Δελτίο Τύπου: 1157                             –                                 Αθήνα, 03/09/2026

Σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση λυμάτων, με αποτέλεσμα την μόλυνση σε νερά κολύμβησης και στα νερά ανθρώπινης κατανάλωσης

Σημαντικές επιβαρύνσεις κοντά στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων Ευδήλου και Αρμενιστή

Μικροβιολογική επιβάρυνση και σε σημεία του δικτύου ύδρευσης

Με αφορμή καταγγελίες πολιτών που δέχθηκε το ΠΑΚΟΕ σχετικά με τη λειτουργία των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων στην Ικαρία και τις πιθανές επιπτώσεις τους στην ποιότητα των θαλάσσιων υδάτων, με την ενεργό συμμετοχή και συνεργασία της Κίνησης Πολιτών για την Προστασία των Ακτών της Ικαρίας (ΚιΠοΠΑΙ) και του Συλλόγου Φυτέματος Ικαρίας, το ΠΑΚΟΕ προχώρησε σε επιτόπιες δειγματοληψίες και εργαστηριακές αναλύσεις στην Ικαρία.

«ΙΚΑΡΙΑ 2026. ΜΕΛΈΤΗ ΠΟΙΌΤΗΤΑΣ ΥΔΆΤΩΝ ΚΑΙ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ»

Η Ικαρία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου με έκταση 254 τ.χλμ.. Το σχήμα της είναι επίμηκες με άξονα την οροσειρά του Αθέρα, όπου εντοπίζεται και το μεγαλύτερο υψόμετρο (1037μ.), η οποία αναπτύσσεται κατά τον άξονα ΝΔ-ΒΑ χωρίζοντας το νησί σε δύο τμήματα – το νότιο τμήμα με μικρό εύρος και εξαιρετικά έντονο ανάγλυφο και το βόρειο τμήμα με ηπιότερο ανάγλυφο.

 Γεωγραφικά ανήκει στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και διοικητικά υπάγεται στην Περιφερειακή Ενότητα Ικαρίας, της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου. Μέχρι το 2010 το νησί χωριζόταν σε τρεις δήμους, το Δήμο Αγίου Κυρήκου, το Δήμο Ευδήλου και το Δήμο Ραχών. Με το σχέδιο Καλλικράτης το νησί αποτελεί ενιαίο Δήμο με πρωτεύουσα και έδρα του Δήμου τον Άγιο Κήρυκο. Ο Καλλικρατικός Δήμος Ικαρίας περιλαμβάνει τις Δ.Ε. Αγίου Κηρύκου, Ευδήλου και Ραχών.

Ι. (Πιλοτική) Μελέτη της ποιότητας του νερού ακτών κολύμβησης της βόρειας πλευράς της Ικαρίας σε σχέση με τη λειτουργία των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων.

Αναμφισβήτητα, η διατήρηση της καθαρότητας των υδάτων κολύμβησης είναι τεράστιας σημασίας για την προστασία της δημόσιας υγείας και συνιστά κεντρικό μοχλό της τουριστικής ανάπτυξης, ειδικότερα των νησιών μας.

Η ποιότητα των νερών κολύμβησης, που παρακολουθείται βάσει της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2006/7/ΕΚ, επηρεάζει άμεσα και τους δύο αυτούς τομείς με συγκεκριμένους τρόπους:

1. Δημόσια Υγεία.

• Πρόληψη λοιμώξεων: Τα καθαρά νερά, απαλλαγμένα από παθογόνους μικροοργανισμούς όπως το E. coli και οι εντερόκοκκοι, αποτρέπουν δερματικές, οφθαλμικές και γαστρεντερολογικές παθήσεις.
• Προστασία ευπαθών ομάδων: Διασφαλίζεται η ασφαλής κολύμβηση για παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με επιβαρυμένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Σωματική & ψυχική ευεξία: Η κολύμβηση σε καθαρό περιβάλλον ενισχύει τη φυσική κατάσταση και μειώνει το στρες, υποστηρίζοντας το μοναδικό “ικαριώτικο μοντέλο” υγείας.
• Θερμαλισμός: Η καθαρότητα των υδάτων γύρω από τις ιαματικές πηγές στα Θέρμα είναι κρίσιμη για τους επισκέπτες που αναζητούν θεραπευτικό τουρισμό.

• Τουριστική Ανάπτυξη & Οικονομία.

• Διατήρηση της φήμης: Η Ικαρία προβάλλεται παγκοσμίως για το παρθένο φυσικό της περιβάλλον και τις εμβληματικές παραλίες της, όπως οι Σεϋχέλλες, η Μεσακτή και ο Νας.
• Προσέλκυση ποιοτικού τουρισμού: Τα κρυστάλλινα νερά προσελκύουν ξένους και Έλληνες τουρίστες που αναζητούν εναλλακτικές διακοπές και δραστηριότητες.
• Στήριξη της τοπικής αγοράς: Οι καθαρές ακτές κρατούν τους επισκέπτες στο νησί, τονώνοντας άμεσα τα καταλύματα, την εστίαση και τα παραδοσιακά ικαριώτικα πανηγύρια.
• Αποφυγή οικονομικών πληγμάτων: Τυχόν υποβάθμιση των υδάτων θα οδηγούσε σε απαγορεύσεις κολύμβησης, δυσφήμηση και άμεση κατάρρευση των τουριστικών εσόδων.

Τα νερά της Ικαρίας μπορούν να διατηρούνται καθαρά λόγω των ισχυρών θαλάσσιων ρευμάτων. Το Ικάριο Πέλαγος είναι γνωστό για τα ανοιχτά νερά και τα έντονα ρεύματά του, τα οποία εξασφαλίζουν συνεχή ανανέωση και φυσικό αυτοκαθαρισμό της θάλασσας. Επιπλέον, η απουσία βαριάς βιομηχανίας ή μεγάλων εργοστασίων προστατεύει το νησί από τη χημική ρύπανση.

Ωστόσο, οι ανησυχίες και οι καταγγελίες των κατοίκων για την ποιότητα των ακτών κολύμβησης σχετίζονται με την υποβάθμιση υποδομών, όπως οι βιολογικοί καθαρισμοί του νησιού. Παράλληλα, η καθυστέρηση στη βελτίωση των υποθαλάσσιων αγωγών διάθεσης λυμάτων (π.χ. στον Αρμενιστή) αφήνει τις ακτές απροστάτευτες από τα αστικά απόβλητα.

• Μια ανασκόπηση της κατάστασης των σταθμών βιολογικού καθαρισμού στην Ικαρία. 

Αναφέρετε ότι η κατάσταση των σταθμών βιολογικού καθαρισμού στην Ικαρία χαρακτηρίζεται από χρόνιες καθυστερήσεις, υπολειτουργία των υφιστάμενων υποδομών και έντονη περιβαλλοντική επιβάρυνση, ειδικά κατά τους θερινούς μήνες λόγω της τουριστικής αιχμής. Παρά τις χρηματοδοτήσεις και τις κατά καιρούς εξαγγελίες νέων έργων, το νησί αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση των υγρών αποβλήτων.

Η  περιοχή της Βόρειας Ικαρίας (που περιλαμβάνει τις δημοτικές ενότητες Ευδήλου και Ραχών) σηκώνει διαχρονικά το μεγαλύτερο τουριστικό βάρος του νησιού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι υποδομές διαχείρισης λυμάτων να βρίσκονται σε κατάσταση μόνιμης οριακής λειτουργίας ή πλήρους κατάρρευσης.

Ένα  από τα πιο προβληματικά σημεία αποτελεί η Εύδηλος. Ο βιολογικός καθαρισμός του Ευδήλου στην Ικαρία βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή και περιφέρεια του οικισμού και λιμανιού του Ευδήλου στη βόρεια ακτή του νησιού, ωστόσο το έργο έχει απασχολήσει κατά καιρούς την τοπική κοινωνία λόγω ζητημάτων με τη λειτουργία και τις υποδομές του.

Δέχεται πολλαπλάσια ποσότητα λυμάτων σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό του με αποτέλεσμα να μην τα επεξεργάζεται κα να βγαίνουν κατευθείαν στη θάλασσα ακριβώς στην έξοδο του βιολογικού για διάστημα μεγαλύτερο των 5 ετών. Το υφιστάμενο σύστημα επεξεργασίας λυμάτων θεωρείται απαρχαιωμένο με σοβαρές διαβρώσεις στις τσιμεντένιες υποδομές του.

 Το σύστημα της περιοχής Αρμενιστής αντιμετωπίζει διαχρονικά προβλήματα δυσλειτουργίας και ελλιπούς συντήρησης. Το καλοκαίρι η κατάσταση επιβαρύνεται σημαντικά, με τη δημοτική αρχή και τους τοπικούς επαγγελματίες (ξενοδόχους/εστιατόρες) να διαφωνούν συχνά για την ορθή απόρριψη και διαχείριση των λιπών και των λυμάτων.

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες ένταξης νέων υποδομών σε χρηματοδοτικά προγράμματα (όπως το πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» και το ΕΣΠΑ), με σκοπό την αναβάθμιση του δικτύου.

Ωστόσο, η κατάσταση αυτή και τα προβλήματα ανεπαρκούς λειτουργίας των εγκαταστάσεων κατά περιόδους, με συνέπεια τη διοχέτευση ακατέργαστων ή πλημμελώς επεξεργασμένων λυμάτων στη θάλασσα, αναγκάζουν τους κατοίκους της περιοχής να προχωρήσουν σε διαμαρτυρίες και ανοιχτές συνελεύσεις, απαιτώντας την άμεση λήψη μέτρων για την προστασία του περιβάλλοντος.

Έτσι, μετά την καταγγελία των κατοίκων της περιοχής για τη ρίψη ανεπεξέργαστων λυμάτων στη θάλασσα, το ΠΑΚΟΕ αποφάσισε να διενεργήσει μελέτη της υφιστάμενης κατάστασης —με αυτοψία, καθώς και δειγματοληψίες και αναλύσεις νερού— στην εν λόγω θαλάσσια περιοχή.

Συνημμένα παραθέτουμε τα έγγραφα που έχουν εκδοθεί από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου – Δ/νση Περιβάλλοντος & Χωρικού Σχεδιασμού – Τμήμα Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Π.Ε. Σάμου / Κ.Ε.Π.ΠΕ. καθώς και από την ΕΝΒΙΟ Ε.Π.Ε..

