημαδούρας στο σημείο εκβολής του υποθαλάσσιου αγωγού.

Και το σημαντικότερο: οι Επιθεωρητές Περιβάλλοντος καταγράφουν ότι το Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών δεν απαλλάσσει την ελεγχόμενη δραστηριότητα από τυχόν ποινικές ή αστικές ευθύνες λόγω μη συμμόρφωσης και δεν δικαιολογεί τη λειτουργία έργων ή δραστηριοτήτων χωρίς τις αναγκαίες αδειοδοτήσεις.

ΤΟ ΠΑΚΟΕ ΔΙΚΑΙΩΝΕΤΑΙ – ΑΛΛΑ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕΝΕΙ ΣΤΑ… ΑΖΗΤΗΤΑ

Η εξέλιξη αυτή δικαιώνει στην πράξη τις έγκαιρες επιστημονικές προειδοποιήσεις του ΠΑΚΟΕ.

Ωστόσο, η υπόθεση των Καμένων Βούρλων δεν μπορεί να θεωρηθεί λήξασα.

Όπως ανέδειξε το ΠΑΚΟΕ και στα πιο πρόσφατα Δελτία Τύπου 1149 (27/07/2026) και 1151 (30/07/2026), η κατάσταση στις ακτές των Καμένων Βούρλων εξακολουθεί να προκαλεί σοβαρό προβληματισμό. Στο Δ.Τ. 1149, οι έλεγχοι του ΠΑΚΟΕ στις 17 θέσεις δειγματοληψίας έδειξαν ότι 9 σημεία, ποσοστό 52,94%, κρίθηκαν ακατάλληλα για κολύμβηση λόγω μικροβιακής επιβάρυνσης.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, στο Δ.Τ. 1151 το ΠΑΚΟΕ ανακοίνωσε ότι σε δείγματα νερού κολύμβησης από αρκετά σημεία των Καμένων Βούρλων ανιχνεύθηκε Salmonella spp., ζητώντας την άμεση παρέμβαση των αρμόδιων αρχών και την απαγόρευση της κολύμβησης στα επίμαχα σημεία.

Και εδώ τίθεται ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: Τι κάνουν οι αρμόδιοι;

Την ώρα που το ΠΑΚΟΕ εντοπίζει μικροβιακή επιβάρυνση και Salmonella και την ώρα που οι ίδιοι οι Επιθεωρητές Περιβάλλοντος έχουν καταγράψει επίσημα περιβαλλοντικές παραβάσεις, υπερβάσεις στις εκροές της Ε.Ε.Λ., ελλείψεις στην παρακολούθηση και προβλήματα στις υποδομές, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας ανακοίνωσε, ότι τα δείγματα των χαρακτηρισμένων ακτών κολύμβησης είναι κατάλληλα.

Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, να παρουσιάζεται μια εικόνα «κανονικότητας», όταν ταυτόχρονα υπάρχουν επίσημα πορίσματα περιβαλλοντικών παραβάσεων και ανεξάρτητες επιστημονικές μετρήσεις που εγείρουν σοβαρά ζητήματα δημόσιας υγείας;

Το ΠΑΚΟΕ θέτει τα εξής ερωτήματα στους επιθεωρητές περιβάλλοντος:

Αφού από τις 29/04/2026 εκδόθηκε η 2η Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης, με την οποία επιβεβαιώνονται οι περιβαλλοντικές παραβάσεις και τα προβλήματα που εξακολουθούν να υφίστανται στην Ε.Ε.Λ. Καμένων Βούρλων, τι έχει γίνει από τότε μέχρι σήμερα, 4 μήνες μετά;

