Αφαλάτωση… Εάν υλοποιηθεί σωστά είναι λύση

Δελτίο Τύπου: 1078                                       –                                 Αθήνα, 26/2/2026

Το ΠΑΚΟΕ πιστεύει ότι η αφαλάτωση του θαλασσινού νερού αποτελεί στρατηγική λύση για την εξασφάλιση υδατικής επάρκειας στα ελληνικά νησιά. Η κατάσταση αυτή, με τη συνεχή πίεση από τον τουρισμό και την κλιματική αλλαγή, καθιστά επιτακτική την αναζήτηση βιώσιμων και φιλικών προς το περιβάλλον λύσεων.

Για το ΠΑΚΟΕ, η αξιοποίηση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στις μονάδες αφαλάτωσης είναι κρίσιμη, καθώς μειώνει το ενεργειακό κόστος, περιορίζει τις εκπομπές CO₂ και ενισχύει την ενεργειακή αυτονομία των νησιών.

Το ΠΑΚΟΕ υποστηρίζει ότι η πράσινη αφαλάτωση, εάν υλοποιηθεί σωστά και με αυστηρό περιβαλλοντικό έλεγχο, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο κοινωνικής και περιβαλλοντικής υπευθυνότητας.

Ο κ. Σεραφείμ Κερασιώτης παρουσιάζει σε αυτό το πλαίσιο τεχνολογικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές προσεγγίσεις της αφαλάτωσης με ΑΠΕ, αναδεικνύοντας τις θέσεις του ΠΑΚΟΕ για τη σωστή διαχείριση των υδατικών πόρων.

Αφαλάτωση Θαλασσινού Νερού με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στα Ελληνικά Νησιά.

Τεχνολογική, Οικονομική και Περιβαλλοντική Προσέγγιση με Εκτενή Αναφορά στις Θέσεις του ΠΑΚΟΕ.

Περίληψη

Η υδατική επάρκεια των ελληνικών νησιών αποτελεί κρίσιμο ζήτημα βιώσιμης ανάπτυξης, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής και της αυξανόμενης τουριστικής πίεσης. Η αφαλάτωση θαλασσινού νερού μέσω αντίστροφης ώσμωσης (RO) έχει αναδειχθεί σε βασική τεχνολογική λύση. Ωστόσο, η υψηλή ενεργειακή κατανάλωση και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ιδίως από τη διάθεση άλμης και την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, δημιουργούν σημαντικά ερωτήματα βιωσιμότητας.

 Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη σύζευξη αφαλάτωσης με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και αναλύει εκτενώς τις θέσεις του ΠΑΚΟΕ (Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών) σχετικά με τη διαχείριση υδατικών πόρων, τη δημόσια υγεία και την περιβαλλοντική προστασία. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι η πράσινη αφαλάτωση μπορεί να αποτελέσει στρατηγική λύση, εφόσον ενταχθεί σε αυστηρό θεσμικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο.

1. Εισαγωγή

Η νησιωτική Ελλάδα χαρακτηρίζεται από έντονη υδρολογική ανισορροπία. Η περιορισμένη φυσική αποθήκευση νερού, η υπεράντληση υδροφορέων και η εποχική εκτίναξη της ζήτησης σε τουριστικούς προορισμούς όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη και η Νάξος δημιουργούν δομικό πρόβλημα λειψυδρίας.

Η μεταφορά νερού με υδροφόρες αποτέλεσε για δεκαετίες βασική πρακτική, με υψηλό όμως δημοσιονομικό και περιβαλλοντικό κόστος. Η τεχνολογία της αντίστροφης ώσμωσης προσέφερε μόνιμη λύση, η οποία όμως παραμένει ενεργοβόρα. Η μετάβαση σε υβριδικά συστήματα αφαλάτωσης με ΑΠΕ αποτελεί σήμερα αντικείμενο εθνικού σχεδιασμού.

2. Τεχνολογική Βάση της Αφαλάτωσης

2.1 Αντίστροφη Ώσμωση (RO)

Η αντίστροφη ώσμωση λειτουργεί με εφαρμογή πίεσης 55–70 bar σε θαλασσινό νερό αλατότητας ~35.000 ppm. Οι σύγχρονες μεμβράνες επιτυγχάνουν απόρριψη αλάτων 99–99,7%.

Η ενεργειακή κατανάλωση έχει μειωθεί σημαντικά:

•           Παλαιότερες μονάδες: 10–15 kWh/m³

•           Σύγχρονες μονάδες: 3,5–5 kWh/m³

Η χρήση συστημάτων ανάκτησης ενέργειας (pressure exchangers) μειώνει την κατανάλωση έως 40%.

3. Ενεργειακή Διάσταση και ΑΠΕ

Η ηλεκτροπαραγωγή σε μη διασυνδεδεμένα νησιά βασίζεται κυρίως σε πετρέλαιο, με εκπομπές ~0,7 kg CO₂/kWh.