• Προβλεπόμενα  όρια για την απόρριψη λυμάτων από  βιολογικούς καθαρισμούς και  αποτελέσματα αναλύσεων δειγμάτων από Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων Ικαρίας.

Για τους βιολογικούς καθαρισμούς στην Ελλάδα ισχύει ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο καθορίζει τις προδιαγραφές λειτουργίας και τα όρια των ρύπων ανάλογα με το πού καταλήγει το επεξεργασμένο νερό (τελικός αποδέκτης).

Η βασική διάκριση αφορά το αν το νερό θα διατεθεί στο περιβάλλον (θάλασσα, ποτάμια, υπέδαφος) ή αν θα επαναχρησιμοποιηθεί (π.χ. για πότισμα, αστική χρήση).

 Τι ισχύει γενικά (Νομοθετικό Πλαίσιο)

• Υποχρεωτικότητα: Όλοι οι οικισμοί με πληθυσμό άνω των 2.000 κατοίκων, καθώς και οι επιχειρήσεις που παράγουν υγρά απόβλητα (π.χ. ξενοδοχεία, βιομηχανίες), υποχρεούνται να διαθέτουν σύστημα βιολογικού καθαρισμού.
• Βασικές παράμετροι ελέγχου: Εκτός από τα μικρόβια, ελέγχονται αυστηρά το βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο (BOD₅), το χημικά απαιτούμενο οξυγόνο (COD) και τα αιωρούμενα στερεά (SS).
• Μικροβιολογικά Όρια (Εκροής). Ο κύριος μικροβιολογικός δείκτης που εξετάζεται είναι το βακτήριο Escherichia coli (E. coli), καθώς και τα ολικά/κολοβακτηρίδια κοπράνων. Τα όρια καθορίζονται κυρίως από την ΚΥΑ 145116/2011 (για την επαναχρησιμοποίηση) και τις κατά τόπους Υγειονομικές Διατάξεις (για διάθεση σε φυσικούς αποδέκτες).

Σε θάλασσα (κοντά σε ακτές κολύμβησης): Τα κολοβακτηρίδια κοπράνων πρέπει να είναι συνήθως < 100 ανά 100 mL, ώστε να μην επηρεάζεται η ποιότητα των υδάτων κολύμβησης.

• Στα δείγματα από βιολογικούς καθαρισμούς αναλύθηκαν για το pH, COD, αγωγιμότητα και TDS.
  • Βιολογικός καθαρισμός του Ευδήλου στην Ικαρία.  Το δείγμα θαλασσινού νερού από το σημείο εκροής του είχε  pH 7,5, Αγωγιμότητα 47,3 mS/cm και TDS – 28,5 g/L,  αντί του κανονικού θαλασσινού νερού  με αγωγιμότητα 60 – 63 mS/cm. Το COD είναι 550 mg/L με το όριο 125 mg/L, θολότητα – 18NTU .

Ο αριθμός αποικιών cfu/ 100της E. coli έχει φθάσει 597 και εντερόκοκκων – 392 cfu/ 100 νερού

•  Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων Αρμενιστή.  Το δείγμα από το σημείο εκροής του είχε  pH 7,9, Αγωγιμότητα 1340 μS/cm και TDS – 631 mg/L ενώ το  COD είναι 138mg/L με το όριο 125 mg/L, θολότητα – 68NTU .

Ο αριθμός αποικιών cfu/ 100 της E. coli έχει φθάσει 498 και εντερόκοκκων – 187 cfu/ 100 νερού .

• Αποτελέσματα αξιολόγησης των δειγμάτων από παραλίες της βόρειας Ικαρίας.

Η δειγματοληψία στις 21/8/2026 πραγματοποιήθηκε από το επιστημονικό συνεργείο του ΠΑΚΟΕ, σε παραλίες της βόρειας πλευράς του νησιού της Ικαρίας, οι οποίες βρίσκονται κοντά στους βιολογικούς σταθμούς. (βλέπε το χάρτη).  

Οι περιοχές και τα σημεία δειγματοληψίας επιλέχθηκαν με σκοπό να αξιολογηθεί η επίδραση των σταθμών επεξεργασίας λυμάτων στην ποιότητα των υδάτων κολύμβησης. Συγκεκριμένα τα σημεία δειγματοληψίας παρουσιάζονται μοιρασμένα σε δυο χάρτες (χάρτης 1 και 2).

Η ποιότητα των νερών κολύμβησης στις ακτές της Ελλάδας παρακολουθείται σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Οδηγίας 2006/7/ΕΚ “σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης”, η οποία υιοθέτησε νέους μικροβιολογικούς δείκτες και με την οποία εναρμονίστηκε η Ελληνική νομοθεσία με την ΚΥΑ 8600/416/Ε103/2009 (ΦΕΚ 356/Β/26-2-2009).

Ο εργαστηριακός έλεγχος γίνεται στα πιστοποιημένα εργαστήρια του ΠΑΚΟΕ και επικεντρώνονται σε δύο βασικούς μικροβιολογικούς δείκτες:

1. Enterococci (Εντερόκοκκοι): Όριο ασφαλείας τα 100 cfu/100ml για «εξαιρετική ποιότητα».
2. Escherichia coli (E. coli): Όριο ασφαλείας τα 250 cfu/100ml. για «εξαιρετική ποιότητα».

Τα αποτελέσματα των μικροβιολογικών προσδιορισμών συγκεντρώνονται  στο πίνακα 1.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το εθνικό δίκτυο παρακολούθησης, όλα τα δείγματα από τις ελεγχόμενες παραλίες της Ικαρίας κρίνονται σταθερά ως «εξαιρετικής ποιότητας». Οι μικροβιολογικοί δείκτες βρίσκονται πολύ χαμηλότερα από τα θεσμοθετημένα ευρωπαϊκά όρια ασφαλείας, επιβεβαιώνοντας ότι τα νερά του νησιού είναι απολύτως ασφαλή για κολύμβηση.

Ωστόσο, τοπικές αναφορές από την έρευνά μας κοντά σε υποδομές βιολογικού καθαρισμού επισημαίνουν σημεία που εξαιρούνται από αυτή την εικόνα λόγω περιστασιακών επιβαρύνσεων, με αποτέλεσμα, σε μερικές περιπτώσεις, το νερό κολύμβησης να ταξινομείται στην κατηγορία “Ανεπαρκούς Ποιότητας. »

Αξιοσημείωτη είναι η ξαφνική αύξηση των δεικτών E. coli  – 257cfu/ 100 και εντερόκοκκων 342cfu/ 100, στην παραλία Γιαλισκάρι (σημείο 15). Πρόκειται για ένα τρανταχτό παράδειγμα για το πόσο ραγδαία και δραματική μπορεί να είναι η αύξηση των μικροοργανισμών στο θαλάσσιο περιβάλλον, εξαιτίας της απευθείας απόρριψης λυμάτων στη θάλασσα (φωτο 1).

ΙΙ. Μελέτη της υφιστάμενης κατάστασης ποιότητας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και νερού κολύμβησης της βόρειας Ικαρίας 2026. 

Η  Ικαρία δεν υδροδοτείται μέσω ενός κεντρικού δικτύου,  αλλά μέσω δεκάδων μη συνδεδεμένων δεξαμενών κι εκατοντάδων χιλιομέτρων σωληνώσεων, τα οποία σε συνδυασμό με την αλόγιστη χρήση συντηρούν στρεβλώσεις ετών και οδηγούν σε αλλεπάλληλες διακοπές υδροδότησης. Επιμέρους πηγές, γεωτρήσεις και δεξαμενές τροφοδοτούν ξεχωριστά τους οικισμούς. 

Στο μεγαλύτερο μέρος του νησιού δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στο πόσιμο νερό και το νερό άρδευσης, με αποτέλεσμα την ταχύτατη εξάντληση των αποθεμάτων κατά την καλλιεργητική και τουριστική περίοδο. Κατά τους θερινούς μήνες, η αυξημένη ζήτηση από τους επισκέπτες προκαλεί τοπικές μειώσεις πίεσης ή περιορισμούς στην υδροδότηση, επιβαρύνοντας ένα ήδη πεπαλαιωμένο δίκτυο.

Διαφοροποίηση πηγών ανά περιοχή:

• Άγιος Κήρυκος & Εύδηλος: Υδροδοτούνται κυρίως από πηγές και βαθιές γεωτρήσεις.
  • Ράχες: Υπάρχει μεγαλύτερη εξάρτηση από επιφανειακά ύδατα, με βασικό άξονα τον.
• Η Ικαρία διαθέτει δυο φράγματα

Ο Υδροταμιευτήρας  ( Μεγάλο Φράγμα του Πεζιού)  βρίσκεται στη δυτική / βορειοδυτική Ικαρία, στην ευρύτερη ορεινή περιοχή των Ραχών. Συγκεκριμένα, η Φραγμολίμνη Πέζι εντοπίζεται περίπου 3,7 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από τον παραδοσιακό οικισμό Χριστός Ραχών. Το φράγμα είναι κατασκευασμένο σε υψόμετρο περίπου 700 μέτρων πάνω στον ποταμό / χείμαρρο Χάλαρη (ή χείμαρρο Πέζι), μέσα σε ένα καταπράσινο οροπέδιο που περιβάλλεται από πυκνά δάση. Δημιουργήθηκε από την κατασκευή Φράγματος στον ποταμό Χάλαρη επηρεάζοντας έτσι την παροχή γλυκού νερού στην εκβολή του. Αποτελεί έναν τεχνητό εσωτερικό υγρότοπο, έκτασης 110,1 στρεμμάτων, με σταθερή στάθμη γλυκού νερού και μεσαίας βιολογικής αξίας.

Στην ίδια ευρύτερη περιοχή υπάρχει και ένα δεύτερο, μικρότερο φράγμα κοντά στο χωριό Λαγκάδα, αλλά ο μεγάλος υδροταμιευτήρας (χωρητικότητας 1.000.000 m³) είναι αυτός που τροφοδοτεί και το πρωτοποριακό υβριδικό ενεργειακό έργο του νησιού («Ναέρας»).

Η  δεύτερη Φραγμολίμνη Βαθές, γνωστή και ως φράγμα ή ταμιευτήρας στη θέση Μουντέ, βρίσκεται περίπου 1 χιλιόμετρο ανατολικά-βορειοανατολικά του χωριού Καστανιές στις Ράχες της Ικαρίας.