• Έχουν πληρωθεί τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί στον Δήμο Καμένων Βούρλων;
• Έχουν γίνει όλες οι απαραίτητες διορθωτικές ενέργειες που προβλέπονται από το Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών;
• Έχουν αποκατασταθεί οι περιβαλλοντικές ζημιές που έχουν προκληθεί;
• Έχει ενημερωθεί επίσημα η τοπική κοινωνία και οι πολίτες για την κατάσταση της Ε.Ε.Λ. και για τις ενέργειες που έχουν πραγματοποιηθεί για την αποκατάσταση των προβλημάτων;

Το ΠΑΚΟΕ αναμένει σαφείς και τεκμηριωμένες απαντήσεις από τους αρμόδιους φορείς. Οι διαπιστωμένες παραβάσεις, τα πρόστιμα και τα προβλήματα της Ε.Ε.Λ. δεν μπορούν να παραμένουν μόνο στα χαρτιά. Από τις 29/04/2026 μέχρι σήμερα, τι έχει πραγματικά αλλάξει στα Καμένα Βούρλα;

Η προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος δεν μπορεί να εξαρτάται από το ποιος κάνει τη μέτρηση ή από το ποια αποτελέσματα είναι πολιτικά ή επικοινωνιακά βολικά.

Το ΠΑΚΟΕ θα συνεχίσει να ελέγχει, να μετρά και να δημοσιοποιεί τα επιστημονικά δεδομένα. Γιατί η δημόσια υγεία δεν είναι θέμα επικοινωνίας. Είναι υποχρέωση.

Από τη Γραμματεία της ΟΙΚΟ – ΓΗΣ

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post ΤΟ ΠΑΚΟΕ ΔΙΚΑΙΩΘΗΚΕ ΓΙΑ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΑΚΟΜΗ first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.

 Οι ανησυχητικές μετρήσεις της ποιότητας του αέρα κάτω από την πόλη το καλοκαίρι. 

Δελτίο Τύπου 1155.   –      Αθήνα 8/08/2026.        

Μετράει και γράφει: Δρ. Μαρία Παπαδοπούλου. 

Ο Αύγουστος στην πρωτεύουσα είναι παραδοσιακά ο μήνας της απόλυτης ζέστης, όταν ο καύσωνας μετατρέπει την Αθήνα σε μια απέραντη τσιμεντένια παγίδα, και τότε οι υπόγειες αποβάθρες του Μετρό φαντάζουν ως η απόλυτη όαση δροσιάς για χιλιάδες εγκλωβισμένους πολίτες. Πίσω όμως από την ψευδαίσθηση του κλιματισμού, κρύβεται μια αόρατη και επικίνδυνη αλήθεια. Πρόσφατες μετρήσεις αποκαλύπτουν ότι στα έγκατα του δικτύου, εκεί όπου ο αέρας παγιδεύεται και ανακυκλώνεται, η ποιότητα αυτού που αναπνέουμε αγγίζει οριακά επίπεδα, μετατρέποντας το καθημερινό μας καταφύγιο σε μια σιωπηλή απειλή για την υγεία μας. Ενώ η επιφάνεια της πόλης αδειάζει, κάτω από το έδαφος οι ρύποι συσσωρεύονται επικίνδυνα. Τα αποτελέσματα των επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικών ρύπων, αποδεικνύουν  ότι η αναζήτηση μιας «ανάσας δροσιάς» στο υπόγειο δίκτυο τις ημέρες του καλοκαιριού, μας εκθέτει σε ένα τοξικό κοκτέιλ μικροσωματιδίων που επιβαρύνει άμεσα τον οργανισμό μας.  

Στις 6/08/2026 από το επιστημονικό συνεργείο του ΠΑΚΟΕ, πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε 9 σταθμούς του Μετρό της Αθήνας, με σκοπό τη σύγκριση της ποιότητας του αέρα των εσωτερικών χώρων (όπως οι αποβάθρες) με τον αέρα στις εξόδους των σταθμών.

       Σταθμοί Μετρό όπου πραγματοποιήθηκαν οι μετρήσεις είναι :

Τα σημεία επιτόπιων μετρήσεων έξω από τους σταθμούς του μετρό. 