3.1 Φωτοβολταϊκά Συστήματα

Στα νησιά του Αιγαίου η ετήσια παραγωγή ανέρχεται σε 1.500–1.700 kWh/kWp.

Η ενσωμάτωση φωτοβολταϊκών μειώνει το λειτουργικό κόστος και τις εκπομπές.

3.2 Αιολική Ενέργεια

Το υψηλό αιολικό δυναμικό των Κυκλάδων επιτρέπει συμπληρωματική παραγωγή, ιδιαίτερα κατά τις νυχτερινές ώρες.

3.3 Υβριδικά Συστήματα

Η αποθήκευση ενέργειας μπορεί να γίνει:

•           Με μπαταρίες λιθίου

•           Μέσω δεξαμενών νερού (ενεργειακή αποθήκευση μέσω παραγωγής).

4. Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις – Διάθεση Άλμης

Η άλμη παρουσιάζει διπλάσια αλατότητα από το θαλασσινό νερό (65–70 ppt).

Πιθανές επιπτώσεις:

•           Τοπική αύξηση αλατότητας

•           Μείωση διαλυμένου οξυγόνου

•           Επιβάρυνση βενθικών οικοσυστημάτων

Η ορθή πρακτική περιλαμβάνει:

•           Υποθαλάσσιους διαχυτήρες

•           Απόρριψη σε μεγάλα βάθη

•           Συνεχή περιβαλλοντική παρακολούθηση

5. Εκτενής Ανάλυση των Θέσεων του ΠΑΚΟΕ

Το ΠΑΚΟΕ (Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών) έχει διατυπώσει διαχρονικά θέσεις που εστιάζουν σε τέσσερις βασικούς άξονες:

5.1 Δημόσια Υγεία και Ποιότητα Νερού

Το ΠΑΚΟΕ υποστηρίζει ότι:

•           Το νερό αφαλάτωσης πρέπει να ελέγχεται συστηματικά ως προς μικροβιολογικές και χημικές παραμέτρους.

•           Η απομεταλλωμένη φύση του RO νερού απαιτεί ορθή επαναμεταλλίωση, ώστε να μην δημιουργούνται προβλήματα υγείας.

•           Η διαφάνεια στα αποτελέσματα αναλύσεων είναι απαραίτητη για κοινωνική εμπιστοσύνη.

Η οργάνωση έχει επισημάνει ότι η κακή συντήρηση μονάδων μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση ποιότητας.

5.2 Περιβαλλοντική Προστασία

Το ΠΑΚΟΕ τονίζει:

•           Την ανάγκη μελέτης επιπτώσεων πριν από κάθε εγκατάσταση.

•           Τη συνεχή παρακολούθηση θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

•           Την αποφυγή ανεξέλεγκτης απόρριψης άλμης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σωρευτική επίδραση πολλαπλών μονάδων σε μικρούς κλειστούς κόλπους.

5.3 Δημόσια Διαχείριση Υδατικών Πόρων

Η οργάνωση υποστηρίζει ότι:

•           Το νερό αποτελεί κοινωνικό αγαθό και όχι εμπορικό προϊόν.

•           Η διαχείριση πρέπει να παραμένει υπό δημόσιο έλεγχο.

•           Οι συμβάσεις παραχώρησης οφείλουν να είναι διαφανείς.

5.4 Προώθηση Πράσινης Αφαλάτωσης

Το ΠΑΚΟΕ έχει ταχθεί υπέρ:

•           Της σύνδεσης μονάδων με ΑΠΕ.

•           Της μείωσης εξάρτησης από ντιζελογεννήτριες.

•           Της ενεργειακής αυτονομίας νησιών.

Η οργάνωση θεωρεί ότι η αφαλάτωση χωρίς ενεργειακή μετάβαση δεν συνιστά βιώσιμη λύση.

6. Οικονομική Βιωσιμότητα

Το κόστος αφαλάτωσης κυμαίνεται μεταξύ 0,8–1,5 €/m³, σημαντικά χαμηλότερο από το κόστος μεταφοράς (8–12 €/m³).

Η ενσωμάτωση ΑΠΕ μειώνει το λειτουργικό κόστος και τον κίνδυνο διακυμάνσεων τιμών καυσίμων.

7. Συζήτηση

Η πράσινη αφαλάτωση αποτελεί τεχνολογικά ώριμη λύση, ωστόσο:

•           Απαιτεί υψηλό αρχικό κεφάλαιο.

•           Χρειάζεται θεσμική σταθερότητα.

•           Πρέπει να ενσωματώνει αυστηρό περιβαλλοντικό έλεγχο.

Οι θέσεις του ΠΑΚΟΕ λειτουργούν ως πλαίσιο κοινωνικής και περιβαλλοντικής λογοδοσίας.