• Κύριες Φυσικές Πηγές Ύδρευσης & Δικτύου

Η Ικαρία, σε αντίθεση με τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου, διαθέτει άφθονα αποθέματα γλυκού και πόσιμου νερού λόγω της ιδιαίτερης γεωμορφολογίας της και των πλούσιων βροχοπτώσεων στο ορεινό της σύμπλεγμα.

Οι πηγές που χρησιμεύουν για πόση στο νησί χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: στις παραδοσιακές πηγές υδροδότησης (που τροφοδοτούν τα χωριά) και στην περίφημη ιαματική πηγή πόσιμου νερού «Αθάνατο Νερό».

Σημαντική Διευκρίνιση: Οι παγκοσμίως γνωστές θερμές πηγές της Ικαρίας (όπως του Απόλλωνα, του Σπηλαίου ή του Ασκληπιού στα Θέρμα και τον Άγιο Κήρυκο) δεν είναι πόσιμες. Είναι υπέρθερμες, υδροθεραπευτικές αλιπηγές με υψηλή συγκέντρωση ραδονίου και αλάτων, κατάλληλες αποκλειστικά για εξωτερική ιαματική χρήση (λουτροθεραπεία)

Η καθημερινή υδροδότηση των οικισμών, των σχολείων και των τουριστικών υποδομών βασίζεται σε δεκάδες φυσικές ορεινές πηγές, οι οποίες ελέγχονται τακτικά από τον Δήμο Ικαρίας για την ποιότητά τους. Οι σημαντικότερες από αυτές ανά περιοχή είναι:

• Δημοτική Ενότητα Ραχών (Δυτική Ικαρία): Πηγή Άρη και Πηγή Λαγουδάτο. Πηγή Μηλιώντα: Σημαντική πηγή για την ευρύτερη ορεινή περιοχή. Πηγή Οροπέδιο Πεζί: Εκεί συγκεντρώνονται τεράστιες ποσότητες επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, τροφοδοτώντας και το τοπικό φράγμα.

• Κεντρική και Ανατολική Ικαρία: Πηγή Πούντας: Βρίσκεται στο βουνό Πούντα και σε υψόμετρο περίπου 800 m. Τροφοδοτεί οικισμούς γύρω από τον κεντρικό άξονα του νησιού. Πηγές στο Φραντάτο, Μαγγανίτη και Καραβόσταμο – εξασφαλίζουν την αυτόνομη ύδρευση των αντίστοιχων χωριών χάρη στα τρεχούμενα νερά του Αθέρα.

Πηγή Στελι – βρίσκεται μέσα στο Στελί.

Πηγές  Σπαρτοφα και Αναβαθρες  (απέχουν μεταξύ τους 30m) και  βρίσκονται ψηλότερα,  αλλά κοντά στο χωριό. 

Πηγή Ερινοσκαλα  στη Δάφνη (θέση Δρούτσουλας).

Πηγή  Αλαμα βρίσκεται έξω από την Ακαμάτρα σε υψόμετρο περίπου 300m.

• Η ΜΕΛΈΤΗ

Η περιβαλλοντική μελέτη για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ικαρία αποτελεί ένα εξαιρετικά δύσκολο και κρίσιμο έργο, καθώς το κατακερματισμένο δίκτυο και η χρήση επιφανειακών υδάτων (όπως το Φράγμα Πεζιού) αυξάνουν τις πιθανότητες διακυμάνσεων στην ποιότητα του νερού.

1. Σχεδιασμός Δειγματοληψίας (Sampling Strategy).

Για μια επιστημονικά άρτια μελέτη, η δειγματοληψία και οι αναλύσεις πρέπει ευθυγραμμίζονται με την ισχύουσα ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία (ΚΥΑ για το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης).

Πηγές και Γεωτρήσεις σημείων δειγματοληψίας Νερού Ανθρώπινης Κατανάλωσης – Ικαρία (21/08/2026)

Σημείο 1. Πηγή Κήποι (Κεραμέ) (άρδευσης).   Σημείο 2. Γεώτρηση Δεκακια. (Κεραμέ Αγ. Ιωάννης).   Σημείο 3. Γεώτρηση (Κάμπος).      Σημείο 4. Γεώτρηση Λειβάδι  (Γιαλισκάρι.).

 Σημείο 5. Γεώτρηση Καμπος (Φύτεμα).      Σημείο 6. Γεώτρηση ρεματιάς (Φύτεμα.). 

 Σημείο 8.  Πηγή Πάντα (Πετροπουλι).   Σημείο 9. Πηγή Στελί (Στελί). 

Σημείο 10. Πηγές  Σπαρτοφα Αναβαθρες. (Κοσοίκια).  Σημείο 11. Πηγή Ερινόσκαλα. (Δρούτσουλας).  Σημείο 12. Πηγή Αλάμα (Ακαμάτρα).    Σημείο13. Ποταμός Φοίνικας

Λόγω της γεωγραφίας και των υποδομών της Ικαρίας, το πλάνο δειγματοληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης περιελάβανε δείγματα από τις πηγές, τις γεωτρήσεις (εισροή), τις κεντρικές δεξαμενές αποθήκευσης και, κυρίως, από τη βρύση του καταναλωτή (τελικό δίκτυο). Συνολικά στις 21/8/2026 συλλέχθηκαν 13 δείγματα νερού, τόσο κοντά όσο και μακριά από την χωματερή της βόρειας-βορειοανατολικής πλευράς του νησιού. (βλέπε χάρτη).  

2. Κρίσιμες Μικροβιολογικές Παράμετροι

Οι μικροβιολογικές αναλύσεις ελέγχουν την ύπαρξη κοπρανώδους μόλυνσης:

• Escherichia coli (E. coli): Δείκτης πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης (Όριο: 0 ανά 100 ml).
• Εντερόκοκκοι (Enterococci): Ανθεκτικοί δείκτες μόλυνσης, ιδιαίτερα χρήσιμοι για επιφανειακά νερά (Όριο: 0 ανά 100 ml).
• Κολοβακτηριοειδή (Coliform bacteria): Δείκτης γενικότερης υγιεινής κατάστασης του δικτύου διανομής.

Επίσης  ελέγχετε η πιθανή παρουσία των παθογόνων μικροοργανισμών όπως Vibrio (Cholera) Salmonella sp. 

3. Κρίσιμες Χημικές Παράμετροι.

Πέρα από τις βασικές παραμέτρους pH, Αγωγιμότητα, θολερότητα (εξαιρετικά σημαντική παράμετρος για το νερό που προέρχεται από τις φυσικές πηγές, ειδικά μετά από έντονες βροχοπτώσεις), τα Ολικά Διαλυμένα Στερεά – TDS, στη μελέτη δόθηκε  έμφαση στα εξής:

• Χλωριούχα (Cl⁻) & Νάτριο (Na⁺). Απαραίτητα για τους παράκτιους οικισμούς της Ικαρίας για να διαπιστωθεί το επίπεδο υφαλμύρωσης των υπόγειων υδροφορέων λόγω υπεράντλησης.
• Νιτρικά (NO₃⁻) & Φωσφορικά (P₂ Ο₅.). Έλεγχος για τυχόν επιβάρυνση από αγροτικές δραστηριότητες ή διαρροές από απορροφητικούς βόθρους (συχνό φαινόμενο σε οικισμούς χωρίς κεντρικό αποχετευτικό δίκτυο).
• Νιτρώδη (NO₂⁻): άκρως τοξικά για τον ανθρώπινο οργανισμό (ειδικά για τα βρέφη) και η παρουσία τους αποτελεί δείκτη πρόσφατης μικροβιακής ή χημικής μόλυνσης του νερού.
• Θειικά (SO₄^2-) Έλεγχος τη διατήρηση της ποιότητας της γεύσης του νερού και την αποφυγή φθορών στο δίκτυο.
• Αμμωνίακά (NH₄⁺). Αν και το ίδιο το αμμώνιο δεν είναι άμεσα τοξικό για τον άνθρωπο στις συγκεντρώσεις που συναντάται συνήθως, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες ρύπανσης και ποιότητας του νερού.
• Εξασθενές χρώμιο (Cr ⁶⁺).  Αποτελεί  μια εξαιρετικά τοξική και καρκινογόνο ουσία για τον ανθρώπινο οργανισμό.

4. Αποτελέσματα  ποιοτικού ελέγχου υδάτων.  

Τα αποτελέσματα των φυσικοχημικών και μικροβιολογικών αναλύσεων παρουσιάζονται στους πίνακες που ακολουθούν.

Μικροβιολογικός προσδιορισμός ποιότητας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης

• Αξιολόγηση των Ευρημάτων

Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023), τα θεσμοθετημένα όρια για τις συγκεκριμένες μικροβιολογικές παραμέτρους είναι αυστηρά 0 cfu / 100ml.

Από τα 13 δείγματα νερού, τα 5 δεν παρουσιάζουν επιμόλυνση και χαρακτηρίζονται ως μικροβιολογικά ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση (πόσιμο). Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, τα όρια για τις συγκεκριμένες παραμέτρους είναι αυστηρά 0 cfu ανά 100ml. Τα συγκεκριμένα δείγματα πληρούν απόλυτα αυτές τις προδιαγραφές:

• Σημείο 2.Νερό βρύσης.  Αγ. Ιωάννης. Δείγμα  νερού από δίκτυο Κεραμέ  Γεώτρηση Δεκάκια.
• Σημείο 5. Δείγμα νερού βρύσης  Φύτεμα  – δίκτυο Γεώτρησης Κάμπου.
• Σημείο 8. Δείγμα νερού βρύσης   Πετροπούλι – δικτύου Πηγής  Πούντα.
• Σημείο 9. Δείγμα νερού   Πηγής   Στελί.
• Σημείο 12. Ακαμάτρα. Δείγμα  νερού από την έξοδο  δεξαμενής από δίκτυο πηγής Αλάμα.

• Η αξιολόγηση ευρημάτων ανά σημείο δειγματοληψίας . 

Σημείο 1: Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου.  Κεραμέ. Πηγή Κήποι.

Μια φυσική πηγή ή ένα ρέμα με αυτές τις μετρήσεις (πίνακας 1) χαρακτηρίζεται ως μικροβιολογικά επιβαρυμένο με πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση.

Η πηγή Κεραμέ (Εύδηλος), «Κήποι» και το ρέματα της, είναι  φυσική ανάβλυση/πηγή του ρέματος που κατηφορίζει προς την ακτή (βρίσκεται μόλις 1 χλμ. ανατολικά από το λιμάνι του Ευδήλου και 30μέτρα ύψους από την θάλασσα) και βρίσκονται μέσα σε μια καταπράσινη, οργιώδη ρεματιά γεμάτη από περιβόλια, κήπους, αιωνόβια πλατάνια και τρεχούμενα νερά. Η περιοχή είναι γεμάτη τοπικές καλλιέργειες (κήπους) λόγω της μόνιμης ύπαρξης νερού. 

Επειδή  πρόκειται για ανοιχτό ρέμα, η παρουσία αυτών των μικροβίων είναι αναμενόμενη.

Τα ανοιχτά επιφανειακά ύδατα είναι εκτεθειμένα στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα οι τιμές 330 cfu/100ml κολοβακτηριοειδή, 43 cfu/100ml E. coli και 63 cfu/100ml εντερόκοκκους να χαρακτηρίζουν το ρέμα ως φυσιολογικά επιβαρυμένο επιφανειακό ύδωρ.

Η κατάσταση του νερού αξιολογείται ως εξής για τις πιθανές χρήσεις του:

• Πότισμα / Άρδευση (Κατάλληλο με προϋποθέσεις)

Το νερό είναι γενικά ασφαλές για άρδευση, αλλά η καταλληλότητά του εξαρτάται από το είδος της καλλιέργειας:

• Δεντροκομία και υπόγεια άρδευση: Ασφαλές για χρήση σε δέντρα ή μέσω συστημάτων σταγόνας.
• Λαχανικά που καταναλώνονται ωμά (π.χ. μαρούλια, ντομάτες): Απαγορεύεται η απευθείας διαβροχή των φύλλων ή των καρπών λίγες ημέρες πριν από τη συγκομιδή. Υπάρχει κίνδυνος μεταφοράς των βακτηρίων στο πιάτο σας.

• Ανθρώπινη Κατανάλωση (Αυστηρά Ακατάλληλο)

Η τιμή 43 cfu / 100ml  της E. coli (Escherichia coli) επιβεβαιώνει την πρόσφατη επαφή του νερού με κόπρανα ανθρώπων ή ζώων, ενώ το 63 cfu / 100ml Εντερόκοκκοι , λόγω της ανθεκτικότητάς τους δείχνουν ότι η ρύπανση της πηγής είναι συνεχιζόμενη ή παλαιότερη. Ως συνέπια το δείγμα νερού Πηγής Κήποι (Κεραμέ) χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο και επικίνδυνο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει έντονη κοπρανώδη μόλυνση. Εξάλλου η ροή σε ανοιχτό περιβάλλον σημαίνει ότι η ποιότητά του μπορεί να χειροτερέψει απότομα (π.χ. μετά από μια βροχή που θα παρασύρει ρύπους).

Παρότι η περιοχή δεν είναι πυκνοκατοικημένη, η εγγύτητα των κατοικιών και η θέση τους ψηλότερα από το ρέμα εγκυμονούν κινδύνους. Συγκεκριμένα, τυχόν διαρροές από παρακείμενες σηπτικές δεξαμενές (βόθρους) ή υπερχειλίσεις αποχετεύσεων αποτελούν δυνητικές πηγές μόλυνσης. Στον κίνδυνο αυτό συντελούν επίσης τα ζώα που βόσκουν στις όχθες ή ποτίζονται στο ρέμα, καθώς και τα περιττώματα της άγριας πανίδας (πουλιών και θηλαστικών) της περιοχής.

Σημείο 3. Κάμπος. Βρύση. (Γεώτρηση Κάμπου)

Γενικά ο οικισμός του Κάμπου είναι παραθαλάσσιος και πεδινός. Το υψόμετρο του δικτύου και των σημείων άντλησης/υδροληψίας στην περιοχή κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα, από λίγα μόλις μέτρα έως περίπου 40–80 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ανάλογα με το αν η γεώτρηση βρίσκεται κοντά στην εύφορη πεδιάδα ή προς τις παρυφές των γύρω λόφων.

Το Δίκτυο Γεώτρησης Κάμπου στην Ικαρία αποτελεί μέρος των υποδομών υδροδότησης από τους πλούσιους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες του Δήμου Ικαρίας για την ευρύτερη περιοχή του Κάμπου (στη βόρεια πλευρά του νησιού, κοντά στον Εύδηλο).

Δείγμα 3 νερού βρύσης αυλής του Δικτύου Γεώτρησης Κάμπου χαρακτηρίζεται ως μη κανονικό (ακατάλληλο για άμεση κατανάλωση), καθώς δεν πληροί την παραμετρική τιμή της ισχύουσας ελληνικής νομοθεσίας (ΦΕΚ 3525/Β/2023) για τα ολικά κολοβακτηριοειδή. 

Ερμηνεία των Αποτελεσμάτων

1. Απουσία E. coli & Εντεροκόκκων: Θετικό.  Η πλήρης απουσία των E. coli και των Εντεροκόκκων (0 cfu/100ml) δείχνει ότι το νερό δεν έχει  υποστεί πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση.  
2. Παρουσία Κολοβακτηριοειδών (2 cfu): Τα ολικά κολοβακτηριοειδή είναι «ενδεικτική παράμετρος», επειδή ανήκουν σε μια ευρύτερη ομάδα βακτηρίων που απαντώνται φυσικά στο περιβάλλον (χώμα, βλάστηση, επιφανειακά νερά). Η παρουσία τους (ακόμα και σε τόσο μικρό αριθμό) δείχνει ότι το σύστημα υδροδότησης κάπου έχει χάσει την απολυμαντική του ικανότητα (ανεπαρκής χλωρίωση) ή ότι υπάρχει εισροή επιφανειακών υδάτων/χώματος.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχομε το εξεταζόμενο σημείο  η γεώτρηση του  δικτύου βρίσκετε σε απόσταση πάνω από 100 μέτρα από το εξεταζόμενο δείγμα και επειδή το δείγμα λήφθηκε από βρύση αυλής, η χαμηλή αυτή τιμή (2 cfu) πολύ συχνά οφείλεται σε τοπικούς εξωτερικούς παράγοντες και όχι απαραίτητα σε πρόβλημα της κεντρικής γεώτρησης.

Με βάση τα μικροβιολογικά δεδομένα του δείγματός (2 cfu Κολοβακτηριοειδή, 0 E. coli, 0 Εντερόκοκκοι), το πιο πιθανό σενάριο είναι η μόλυνση να μην προέρχεται από την ίδια τη γεώτρηση, αλλά από τοπικό παράγοντα ή από το δίκτυο διανομής.

Όταν μια πηγή ή μια βαθιά γεώτρηση μολύνεται στην πηγή της (π.χ. από εισροή λυμάτων στον υδροφόρο ορίζοντα), σχεδόν πάντα ανιχνεύονται E. coli ή Εντερόκοκκοι. Η παρουσία μόνο ολικών κολοβακτηριοειδών σε τόσο χαμηλό αριθμό στρέφει την προσοχή σε άλλες αιτίες.

Αν η συγκεκριμένη βρύση δεν χρησιμοποιείται καθημερινά, το νερό που μένει στάσιμο στους σωλήνες του σπιτιού χάνει το χλώριό του, επιτρέποντας την ανάπτυξη περιβαλλοντικών βακτηρίων.  Αν υπήρχε συνδεδεμένο λάστιχο στη βρύση, τα βακτήρια αναπτύσσονται μαζικά στο εσωτερικό του λόγω ζέστης και «ανεβαίνουν» προς το στόμιο της βρύσης ή υπάρχει ανεπαρκής χλωρίωση σε εκείνο το σημείο του δικτύου. Παλιό ή σκουριασμένο τοπικό δίκτυο σωληνώσεων εντός του οικοπέδου.

Σημείο 4. Γιαλισκάρι. Βρύση. (Γεώτρηση Λειβάδι και φράγμα)

Το δείγμα 4 του νερού χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο και επικίνδυνο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση. Αυτή αποδεικνύεται με την παρουσία E. coli, το οποίο αποτελεί τον πιο αδιάψευστο δείκτη για τέτοιου είδους επιβαρύνσεις. Το βακτήριο αυτό ζει αποκλειστικά στο έντερο ανθρώπων και θερμόαιμων ζώων και δεν μπορεί να επιβιώσει για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον. Η τιμή 38 cfu/100ml είναι εξαιρετικά υψηλή.

Η παρουσία Κολοβακτηριοειδών  (91 cfu/100ml),  επιβεβαιώνουν τη γενικότερη μικροβιακή επιβάρυνση του νερού. Αν και ορισμένα κολοβακτηριοειδή μπορεί να προέρχονται από το έδαφος, η ταυτόχρονη παρουσία E. coli δείχνει ξεκάθαρα κοπρανώδη προέλευση. Ενώ η απουσία εντερόκοκκων (οι οποίοι είναι πιο ανθεκτικοί στο περιβάλλον) σε συνδυασμό με την παρουσία E. coli ενισχύει το συμπέρασμα ότι η μόλυνση είναι πολύ πρόσφατη.

Αναμφισβήτητα,  τα αποτελέσματα της ανάλυσης (91 cfu/100ml Κολοβακτηριοειδή, 38 cfu/100ml E. coli και 0 cfu/100ml Εντερόκοκκοι) αποτελούν ξεκάθαρη ένδειξη πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης, καθιστώντας το νερό εντελώς ακατάλληλο για πόση ή ανθρώπινη χρήση (πλύσιμο πιάτων/τροφίμων) χωρίς προηγούμενη επεξεργασία. 

Το θέμα είναι η πηγή της μόλυνσης, διότι δεν εντοπίζετε το σημείο τοποθεσίας της γεώτρησης και το προαναφερόμενο φράγμα που βρίσκετε αρκετά μακριά. 

Γιαυτό τα  πιθανά σενάρια για την πηγή μόλυνσης είναι:

• Σενάριο Α: Τοπικό ζήτημα (Πιθανότερο αν είναι μεμονωμένη βρύση)

Αν το νερό της γεώτρησης μεταφέρεται μέσω σωληνώσεων ή αποθηκεύεται σε κάποια ενδιάμεση δεξαμενή πριν φτάσει στη βρύση, η μόλυνση μπορεί να οφείλεται σε διαρροή γειτονικού βόθρου που συναντά μια τρύπια σωλήνωση, ή σε στάσιμα νερά και εισροή επιφανειακών ομβρίων υδάτων (π.χ. από κουτσουλιές πουλιών ή ζώων) μέσα σε μια μη στεγανή δεξαμενή.