Αποτελέσματα επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικής ρύπανσης στους Σταθμούς Μετρό την Αθήνας.     Ημερομηνία _6/ 08 / 2026.

Στους  πίνακες παρουσιάζονται αναλυτικά οι ελάχιστες, μέσες και μέγιστες τιμές των επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικής ρύπανσης όπως τα αιωρούμενα σωματίδια (PM1, PM2.5, PM10), φορμαλδεΰδη (HCHO), πτητικές οργανικές ενώσεις (TVOC), ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), στις αποβάθρες και εξωτερικούς χώρους των σταθμών : Εθνικής Άμυνας, Πανόρμου, Ευαγγελισμού, Συντάγματος, Σταθμού Λαρίσης, Σεπολίων, Κάτω Πατησίων, Βικτώριας και Μοναστηράκι.  

Παράλληλα, παρατίθενται τα αντίστοιχα διαγράμματα διακύμανσης, τα οποία αποτυπώνουν γραφικά την κατανομή και τις μεταβολές των συγκεντρώσεων των ρύπων στους εννέα σταθμούς του Μετρό, καθώς και στα δυο σημεία κάθε σταθμού (αποβάθρες και εξωτερικοί χώροι).

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ .

Από τους πίνακες και τα συνημμένα διαγράμματα διαπιστώνουμε ότι οι τιμές  των μερικών παραμέτρων ατμοσφαιρικών ρύπων είναι υψηλότερες των ανώτατων επιτρεπτών ορίων, ιδιαίτερα στις αποβάθρες των σταθμών μετρό, και στους 9 σταθμούς η καταγραφή και ανάλυση των μετρήσεων αποτυπώνει σημαντικές επιβαρύνσεις, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη άμεσης ενημέρωσης των πολιτών και υιοθέτησης προστατευτικών πρακτικών στους χώρους του μετρό.

Στους πίνακες και τα διαγράμματα που ακολουθούν παρουσιάζονται αναλυτικά οι μέγιστες, ελάχιστες και μέσες τιμές των μετρήσεων για όλες τις παραμέτρους που εξετάστηκαν: αιωρούμενα σωματίδια (PM1, PM2.5, PM10), φορμαλδεΰδη (HCHO), πτητικές οργανικές ενώσεις (TVOC), ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO₂).

PM1 – Αιωρούμενα σωματίδια

Οι συγκεντρώσεις PM1 στις αποβάθρες σχεδόν όλων των σταθμών καταγράφονται υψηλότερες των επιτρεπόμενων ορίων των 15 μg/m³ , τιμές.  Αντίθετα, στις εξόδους των σταθμών οι τιμές κυμαίνονται σημαντικά χαμηλότερα (περίπου 9–14 μg/m³). Η γενική τάση δείχνει ότι οι υπόγειοι χώροι (αποβάθρες) λειτουργούν ως «παγίδες» συσσώρευσης λεπτών σωματιδίων.

PM2.5 – Αιωρούμενα σωματίδια

Για τα PM2.5 παρατηρούνται έντονες υπερβάσεις σε όλα τα υπόγεια τμήματα των σταθμών. Οι αποβάθρες εμφανίζουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις, με μέσες τιμές που ξεπερνούν κατά πολύ τα 30 -100 μg/m³ (με όριο τα 5 μg/m³).  Ενώ στις εξόδους των σταθμών, οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων ΡΜ2,5 μειώνονται σημαντικά (12–23 μg/m³).

PM10 – Αιωρούμενα σωματίδια

Οι τιμές PM10 παρουσιάζουν έντονη διαφοροποίηση ανά σημείο. Οι αποβάθρες καταγράφουν εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις, με μέγιστες τιμές που φτάνουν έως και 201 μg/m³ , υπερβαίνοντας κατά πολύ τα ενδεικτικά όρια τον 50 μg/m³,  ενώ οι έξοδοι έχουν  σαφώς χαμηλότερες (20–34 μg/m³). Γενικά, οι υπόγειοι χώροι παρουσιάζουν πολλαπλάσιες συγκεντρώσεις σε σχέση με την επιφάνεια.

Είναι αναμενόμενο οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων να μειώνονται στις αποβάθρες των σταθμών Κάτω Πατήσια και Βικτώρια, όπου υπάρχει κυκλοφορία αέρα.

HCHO – Φορμαλδεΰδη

Σε όλες τις περιπτώσεις οι τιμές της φορμαλδεΰδης (HCHO) υπερβαίνουν σημαντικά τα ενδεικτικά όρια των 0,02 mg/m³, με τις αποβάθρες να εμφανίζουν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση λόγω εγκλωβισμού ατμών και χαμηλού αερισμού. Καταγράφονται  υψηλότερες μέσες τιμές έως 0,10–0,13 mg/m³.

CO₂ – Διοξείδιο του άνθρακα

Οι συγκεντρώσεις CO₂ είναι σημαντικά αυξημένες σε όλα τα υπόγεια σημεία, με τις αποβάθρες να εμφανίζουν τις υψηλότερες (έως 1174 ppm) τιμές. Οι έξοδοι των σταθμών παρουσιάζουν σημαντικά χαμηλότερες τιμές, γεγονός που επιβεβαιώνει τη συσσώρευση CO₂ στους κλειστούς υπόγειους χώρους λόγω ανεπαρκούς αερισμού και αυξημένης επιβατικής κίνησης.

H/A – Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία (nTesla)

Οι μετρήσεις ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας παρουσιάζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ σταθμών και σημείων. Στις αποβάθρες καταγράφονται οι υψηλότερες τιμές έως 100–367 nTesla ,  με ιδιαίτερα υψηλές διακυμάνσεις στους εξόδους.   Συνολικά, δεν παρατηρείται σταθερό μοτίβο, αλλά σαφής επίδραση τεχνητών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τα αποτελέσματα των μετρήσεων του ΠΑΚΟΕ στους εννέα  σταθμούς Μετρό της Αθήνας καταδεικνύουν σαφή και συστηματική επιβάρυνση της ποιότητας του αέρα στους υπόγειους χώρους, με τις αποβάθρες να παρουσιάζουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις σχεδόν σε όλες τις παραμέτρους (PM, CO₂, TVOC, HCHO).

Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι τιμές των PM2.5, PM10 και CO₂, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις υπερβαίνουν σημαντικά τα ενδεικτικά όρια, υποδεικνύοντας ανεπαρκή αερισμό και συσσώρευση ρύπων σε κλειστούς υπόγειους χώρους.

Το «τοξικό κοκτέιλ» κάτω από το έδαφος

Οι μετρήσεις κατά τη διάρκεια του Αυγούστου φέρνουν στο φως τρεις συγκεκριμένες απειλές που επιβαρύνουν την υγεία των επιβατών, εξαιτίας του ελλιπούς αερισμού και του μεγάλου συνωστισμού:

• Αιωρούμενα Σωματίδια (PM2.5 και PM10): Αποτελούν τον πιο επικίνδυνο εχθρό στα έγκατα του Μετρό. Λόγω της συνεχούς τριβής των τρένων με τις ράγες και των φρένων, ο αέρας γεμίζει με μικροσκοπικά μεταλλικά σωματίδια. Αυτά εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και στο κυκλοφοριακό σύστημα, προκαλώντας αναπνευστικά προβλήματα.
• Διοξείδιο του Άνθρακα (CO2): Όταν οι αποβάθρες και τα βαγόνια γεμίζουν με κόσμο που αναζητά δροσιά, τα επίπεδα του CO2 εκτοξεύονται πάνω από τα επιτρεπτά όρια ασφαλείας. Η υψηλή συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα προκαλεί άμεσα αίσθημα ασφυξίας, ζαλάδα, κόπωση και πονοκεφάλους στους επιβάτες.
• Φορμαλδεΰδη: Αυτή η πτητική οργανική ένωση (VOC) απελευθερώνεται κυρίως από τα υλικά κατασκευής των συρμών, τις κόλλες, τα πλαστικά και τα καθαριστικά των σταθμών. Σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και κλειστού χώρου, η φορμαλδεΰδη συσσωρεύεται, προκαλώντας ερεθισμούς στα μάτια, τη μύτη και τον λαιμό.