8. Συμπεράσματα

Η σύζευξη αφαλάτωσης και ΑΠΕ μπορεί:

✔ Να διασφαλίσει υδατική επάρκεια

✔ Να μειώσει εκπομπές CO₂

\✔ Να περιορίσει δημοσιονομικό βάρος

✔ Να ενισχύσει νησιωτική ανθεκτικότητα

Ωστόσο, η βιωσιμότητα εξαρτάται από:

•           Συνεχή έλεγχο ποιότητας

•           Διαφάνεια

•           Περιβαλλοντική παρακολούθηση

•           Δημόσιο έλεγχο διαχείρισης

Η συμβολή του ΠΑΚΟΕ αναδεικνύει τη σημασία κοινωνικής εποπτείας στη μετάβαση προς πράσινα υδατικά συστήματα.

Βιβλιογραφία (Ενδεικτική)

1.         WHO (2017). Guidelines for Drinking-water Quality.

2.         UNESCO (2020). The United Nations World Water Development Report.

3.         Elimelech, M., & Phillip, W. (2011). The future of seawater desalination. Science.

4.         Ghaffour, N. et al. (2013). Renewable energy-driven desalination technologies. Renewable & Sustainable Energy Reviews.

5.         Ελληνικό Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας – Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα.

6.         Ανακοινώσεις και παρεμβάσεις του ΠΑΚΟΕ (Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών) για ποιότητα πόσιμου νερού και περιβαλλοντικό έλεγχο.

Αφαλάτωση στην Αίγινα: Μία Απαραίτητη «Δικλείδα Ασφαλείας»

Η εμπειρία της Αίγινας τα τελευταία χρόνια έχει αναδείξει με δραματικό τρόπο την ευαλωτότητα του νησιού στην υδροδότηση. Από την άνοιξη του 2024 και την πρώτη σοβαρή βλάβη στον υποθαλάσσιο αγωγό ΕΥΔΑΠ, έως την ολική κατάρρευση στις 16 Δεκεμβρίου 2025, το νησί έμεινε χωρίς σταθερή πηγή νερού. Η λύση των τοπικών γεωτρήσεων, χωρίς συστηματικό έλεγχο, ανέδειξε σοβαρούς υγειονομικούς κινδύνους, ενώ η καθυστέρηση στην εγκατάσταση μονάδων αφαλάτωσης έφερε την Αίγινα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης τον Φεβρουάριο 2026.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αφαλάτωση θαλασσινού νερού εμφανίζεται ως κρίσιμη λύση για την ασφάλεια του νησιού. Η πρόταση περιλαμβάνει δύο μονάδες δυναμικότητας 1.500 κ.μ. καθαρού νερού η καθεμία ημερησίως, δηλαδή συνολικά 3.000 κ.μ. νερού καθημερινά. Τα οφέλη μιας τέτοιας εγκατάστασης είναι πολλαπλά:

1. Απόλυτη επάρκεια τον χειμώνα: Οι ανάγκες του νησιού για 2.500–3.000 κ.μ./ημέρα καλύπτονται πλήρως, καθιστώντας την Αίγινα αυτόνομη χωρίς καμία εξάρτηση από τον αγωγό.
2. Σχέδιο Β – Ασφάλεια: Η αφαλάτωση λειτουργεί ως «δίχτυ ασφαλείας», προστατεύοντας τους κατοίκους και τις κρίσιμες υποδομές (νοσοκομεία, σχολεία) σε περίπτωση νέας βλάβης του αγωγού.
3. Καλοκαιρινή υποστήριξη: Κατά την περίοδο αιχμής (15.000–20.000 κ.μ./ημέρα), οι μονάδες θα παρέχουν συμπληρωματικά περίπου 15–20% της ζήτησης, μειώνοντας την πίεση στο κεντρικό δίκτυο και εξασφαλίζοντας νερό σε περιοχές υψηλής ζήτησης.

Ωστόσο, η αφαλάτωση στην Αίγινα αντιμετωπίζει δύο προκλήσεις:

• Ενεργειακές απαιτήσεις: Η παραγωγή νερού απαιτεί κατανάλωση ενέργειας, η οποία μπορεί να μειωθεί σημαντικά με στοχευμένη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
• Απώλειες δικτύου: Μέρος του νερού που παράγεται χάνεται λόγω φθαρμένων σωλήνων, γεγονός που καθιστά σκόπιμη τη χρήση των μονάδων κυρίως ως συμπληρωματική πηγή κατά τις περιόδους υψηλής ζήτησης.

Συμπερασματικά, η αφαλάτωση αποτελεί αναντικατάστατο εργαλείο ασφάλειας και «Σχέδιο Β» για την Αίγινα. Η στοχευμένη λειτουργία των μονάδων, κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, και η ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθιστούν το έργο οικονομικά συμφέρον για τον Δήμο, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα αξιοπιστία, επάρκεια και βιωσιμότητα για το νησί.

ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΚΟΕ