SOS: Η ατμοσφαιρική ρύπανση σκοτώνει

ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΚΟΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟ 2026 ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ:
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΑ ΤΑ PM2.5
300.000 ΘΑΝΑΤΟΙ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Δελτίο Τύπου: 1108                                 –                                    Αθήνα, 08/05/2026

Το ΠΑΚΟΕ, με πολυετή παρουσία στην περιβαλλοντική έρευνα και προστασία της δημόσιας υγείας, συνεχίζει και το 2026 τη συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας της ατμόσφαιρας σε αστικές, βιομηχανικές και κατοικημένες περιοχές της χώρας. Μέσα από επιτόπιες μετρήσεις και επιστημονικές καταγραφές, το ΠΑΚΟΕ αποτυπώνει την πραγματική εικόνα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, αναδεικνύοντας τις επιπτώσεις που προκαλούν η κυκλοφορία οχημάτων, η βιομηχανική δραστηριότητα, οι καιρικές συνθήκες και η έντονη ανθρώπινη παρουσία στο περιβάλλον και την καθημερινότητα των πολιτών.

Κατά το πρώτο πεντάμηνο του 2026, το επιστημονικό συνεργείο του ΠΑΚΟΕ πραγματοποίησε σειρά μετρήσεων ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε σταθμούς Μετρό της Αθήνας, κεντρικές πλατείες, βιομηχανικές περιοχές και αστικά κέντρα της Αττικής, της Βοιωτίας και της Εύβοιας. Οι έρευνες κατέγραψαν σε πολλές περιπτώσεις αυξημένες συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων (PM1, PM2.5 και PM10), φορμαλδεΰδης (HCHO), πτητικών οργανικών ενώσεων (TVOC) και ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη συνεχούς περιβαλλοντικού ελέγχου, ενημέρωσης των πολιτών και λήψης ουσιαστικών μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας και του αστικού περιβάλλοντος.

Ο αόρατος δολοφόνος PM2.5 και η ελληνική πραγματικότητα

Τα μικροσκοπικά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5, με διάμετρο 30 φορές μικρότερη από μια ανθρώπινη τρίχα, αποτελούν την κορυφαία περιβαλλοντική αιτία πρόωρων θανάτων. Λόγω του μεγέθους τους, εισχωρούν απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας εγκεφαλικά, καρκίνο του πνεύμονα και καρδιαγγειακές παθήσεις. Στην Ελλάδα, η κατάσταση είναι δραματική: η Αθήνα καταγράφει ετήσια συγκέντρωση 14,7 μg/m³, παρουσιάζοντας ανησυχητική άνοδο σε σχέση με τα 11 μg/m³ του 2024.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ η ΕΕ θέτει το όριο στα 25 μg/m³, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) θεωρεί ασφαλή μόνο τα 5 μg/m³. Δηλαδή, η Αθήνα βρίσκεται σχεδόν τρεις φορές πάνω από τα όρια ασφαλείας του ΠΟΥ, εκθέτοντας τους πολίτες σε σωματίδια με υψηλή οξειδωτική τοξικότητα.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EΟΠ), η ατμοσφαιρική ρύπανση από αιωρούμενα σωματίδια PM2.5 αποτελεί μία από τις σοβαρότερες περιβαλλοντικές απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη, ευθυνόμενη για περίπου 300.000 πρόωρους θανάτους ετησίως. Η μακροχρόνια έκθεση σε αυτά τα σωματίδια έχει συνδεθεί επιστημονικά με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, εγκεφαλικών επεισοδίων και καρκίνου του πνεύμονα.

Στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Ευρώπη καταγράφονται τα υψηλότερα εκτιμώμενα ποσοστά θνησιμότητας από μακροχρόνια έκθεση σε PM2.5, τα οποία αποτυπώνονται ανά 100.000 κατοίκους. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες της περιοχής με αυξημένο φορτίο θνησιμότητας, σε σύγκριση με τη σημαντικά χαμηλότερη επιβάρυνση που παρατηρείται στη βόρεια Ευρώπη.

Οξείδια του αζώτου: ο αόρατος ρύπος των μεταφορών

Πέρα από τα αιωρούμενα σωματίδια PM2.5, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και τα οξείδια του αζώτου, τα οποία αποτελούν βασικούς ρύπους της κυκλοφορίας οχημάτων και συμβάλλουν σημαντικά στην υποβάθμιση της ποιότητας του αέρα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Σύμφωνα με μελέτες του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε πόλεις όπως η Αθήνα, πάνω από το 70% των εκπομπών οξειδίων του αζώτου προέρχεται από τις μεταφορές, γεγονός που καθιστά τον τομέα των οχημάτων καθοριστικό παράγοντα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Πρωταθλητές στη θνησιμότητα και τα γηρασμένα οχήματα

Η χώρα μας περιλαμβάνεται στις περιοχές με το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας ανά 100.000 κατοίκους λόγω μακροχρόνιας έκθεσης σε PM2.5, μαζί με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Ο βασικός ένοχος; Ο παλαιότερος στόλος οχημάτων στην ΕΕ. Με μέσο όρο ηλικίας τα 17,5 έτη (έναντι 12-13 ετών στην υπόλοιπη Ευρώπη), οι δρόμοι μας είναι γεμάτοι αυτοκίνητα τεχνολογίας Euro 3 ή και παλαιότερα. Στην Αθήνα, πάνω από το 70% των ρύπων οξειδίου του αζώτου προέρχεται αποκλειστικά από τις μεταφορές.