Πώς να προστατευτείτε: Πρακτικές οδηγίες για τους επιβάτες

Μέχρι να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για την αναβάθμιση των συστημάτων εξαερισμού και φιλτραρίσματος στους σταθμούς, η προστασία της υγείας μας περνάει από το χέρι μας. Ακολουθούν μερικές απλές αλλά ζωτικές συμβουλές για τις μετακινήσεις σας τις θερμές ημέρες του Αυγούστου:

• Χρήση μάσκας υψηλής προστασίας (FFP2/KN95): Μπορεί η πανδημία να πέρασε, όμως η μάσκα παραμένει το πιο αποτελεσματικό «ασπίδιο» ενάντια στα επικίνδυνα αιωρούμενα μικροσωματίδια και τη φορμαλδεΰδη των αποβαθρών.
• Αποφύγετε τις ώρες αιχμής: Αν η εργασία ή οι υποχρεώσεις σας το επιτρέπουν, αποφύγετε τις μετακινήσεις τις ώρες που σημειώνεται ο μεγαλύτερος συνωστισμός. Λιγότερος κόσμος σημαίνει χαμηλότερα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα.
• Μην παραμένετε άσκοπα στις αποβάθρες: Κατεβείτε στην αποβάθρα λίγα λεπτά πριν την άφιξη του συρμού ώστε να ελαχιστοποιήσετε τον χρόνο έκθεσής σας στον επιβαρυμένο αέρα του υπόγειου δικτύου.
• Επιλέξτε βαγόνια με καλό εξαερισμό: Προτιμήστε συρμούς όπου ο κλιματισμός και η ανανέωση του αέρα λειτουργούν αποδεδειγμένα καλύτερα.
• Σωστή ενυδάτωση πριν την είσοδο: Πίνετε αρκετό νερό πριν κατεβείτε στο Μετρό. Η ξηρότητα που προκαλεί ο κακός κλιματισμός και τα σωματίδια ερεθίζει τους βλεννογόνους, κάνοντάς τους πιο ευάλωτους στους ρύπους.
• Προστασία των ματιών: Αν νιώθετε τσούξιμο ή ερεθισμό λόγω της φορμαλδεΰδης και της σκόνης, η χρήση τεχνητών δακρύων (σταγόνων) μετά τη διαδρομή μπορεί να ανακουφίσει άμεσα τα μάτια σας.
• Καθαρισμός μετά το ταξίδι: Μόλις φτάσετε στον προορισμό σας, πλύνετε καλά το πρόσωπο και τα χέρια σας. Με αυτόν τον τρόπο απομακρύνετε τα μεταλλικά μικροσωματίδια που έχουν καθίσει στο δέρμα σας κατά τη διάρκεια της αναμονής στην αποβάθρα.
•  Ιδιαίτερη προσοχή από ευπαθείς ομάδες: Άτομα με άσθμα, αλλεργίες ή αναπνευστικά προβλήματα καλό είναι να συμβουλεύονται τον γιατρό τους για τη χρήση εξειδικευμένων φίλτρων ή συσκευών εισπνοών κατά τις ημέρες με έντονη επιβάρυνση.

Από την Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ.

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %

The post ΘΑΛΑΜΟΣ  ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ  ΑΕΡΙΩΝ ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ.  first appeared on ΟΙΚΟ - ΓΗ.