• Σενάριο Β: Μόλυνση ολόκληρης της γεώτρησης

Δεν  έχει ληφθεί δείγμα απευθείας από την κεφαλή της γεώτρησης, για να συμπεράνουμε αν έχει μολυνθεί ο ίδιος ο υδροφόρος ορίζοντας ή το εσωτερικό του πηγαδιού. Αυτό συμβαίνει συχνά αν:

1. Η κεφαλή της γεώτρησης δεν είναι στεγανή (κακή σφράγιση), με αποτέλεσμα να μπαίνουν επιφανειακά νερά της βροχής που παρασύρουν ακαθαρσίες ζώων.
   1. Υπάρχει κοντινός απορροφητικός βόθρος σε απόσταση μικρότερη των 30–50 μέτρων, ο οποίος λόγω των σχιστολιθικών/διαρρηγμένων πετρωμάτων της Ικαρίας «επικοινωνεί» υπόγεια με τη γεώτρηση.

Για να απομονώσετε το πρόβλημα και να καταλάβετε αν φταίει η γεώτρηση ή οι βόθροι/σωληνώσεις, ακολουθήστε τα εξής βήματα:

1. Λήψη δείγματος απευθείας από τη γεώτρηση: Πάρτε ένα νέο δείγμα νερού απευθείας από την έξοδο της γεώτρησης (πριν πάει σε δεξαμενές ή στο υπόλοιπο δίκτυο).
   1. Αν βγει καθαρό: Το πρόβλημα είναι τοπικό (φταίει η δεξαμενή σας ή οι σωλήνες που περνάνε κοντά από βόθρους).
   1. Αν βγει μολυσμένο: Έχει μολυνθεί η ίδια η γεώτρηση.
2. Έλεγχος Στεγανότητας: Ελέγξτε αν το προστατευτικό καπάκι της γεώτρησης είναι υπερυψωμένο από το έδαφος και ερμητικά κλειστό για να μην μπαίνουν τρωκτικά, έντομα ή νερά της βροχής.
3. Απολύμανση (Shock Chlorination): Αν φταίει η γεώτρηση, πρέπει να γίνει υπερχλωρίωση (σοκ χλωρίου) σε ολόκληρο το πηγάδι και το δίκτυο, να αφεθεί το χλώριο να δράσει για 12–24 ώρες και μετά να ξεπλυθεί το δίκτυο μέχρι να φύγει εντελώς η μυρωδιά.
4. Επαναληπτικός Έλεγχος: Δύο εβδομάδες μετά την απολύμανση, κάντε ξανά χημικό/μικροβιολογικό έλεγχο. Αν τα βακτήρια επανέλθουν γρήγορα, σημαίνει ότι υπάρχει συνεχής ροή λυμάτων από κάποιον βόθρο προς τη γεώτρηση

Σημείο 6.  Φύτεμα. Βρύση. (Γεώτρηση ρεματιάς ΧΑΔΑ)

Το δείγμα 6. Νερό βρύσης είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Παρουσιάζει μικροβιολογική μόλυνση κοπρανώδους προέλευσης.

• E. coli (2 cfu/100ml): Δείκτης πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης.
• Εντερόκοκκοι (1 cfu/100ml): Επιβεβαιώνουν την κοπρανώδη επιμόλυνση.
• Κολοβακτηριοειδή (24 cfu/100ml): Υποδηλώνουν ελλιπή ή αποτυχημένη απολύμανση.

Το σπίτι αυτό είναι κοντά στον οικισμό Εύδηλος βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του νησιού και συγκεκριμένα στην ευρύτερη ορεινή / ημιορεινή περιοχή, όπου το υψόμετρο στο συγκεκριμένο σημείο είναι περίπου 160 με 180 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας (δηλαδή χαμηλά),

Δεν  έχει ληφθεί δείγμα απευθείας από την κεφαλή της γεώτρησης, για να συμπεράνουμε αν έχει μολυνθεί ο ίδιος ο υδροφόρος ορίζοντας δηλαδή φταίει η γεώτρηση ή οι βόθροι/σωληνώσεις.

Ωστόσο όταν ένα σπίτι βρίσκεται σε χαμηλό υψομετρικό επίπεδο και το νερό παρουσιάζει μικροβιολογική μόλυνση κοπρανώδους προέλευσης (π.χ. E. coli, εντερόκοκκοι), η κύρια πηγή του προβλήματος είναι η διείσδυση λυμάτων στο δίκτυο ύδρευσης λόγω της βαρύτητας και της υδροστατικής πίεσης.

Σημείο 7. Εύδήλος. Βρύση. (Πηγή Αλάμα)

Το δείγμα νερού χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Παρουσιάζει σοβαρή μικροβιολογική μόλυνση που ξεπερνά τα νόμιμα όρια.

• Κολοβακτηριοειδή (34 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Δηλώνουν γενική περιβαλλοντική μόλυνση.
• E. coli (11 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητα του δείγματος.
• Εντερόκοκκοι (0 cfu/100ml): Εντός ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml).

Με τα δεδομένα ελέγχου της πηγής (δείγμα 12 Ακαμάτρα. Έξοδος δεξαμενής από πηγή Αλάμα) ο οποία δεν παρουσίασε μόλυνση και η οποία απέχει σε ευθεία γραμμή περίπου 2,6 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από το σπίτι, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής:  Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται ως πρόσφατη, δευτερογενής (ενδιάμεση ή τοπική) κοπρανώδης μόλυνση, η οποία δεν προέρχεται από την κεντρική πηγή (Άλαμα), αλλά συνέβη κατά τη μεταφορά του νερού ή τοπικά στο δίκτυο του σπιτιού.

Σημείο 10 Κοσοίκια. Δεξαμενή  από πηγές  Σπαρτοφα Αναβαθρες.

• Κολοβακτηριοειδή (0 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Δηλώνουν γενική περιβαλλοντική μόλυνση.
• E. coli (3 cfu/100ml): Υπέρβαση ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml). Επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητα του δείγματος.
• Εντερόκοκκοι (0 cfu/100ml): Εντός ορίου (Όριο: 0 cfu/100ml).

Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για το πόσιμο νερό, οι μικροβιολογικοί δείκτες πρέπει να είναι μηδενικοί. Το νερό από τις πηγές Σπάρτοφα είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση, καθώς ανιχνεύθηκε το βακτήριο  E. Coli το οποίο αποτελεί  δείκτη πρόσφατής κοπρανώδους  επιμόλυνσης.  Η απουσία άλλων κολοβακτηριοειδών δείχνει σημειακή εισροή.

Προτεινόμενες Ενέργειες

1. Διακοπή χρήσης: Μη χρησιμοποιείτε το νερό για πόση.
2. Απολύμανση: Πραγματοποιήστε άμεση χλωρίωση της δεξαμενής.
3. Έλεγχος δικτύου: Αναζητήστε ρωγμές ή εισροές κοντά στις πηγές.
4. Επαναληπτική ανάλυση: Ελέγξτε ξανά το νερό μετά τον καθαρισμό.

Σημείο 11. Έξοδος δεξαμενής από πηγή Ερινόσκαλα.

Το δείγμα νερού χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει σοβαρή μικροβιακή μόλυνση.

Η παρουσία των εντερόκοκκων  (18 cfu / 100ml)  στη δεξαμενή,  υποδεικνύει κοπρανώδη μόλυνση. Επειδή οι εντερόκοκκοι επιβιώνουν στο περιβάλλον περισσότερο από το E. coli, η υψηλή συγκέντρωσή τους σε απουσία E. coli υποδηλώνει παλαιότερη (χρόνια) μόλυνση ή ότι η πηγή της μόλυνσης βρίσκεται σε απόσταση από τη δεξαμενή.

Κολοβακτηριοειδή (1 cfu / 100ml): Η παρουσία τους επιβεβαιώνει την έλλειψη υγιεινής, τη διείσδυση εξωτερικών παραγόντων (π.χ. χώμα, επιφανειακά νερά) ή την ελλιπή απολύμανση της δεξαμενής.

Ότι αφορά την Escherichia coli (0 cfu / 100ml): Είναι η μόνη παράμετρος που βρίσκεται εντός των νόμιμων ορίων. Δείχνει ότι δεν υπάρχει πρόσφατη/άμεση εισροή φρέσκων κοπράνων, αλλά δεν αναιρεί την επικινδυνότητα του δείγματος.

Σημείο 13. Ποταμός Φοίνικας.

Το δείγμα νερού από το ποτάμι Φοίνικας της Ικαρίας χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση (πόσιμο), αλλά απολύτως κατάλληλο και εξαιρετικής ποιότητας για κολύμβηση.

Η αξιολόγηση του δείγματος διαμορφώνεται με βάση την ισχύουσα ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, ανάλογα με τη χρήση του:

Αν το συγκεκριμένο σημείο του ποταμού χρησιμοποιείται για κολύμβηση, οι τιμές συγκρίνονται με τα όρια της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2006/7/ΕΚ για τα νερά κολύμβησης: E. coli: Όριο για «Εξαιρετική Ποιότητα»: 250 cfu/100ml).  Εντερόκοκκοι: Όριο για «Εξαιρετική Ποιότητα»: 100 cfu/100ml. Το συμπέρασμα είναι ότι για δραστηριότητες αναψυχής και κολύμβησης, το δείγμα θεωρείται απολύτως ασφαλές και κατατάσσεται στην ανώτερη ποιοτική κατηγορία.

Το δείγμα νερού από τον ποταμό Φοίνικα της Ικαρίας είναι απολύτως ακατάλληλο για πόση. Εμφανίζει έντονη μικροβιολογική επιβάρυνση και σαφείς ενδείξεις κοπρανώδους μόλυνσης.

• Κολοβακτηριοειδή (333 cfu/100ml): Η τιμή υπερβαίνει κατά πολύ το μηδενικό όριο. Υποδεικνύει εισροή επιφανειακών υδάτων, οργανική επιβάρυνση ή ελλιπή προστασία της πηγής.
• E. coli (1 cfu/100ml): Η παρουσία έστω και μίας αποικίας αποτελεί αδιαμφισβήτητο δείκτη πρόσφατης κοπρανώδους ρύπανσης από ανθρώπους ή θερμόαιμα ζώα.
• Εντερόκοκκοι (30 cfu/100ml): Η υψηλή αυτή τιμή επιβεβαιώνει τη μόλυνση. Οι εντερόκοκκοι είναι ανθεκτικοί μικροοργανισμοί και υποδηλώνουν πιο ανθεκτική ή παλαιότερη κοπρανώδη επιμόλυνση.

Κίνδυνοι για την Υγεία

Η απευθείας κατανάλωση αυτού του νερού χωρίς προηγούμενη κατάλληλη επεξεργασία (όπως απολύμανση, φιλτράρισμα ή βρασμό) ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία:

• Πρόκληση γαστρεντερίτιδας.
• Εμφάνιση στομαχικών διαταραχών και διάρροιας.
• Μετάδοση παθογόνων ιών και βακτηρίων.

Αιτίες Μόλυνσης

1. Διαρροή αποχέτευσης ή βόθρου που επηρεάζει τον υδροφόρο ορίζοντα ή το δίκτυο σωληνώσεων.
2. Εισροή επιφανειακών υδάτων (π.χ. μετά από έντονη βροχόπτωση) που μετέφεραν κόπρανα ζώων σε μια απροστάτευτη γεώτρηση ή δεξαμενή.
3. Αποτυχία ή έλλειψη απολύμανσης (π.χ. μηδενικό υπόλειμμα χλωρίου στο δίκτυο).
4. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι στην πηγή της Ικαρίας έχουν εισχωρήσει αστικά λύματα (αποχετεύσεις) ή κτηνοτροφικά απόβλητα, πιθανόν λόγω κακής στεγάνωσης, έντονων βροχοπτώσεων ή εγγύτητας με εστίες μόλυνσης.

Προτεινόμενες Ενέργειες

• Διακοπή κατανάλωσης: Το νερό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για πόση, μαγείρεμα, πλύσιμο πιάτων ή ατομική υγιεινή (βούρτσισμα δοντιών).
• Απολύμανση / Χλωρίωση: Απαιτείται άμεσος καθαρισμός και υπερχλωρίωση της δεξαμενής, του δικτύου ή της γεώτρησης.
• Επανέλεγχος: Μετά την απολύμανση και την πάροδο λίγων ημερών, πρέπει να γίνει νέα δειγματοληψία και μικροβιολογική ανάλυση για να επιβεβαιωθεί ότι οι τιμές επέστρεψαν στο 0 cfu/100ml.
• Βράζετε το νερό για οικιακή χρήση.
• Προχωρήστε σε επανέλεγχο με νέα δειγματοληψία.
• Καθαρισμός & Απολύμανση: Αδειάστε, καθαρίστε μηχανικά και πραγματοποιήστε υπερχλωρίωση της δεξαμενής και του δικτύου διανομής.
• Έλεγχος στεγανότητας: Εξετάστε τη δεξαμενή για τυχόν ρωγμές, εισροή όμβριων υδάτων ή επαφή με δίκτυα αποχέτευσης.
• Επαναληπτικός έλεγχος: Πραγματοποιήστε νέα δειγματοληψία και μικροβιολογική ανάλυση μετά την απολύμανση για να επιβεβαιώσετε την αποκατάσταση της ποιότητας (0 cfu / 100ml σε όλους τους δείκτες).

Αποτελέσματα φυσικοχημικών αναλύσεων.

Οι αναλύσεις των φυσικοχημικών παραμέτρων δείχνουν ότι το εξεταζόμενο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης της Ικαρίας χαρακτηρίζεται ως απολύτως εντός των νόμιμων ορίων, όπως καθορίζεται η ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ελλάδα από την ισχύουσα νομοθεσία (όπως το ΦΕΚ 3525/Β/2023).

• Ηλεκτρική Αγωγιμότητα (440 – 620 – 1090μS/cm): Τα νερά με τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας από 440 έως 620 μS/cm χαρακτηρίζονται γενικά ως νερά μέσης μεταλλικότητας (ή μέσης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα) και θεωρούνται απολύτως ασφαλή και κατάλληλα για τις περισσότερες καθημερινές χρήσεις.
• Χαρακτηρισμός:Κάπως σκληρό έως αρκετά σκληρό νερό.
  • 300 – 500 μS/cm: Κάπως σκληρό νερό.
  • 500 – 640 μS/cm: Αρκετά σκληρό νερό.

Το νερό με τιμή ηλεκτρικής αγωγιμότητας 1090 μS/cm χαρακτηρίζεται ως νερό μέσης προς υψηλής αλατότητας (ή αυξημένης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα). Παρόλο που, σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, η ενδεικτική παραμετρική τιμή για το πόσιμο νερό είναι τα 2500 μS/cm —κάτι που καθιστά τα 1090 μS/cm εντός των νόμιμων ορίων— το νερό αυτό χαρακτηρίζεται ως αποδεκτό αλλά επιβαρυμένο.

Ολικά Διαλυμένα Στερεά – TDS (193 – 256 mg/l): Οι τιμές TDS  μεταξύ 193 και 256 mg/l χαρακτηρίζουν ένα νερό ως «μέτριας περιεκτικότητας σε άλατα» ή υψηλά μεταλλικό. Είναι απόλυτα ασφαλές για την υγεία, αλλά επηρεάζει τη γεύση και τη σκληρότητα. Το νερό σε αυτό το εύρος χαρακτηρίζεται ως σκληρό νερό.  

Τα νερά που έχουν τιμές χημικών αναλύσεων εντός των προβλεπόμενων ορίων χαρακτηρίζονται ως κατάλληλα, ασφαλή ή συμμορφούμενα με τη νομοθεσία.

Δεν ανιχνεύονται χημικά στοιχεία που υποδηλώνουν ανθρώπινη ή βιομηχανική παρέμβαση.

• ΣΥΜΠΕΡΆΣΜΑΤΑ

1. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του εργαστηριακού ελέγχου ποιότητας των υδάτων κολύμβησης στη Βόρεια Ικαρία, οι εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού και επεξεργασίας λυμάτων στον Εύδηλο και στον Αρμενιστή δεν τηρούν τις προδιαγραφές για τη διάθεση του επεξεργασμένου νερού στο περιβάλλον, όπως αυτές ορίζονται από το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο. 

Οι αυξημένες συγκεντρώσεις των κύριων μικροβιολογικών δεικτών που εξετάζονται (Escherichia coli και εντερόκοκκοι) στο υφιστάμενο σύστημα επεξεργασίας λυμάτων (βιολογικού καθαρισμού) αποτελούν την αιτία υποβάθμισης των κοντινών ακτών κολύμβησης.

Όσο απομακρύνονται οι παραλίες από το σημείο της εγκατάστασης επεξεργασίας λυμάτων, οι τιμές των μικροβιολογικών δεικτών (E. coli και εντερόκοκκων) μειώνονται (Χάρτες 1 και 2).

Εξαίρεση αποτελούσε η ξαφνική αύξηση των δεικτών E. coli  – 257 cfu/ 100 και εντερόκοκκων 342cfu/ 100, στην παραλία Γιαλισκάρι (σημείο 15). Πρόκειται για ένα τρανταχτό παράδειγμα για το πόσο ραγδαία και δραματική μπορεί να είναι η αύξηση των μικροοργανισμών στο θαλάσσιο περιβάλλον, εξαιτίας της απευθείας απόρριψης λυμάτων στη θάλασσα (φωτο 1).

• Η Ικαρία δεν υδροδοτείται μέσω ενός κεντρικού δικτύου,  αλλά μέσω δεκάδων μη συνδεδεμένων δεξαμενών κι εκατοντάδων χιλιομέτρων σωληνώσεων. Επιμέρους πηγές, γεωτρήσεις και δεξαμενές τροφοδοτούν ξεχωριστά τους οικισμούς.

Στο μεγαλύτερο μέρος του νησιού δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στο πόσιμο νερό και το νερό άρδευσης, με αποτέλεσμα την ταχύτατη εξάντληση των αποθεμάτων κατά την καλλιεργητική και τουριστική περίοδο. Κατά τους θερινούς μήνες, η αυξημένη ζήτηση από τους επισκέπτες προκαλεί τοπικές μειώσεις πίεσης ή περιορισμούς στην υδροδότηση, επιβαρύνοντας ένα ήδη πεπαλαιωμένο δίκτυο.

Γι’ αυτό, η περιβαλλοντική μελέτη για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ικαρία αποτελεί ένα εξαιρετικά δύσκολο και κρίσιμο έργο, καθώς το κατακερματισμένο δίκτυο και η χρήση επιφανειακών υδάτων (όπως το Φράγμα Πεζιού) αυξάνουν τις πιθανότητες διακυμάνσεων στην ποιότητα του νερού.

Λόγω της γεωγραφίας και των υποδομών της Ικαρίας, το πλάνο δειγματοληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης περιελάβανε δείγματα από τις πηγές, τις γεωτρήσεις (εισροή), τις κεντρικές δεξαμενές αποθήκευσης και, κυρίως, και από τη βρύση του καταναλωτή (τελικό δίκτυο). 

Συνολικά στις 21/8/2026 συλλέχθηκαν 13 δείγματα νερού από τις περιοχές της βόρειας–βορειοανατολικής πλευράς και της κεντρικής ζώνης (της Μεσσαριάς) του νησιού.

• Οι αναλύσεις των φυσικοχημικών παραμέτρων δείχνουν ότι το εξεταζόμενο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης της Ικαρίας χαρακτηρίζεται ως απολύτως εντός των νόμιμων ορίων, όπως καθορίζεται η ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης στην Ελλάδα από την ισχύουσα νομοθεσία (όπως το ΦΕΚ 3525/Β/2023).

Η Ηλεκτρική Αγωγιμότητα στα εξεταζόμενα δείγματα νερού κυμαινόταν 440 – 620 – 1090μS/cm.  Το νερό με τιμές ηλεκτρικής αγωγιμότητας από 300 έως 640 μS/cm χαρακτηρίζεται ως νερό μέσης μεταλλικότητας (μέσης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα). Αν η αγωγιμότητα αυτή προέρχεται κυρίως από άλατα ασβεστίου και μαγνησίου, τότε το νερό κατατάσσεται παράλληλα ως κάπως έως αρκετά σκληρό. Σε κάθε περίπτωση, οι τιμές αυτές είναι εντός των νόμιμων ορίων, καθιστώντας το νερό απολύτως ασφαλές και κατάλληλο για όλες τις καθημερινές χρήσεις.

Ένα δείγμα νερού με τιμή ηλεκτρικής αγωγιμότητας 1090 μS/cm χαρακτηρίζεται ως νερό μέσης προς υψηλής αλατότητας (ή αυξημένης περιεκτικότητας σε διαλυμένα άλατα). Παρόλο που, σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, η ενδεικτική παραμετρική τιμή για το πόσιμο νερό είναι τα 2500 μS/cm —κάτι που καθιστά τα 1090 μS/cm εντός των νόμιμων ορίων— το νερό αυτό χαρακτηρίζεται ως αποδεκτό, αλλά επιβαρυμένο.

Τα νερά που έχουν τιμές χημικών αναλύσεων εντός των προβλεπόμενων ορίων χαρακτηρίζονται ως κατάλληλα, ασφαλή ή συμμορφούμενα με τη νομοθεσία. Δεν ανιχνεύονται χημικά στοιχεία που υποδηλώνουν ανθρώπινη ή βιομηχανική παρέμβαση.

• Η αξιολόγηση των ευρημάτων ανέδειξε σημαντικά προβλήματα μικροβιακής μόλυνσης του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία (ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023), τα θεσμοθετημένα όρια για τις συγκεκριμένες μικροβιολογικές παραμέτρους είναι αυστηρά 0 cfu/100ml.

Από τα 13 δείγματα νερού, τα 5 και συγκεκριμένα Σημείο 2.Νερό βρύσης.  Αγ. Ιωάννης. Δείγμα  νερού από δίκτυο Κεραμέ  Γεώτρηση Δεκάκια. Σημείο 5. Δείγμα νερού βρύσης  Φύτεμα  – δίκτυο Γεώτρησης Κάμπου. Σημείο 8. Δείγμα νερού βρύσης   Πετροπούλι – δικτύου Πηγής  Πούντα. Σημείο 9. Δείγμα νερού   Πηγής   Στελί. Σημείο 12. Ακαμάτρα. Δείγμα  νερού από την έξοδο  δεξαμενής από δίκτυο πηγής Αλάμα, δεν παρουσίασαν επιμόλυνση και χαρακτηρίζονται ως μικροβιολογικά ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση. 

• Τα δύο από τα υπόλοιπα μολυσμένα δείγματα, και συγκεκριμένα αυτά από το Σημείο 1 (Ικαρία, Τοπική Κοινότητα Ευδήλου, Κεραμέ, Πηγή Κήποι) και το Σημείο 13 (Ποταμός Φοίνικας), προέρχονταν από φυσικά ρέματα. Τα νερά αυτών των δειγμάτων, μετά από μικροβιολογική έρευνα, χαρακτηρίζονται απολύτως ακατάλληλα και επικίνδυνα για ανθρώπινη κατανάλωση.  Εμφανίζουν έντονη μικροβιολογική επιβάρυνση και σαφείς ενδείξεις κοπρανώδους μόλυνσης. Η παρουσία έστω και μίας αποικίας E. coli, αποτελεί αδιαμφισβήτητο δείκτη πρόσφατης κοπρανώδους ρύπανσης από ανθρώπους ή θερμόαιμα ζώα.  Ενώ η υψηλή τιμή των Εντερόκοκκων επιβεβαιώνει τη μόλυνση. Οι εντερόκοκκοι είναι ανθεκτικοί μικροοργανισμοί και υποδηλώνουν πιο ανθεκτική ή παλαιότερη κοπρανώδη επιμόλυνση.

Επειδή  πρόκειται για ανοιχτό ρέμα, η παρουσία των 330 – 333 cfu/100ml κολοβακτηριοειδή είναι αναμενόμενη. Τα ανοιχτά επιφανειακά ύδατα είναι εκτεθειμένα στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα οι τιμές 330 cfu/100ml κολοβακτηριοειδή, αλλά και 43 cfu/100ml E. coli και 63 cfu/100ml εντερόκοκκους να χαρακτηρίζουν το ρέμα ως φυσιολογικά επιβαρυμένο επιφανειακό ύδωρ.

Η απευθείας κατανάλωση αυτού του νερού χωρίς προηγούμενη κατάλληλη επεξεργασία (όπως απολύμανση, φιλτράρισμα ή βρασμό) ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, καθώς μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερίτιδα, στομαχικές διαταραχές, διάρροια ή να μεταδώσει παθογόνους ιούς και βακτήρια.

Το νερό είναι γενικά ασφαλές για άρδευση, αλλά η καταλληλότητά του εξαρτάται από το είδος της καλλιέργειας: ασφαλές για χρήση σε δέντρα ή μέσω συστημάτων σταγόνας. Απαγορεύεται η απευθείας διαβροχή των φύλλων ή των καρπών λίγες ημέρες πριν από τη συγκομιδή. Υπάρχει κίνδυνος μεταφοράς των βακτηρίων στο πιάτο σας.

• Πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία νερού κατευθείαν από τη βρύση είτε του σπιτιού είτε της αυλής. Από την περιγραφή των θέσεων δειγματοληψίας φαίνεται πως τα 8 δείγματα αυτά είχαν ληφθεί από την Τοπική Κοινότητα Ευδήλου (Κεραμέ, Εύδηλος, Φύτεμα), την Τοπική Κοινότητα Αγίου Πολυκάρπου (Γιαλισκάρι), την Τοπική Κοινότητα Φραντάτου (Κάμπος) και από τα χωριά της περιοχής Μεσσαριάς (Στελί, Πετροπούλι). Το χαρακτηριστικό των δειγμάτων αυτών είναι οι διαφορετικές πηγές τροφοδότησης των συστημάτων ύδρευσης.

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των μικροβιακών προσδιορισμών έδειξε ότι τα νερά της βρύσης στα εξής σημεία: Σημείο 3 (Κάμπος – Βρύση/Γεώτρηση Κάμπου), Σημείο 4 (Γιαλισκάρι – Βρύση/Γεώτρηση Λειβάδι και φράγμα), Σημείο 6 (Φύτεμα – Βρύση/Γεώτρηση ρεματιάς ΧΑΔΑ) και Σημείο 7 (Εύδηλος – Βρύση/Πηγή Αλάμα), είναι μολυσμένα και ακατάλληλα για ανθρώπινη χρήση.

Αναμφισβήτητα, τα αποτελέσματα της ανάλυσης (Γιαλισκάρι – Βρύση/Γεώτρηση Λειβάδι και φράγμα) με 91 cfu/100ml Κολοβακτηριοειδή, 38 cfu/100ml E. coli και 0 cfu/100ml Εντερόκοκκων αποτελούν ξεκάθαρη ένδειξη πρόσφατης κοπρανώδους μόλυνσης, καθιστώντας το νερό εντελώς ακατάλληλο για πόση ή ανθρώπινη χρήση (πλύσιμο πιάτων/τροφίμων) χωρίς προηγούμενη επεξεργασία.

Το θέμα είναι η πηγή της μόλυνσης, διότι δεν εντοπίζεται το σημείο τοποθεσίας της γεώτρησης και το προαναφερόμενο φράγμα που βρίσκεται αρκετά μακριά.

Στο δείγμα 6 (Ικαρία, Τοπική Κοινότητα Ευδήλου, Φύτεμα, Βρύση – Γεώτρηση ρεματιάς ΧΑΔΑ) βρέθηκαν E. coli: 2 cfu/100ml, Εντερόκοκκοι: 1 cfu/100ml και Κολοβακτηριοειδή: 24 cfu/100ml. Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν πρόσφατη κοπρανώδη μόλυνση, επιβεβαιώνουν την κοπρανώδη επιμόλυνση και υποδηλώνουν ελλιπή ή αποτυχημένη απολύμανση. Δεν  έχει ληφθεί δείγμα απευθείας από την κεφαλή της γεώτρησης, για να συμπεράνουμε αν έχει μολυνθεί ο ίδιος ο υδροφόρος ορίζοντας δηλαδή φταίει η γεώτρηση ή οι βόθροι/σωληνώσεις.

Το επόμενο δείγμα (Σημείο 7. Εύδήλος. Βρύση. (Πηγή Αλάμα))  παρουσιάζει σοβαρή μικροβιολογική μόλυνση που ξεπερνά τα νόμιμα όρια με  Κολοβακτηριοειδή:34 cfu/100ml που δηλώνουν γενική περιβαλλοντική μόλυνση, E. Coli: 11 cfu/100ml,  επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητα του δείγματος.

Με τα δεδομένα ελέγχου της πηγής (δείγμα 12 Ακαμάτρα. Έξοδος δεξαμενής από πηγή Αλάμα) η οποία δεν παρουσίασε μόλυνση και η οποία απέχει σε ευθεία γραμμή περίπου 2,6 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από το σπίτι, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής:  Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται ως πρόσφατη, δευτερογενής (ενδιάμεση ή τοπική) κοπρανώδης μόλυνση, η οποία δεν προέρχεται από την κεντρική πηγή (Άλαμα), αλλά συνέβη κατά τη μεταφορά του νερού ή τοπικά στο δίκτυο του σπιτιού.

•  Προβληματικό κρίνεται το νερό των παρακάτω δεξαμενών: α) Σημείο 10 (Κοσοίκια) που τροφοδοτείται από τις πηγές Σπάρτοφα και Ανάβαθρες, και β) Σημείο 11 (Έξοδος δεξαμενής από την πηγή Ερινόσκαλα). Σύμφωνα με την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για το πόσιμο νερό, οι μικροβιολογικοί δείκτες πρέπει να είναι μηδενικοί.

Το νερό της δεξαμενής από τις πηγές Σπάρτοφα είναι ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση, καθώς ανιχνεύθηκε το βακτήριο  E. Coli (3 cfu/100ml) το οποίο αποτελεί  δείκτη πρόσφατής κοπρανώδους  επιμόλυνσης.  Η απουσία άλλων κολοβακτηριοειδών δείχνει σημειακή εισροή.

Το δείγμα νερού δεξαμενής από την πηγή Ερινόσκαλα χαρακτηρίζεται ως ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση (μη πόσιμο), καθώς παρουσιάζει σοβαρή μικροβιακή μόλυνση. Η παρουσία των εντερόκοκκων  (18 cfu / 100ml)  στη δεξαμενή,  υποδεικνύει κοπρανώδη μόλυνση. Επειδή οι εντερόκοκκοι επιβιώνουν στο περιβάλλον περισσότερο από το E. coli, η υψηλή συγκέντρωσή τους σε απουσία E. coli υποδηλώνει παλαιότερη (χρόνια) μόλυνση ή ότι η πηγή της μόλυνσης βρίσκεται σε απόσταση από τη δεξαμενή.

Σε αυτές της περιπτώσεις προτείνετε: διακοπή χρήσης, απολύμανση, έλεγχος δικτύου, έλεγχος στεγανότητας, επαναληπτική ανάλυση. Επίσης, βράζετε το νερό για οικιακή χρήση.

ΙΙΙ. Επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Ικαρία: Η περίπτωση του ΧΑΔΑ ( 20 – 21/ 08 / 2026).

Το Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών (ΠΑΚΟΕ) συνηθίζει να πραγματοποιεί άμεσα επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικών ρύπων (όπως μικροσωματίδια PM1, PM2.5 και PM10) μετά από έντονα περιβαλλοντικά φαινόμενα ή καταστροφές για την αξιολόγηση της επιβάρυνσης της δημόσιας υγείας.

Στις 20-21 Αυγούστου 2026, το επιστημονικό συνεργείο του ΠΑΚΟΕ, μετά από καταγγελία πολιτών ότι υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι ρύπανσης (ενώ στο παρελθόν έχουν σημειωθεί και πυρκαγιές σε αυτούς τους χώρους), πραγματοποίησε επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικών ρύπων στην περιοχή της Ικαρίας, σε Χώρο Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων, ο οποίος βρίσκεται στη Δημοτική Ενότητα Ευδήλου (Φύτεμα Ευδήλου).  

Σημείο 1. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου.  ΧΑΔΑ. Φύτεμα.      37.622947 26.165001

Σημείο 2. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. Είσοδος στη ΧΑΔΑ. Φύτεμα.    37.622949, 26.165011.

Σημείο 3. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου.400m από το ΧΑΔΑ. Φύτεμα.     37.626050 26.168126

Σημείο 4. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. 650 m από  ΧΑΔΑ. Φύτεμα.      37.627828 26.167755

Σημείο 5. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. Εύδηλος.               37.631221 26.172533

Σημείο 6. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. Ξάνθη.                 37.623691 26.174091

Σημείο 7. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. Λιμάνι Ευδήλου.  37.633071 26.179329

Σημείο 8. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. Γιαλισκαρι.          37. 63204 26.102691

Σημείο 9. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. Φύτεμα.              37.628456 26.168303

Σημείο 10. Ικαρία. Τοπική Κοινότητα Ευδήλου. Αρμενιστής     37.634341 26.088614

Τα επιλεγμένα συνολικά 10 σημεία επιτόπιων μετρήσεων (βλ. το χάρτη) και η περιοχή μελέτης ήταν στους χώρους του ΧΑΔΑ και σε κοντινά και απομακρυσμένα σημεία από αυτών.    

• Πίνακες επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικών ρύπων σε Ικαρία.
  Ημερομηνία: 20 – 21/ 08 / 2026.
  Αποτελέσματα έρευνας.

Παρακάτω παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των μετρήσεων  ως Μεσοί όροι, μέγιστες και ελάχιστες παραμετρικές τιμές (πίνακες και διαγράμματα) επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε Ικαρία, στις 20 – 21/08/2026.

Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων:

Οι μέσοι όροι των αιωρούμενων σωματιδίων PM2,5 υπερβαίνουν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 5 μg/m³ κατά 6 – 10 έως 20 φορές, με τάση μικρής μείωσης όσο πλησιάζουμε προς την περιοχή Αρμενιστής. Παρατηρήθηκαν και αυξημένες τιμές Των αιωρούμενων σωματιδίων  PM10 . 

Την ίδια τάση παρατηρούμε στις μετρήσεις της φορμαλδεΰδης, όπου οι μέσοι όροι ξεπερνούν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 0,02 mg/m³ έως και κατά 10 φορές. Παράλληλα, στα σημεία μέτρησης ατμοσφαιρικών ρύπων πλησίον του ΧΑΔΑ, οι Συνολικές Πτητικές Οργανικές Ενώσεις (TVOC) καταγράφονται πάνω από το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 0,31 mg/m³.»

Συμπεράσματα.

Οι ενδεικτικές μετρήσεις ατμοσφαιρικών ρύπων στους χώρους του ΧΑΔΑ και σε κοντινά και απομακρυσμένα σημεία έδειξαν αυξημένες τιμές ρύπανσης.

Σύμφωνα με δημοσίευσης ο   ΧΑΔΑ (Χώρος Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων) στην Ικαρία αποτελεί ένα χρόνιο και σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα που αφορά τη διαχείριση των απορριμμάτων του νησιού.

• Παράνομη διάθεση. Η λειτουργία των ΧΑΔΑ αντίκειται στην ευρωπαϊκή και ελληνική νομοθεσία, με τη χώρα μας να έχει αντιμετωπίσει πρόστιμα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τις παράνομες χωματερές
• Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι. Υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι ρύπανσης, ενώ στο παρελθόν έχουν σημειωθεί και πυρκαγιές σε αυτούς τους χώρους (όπως στον Εύδηλο).
• Αναζήτηση λύσης. Το ζήτημα της κατασκευής μιας σύγχρονης μονάδας διαχείρισης απορριμμάτων παραμένει στο επίκεντρο των συζητήσεων και των κινητοποιήσεων στην Ικαρία.

Οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από το ζήτημα των ΧΑΔΑ στην Ικαρία (Φύτεμα Ευδήλου και Αργιουλάκι Ραχών) επικεντρώνονται στην έντονη δυσαρέσκεια των κατοίκων, τον κίνδυνο πυρκαγιών και τις μεταβατικές λύσεις που προτείνει η πολιτεία.

Έντονες Κινητοποιήσεις και Καταγγελίες Κατοίκων (Αύγουστος 2026)

• Κίνδυνος πυρκαγιάς: Οι κάτοικοι στο Φύτεμα Ευδήλου απέστειλαν επίσημη επιστολή διαμαρτυρίας. Εκφράζουν σοβαρούς φόβους για εκδήλωση μεγάλης φωτιάς λόγω της συνεχιζόμενης απόθεσης εύφλεκτων και ογκωδών υλικών.
• Αίτημα για διακοπή: Ζητούν την άμεση ανάκληση της προτροπής του Δήμου για μεταφορά μπάζων και στρωμάτων στον συγκεκριμένο χώρο. Απαιτούν λήψη μέτρων πυροπροστασίας.
• Αποχή από αποκομιδή: Κατά διαστήματα, φορείς και σύλλογοι του νησιού προχωρούν σε συμβολικό κλείσιμο των ΧΑΔΑ, καλώντας τους κατοίκους να μειώσουν τον όγκο των σκουπιδιών τους.

 Το Σχέδιο Μεταφοράς στη Χίο και το Μέλλον

• Μεταβατική λύση 4ετίας: Το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει εγκρίνει τη χρηματοδότηση για προμήθεια ή ενοικίαση εξοπλισμού, ώστε τα απορρίμματα της Ικαρίας να μεταφέρονται προσωρινά στον ΧΥΤΥ της Χίου.
• Το πρόβλημα του ΧΥΤΥ Ικαρίας: Ο Δήμος Ικαρίας έχει έτοιμη τη χωροθέτηση και αδειοδότηση για τη δημιουργία δικού του ΧΥΤΥ. Ωστόσο, δεν υπάρχει διαθέσιμο χρηματοδοτικό πρόγραμμα για την κατασκευή του, με αποτέλεσμα το έργο να παραμένει παγωμένο.
• Υπερκορεσμός: Επιστημονικοί φορείς (όπως ο Σύλλογος Ικαρίων Επιστημόνων) διοργανώνουν εκδηλώσεις για την οξυμένη κατάσταση. Τονίζουν ότι ο υπερκορεσμός των δύο ΧΑΔΑ επιτείνει καθημερινά την περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Η Ικαρία δεν μπορεί να στηρίζεται στον «αυτοκαθαρισμό» της θάλασσας, ούτε στην ελλιπέστατη ενημέρωση από την εξουσία, των πολιτών, χρειάζονται άμεσες και συντονισμένες δράσεις.

Η Ικαρία διαθέτει ένα ιδιαίτερα σημαντικό φυσικό κεφάλαιο, το οποίο αποτελεί βασικό στοιχείο της δημόσιας υγείας, της ποιότητας ζωής των κατοίκων και της τουριστικής της οικονομίας.

Η παρουσία ισχυρών θαλάσσιων ρευμάτων και η μεγάλη ανανέωση των θαλάσσιων υδάτων δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για πλημμελή λειτουργία των υποδομών διαχείρισης λυμάτων. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος απαιτεί σωστή λειτουργία των εγκαταστάσεων, επαρκή συντήρηση, ασφαλή διάθεση των επεξεργασμένων λυμάτων και συνεχή έλεγχο.

Η ίδια η έρευνα του ΠΑΚΟΕ καταδεικνύει ότι κοντά στις εκροές των εγκαταστάσεων καταγράφονται πολύ υψηλότερες μικροβιολογικές τιμές, ενώ σε συγκεκριμένα σημεία της ακτογραμμής εμφανίζονται απότομες αυξήσεις των δεικτών μόλυνσης.

Το ΠΑΚΟΕ καλεί τον Δήμο Ικαρίας, την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και όλες τις συναρμόδιες υπηρεσίες να αξιοποιήσουν τα αποτελέματα της έρευνας και να προχωρήσουν άμεσα στις αναγκαίες ενέργειες.

Η προστασία των ακτών, του πόσιμου νερού και του φυσικού περιβάλλοντος της Ικαρίας δεν είναι ζήτημα επικοινωνίας. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας και στοιχειώδους περιβαλλοντικής ευθύνης.

Οι κάτοικοι και τα παιδιά της Ικαρίας απαγορεύεται να πίνουν ΒΟΘΡΟΛΥΜΑΤΑ. 

Το ΠΑΚΟΕ θα είναι πάντοτε αρωγός στις όποιες προσπάθειες, από όπου και αν προέρχονται, για την βελτίωση των συνθηκών της ποιότητας ζωής των κατοίκων της Ικαρίας.

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