Παράλληλα, οι υψηλές συγκεντρώσεις PM2.5 στην Ευρώπη δεν προέρχονται αποκλειστικά από τη βαριά βιομηχανία, αλλά κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων, τη χρήση τζακιών και βιομάζας, τις εκπομπές οχημάτων και τις δασικές πυρκαγιές. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Gianluigi De Gennaro από το Πανεπιστήμιο του Μπάρι, οι χειμερινές συνθήκες ευνοούν τη συσσώρευση ρύπων λόγω μειωμένης ατμοσφαιρικής διασποράς, επιδεινώνοντας δραματικά την ποιότητα του αέρα σε αστικά κέντρα.

Θνησιμότητα από ατμοσφαιρική ρύπανση: η σκληρή εικόνα της Ελλάδας

Με βάση τα στοιχεία που αντλήσαμε από την Newsauto, η Ελλάδα βρίσκεται στην ανησυχητική 8η θέση θνησιμότητας στην Ευρώπη λόγω των σωματιδίων PM2.5, με 137,7 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους. Ο πίνακας αποκαλύπτει μια τραγική ανισότητα, καθώς οι βαλκανικές χώρες πλήττονται σφοδρά από την ατμοσφαιρική ρύπανση, την ώρα που οι βόρειες χώρες, όπως η Ισλανδία και η Φινλανδία, έχουν σχεδόν μηδενικές απώλειες. Η εικόνα καθιστά σαφές ότι η έκθεση σε αυτούς τους αόρατους ρύπους αποτελεί άμεση απειλή για τη ζωή, προκαλώντας σοβαρά καρδιοαναπνευστικά νοσήματα και καρκίνο.

Οι έρευνες του ΠΑΚΟΕ για το 2026 έως σήμερα:

·        Δελτίο Τύπου 1061: Μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης στους σταθμούς του Μετρό της Αθήνας (14/01/2026)

Οι μετρήσεις του ΠΑΚΟΕ στους σταθμούς Δουκίσσης Πλακεντίας, Χολαργός, Πανόρμου, Μέγαρο Μουσικής και Μοναστηράκι (σε εξόδους, εκδοτήρια και αποβάθρες) αποκάλυψαν σοβαρή περιβαλλοντική επιβάρυνση, με συστηματικές υπερβάσεις των επιτρεπτών ορίων σε αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5, PM10), χημικούς ρύπους και ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν το Μοναστηράκι και την Πανόρμου ως τους πλέον επιβαρυμένους σταθμούς με ακραίες τιμές σωματιδίων (έως 185 μg/m³ PM2.5 στο Μοναστηράκι), ενώ ο σταθμός Μέγαρο Μουσικής, παρότι κατέγραψε τις χαμηλότερες μέσες τιμές χημικών ρύπων, εμφάνισε την υψηλότερη μέγιστη συγκέντρωση PM10 στις αποβάθρες, φτάνοντας τα 218 μg/m³. Η έρευνα καταδεικνύει ότι η ρύπανση εντείνεται στους υπόγειους χώρους (αποβάθρες και εκδοτήρια) σε σύγκριση με τις εξόδους, με τις τιμές του CO₂ και της φορμαλδεΰδης να παραμένουν σταθερά πάνω από τα όρια ασφαλείας στους περισσότερους σταθμούς.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ:

·        Δελτίο Τύπου 1066: Τι μας φέρνουν οι βροχές; Υψηλές τιμές αερίων ρύπων σε πλατείες της Αθήνας (26/01/2026)

Στις 26/01/2026, το ΠΑΚΟΕ πραγματοποίησε επιτόπιες μετρήσεις σε έξι πλατείες της Αθήνας (Αγίας Γλυκερίας, Χαιρόπουλου, Μαβίλης, Αμερικής, Βικτωρίας και Καραϊσκάκη) υπό συνθήκες έντονων βροχοπτώσεων, με σκοπό να διερευνήσει πώς ο καιρός επηρεάζει τους αέριους ρύπους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, παρά την ευεργετική δράση της βροχής που «ξεπλένει» την ατμόσφαιρα μειώνοντας τα σωματίδια (PM10 στο Μεταξουργείο μετά τη βροχή), οι συγκεντρώσεις φορμαλδεΰδης (HCHO) και διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) παρέμειναν εξαιρετικά υψηλές, φτάνοντας έως και τις 2 με 3 φορές πάνω από τα επιτρεπτά όρια. Η έρευνα επισημαίνει ότι η βροχή συχνά προκαλεί κυκλοφοριακή συμφόρηση, γεγονός που οδηγεί σε τοπική αύξηση των εκπομπών ρύπων από τα οχήματα, αντισταθμίζοντας τον φυσικό καθαρισμό του αέρα. Παράλληλα, καταγράφηκαν έντονες διακυμάνσεις στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, με την ένταση των σημάτων ραδιοεπικοινωνίας να μειώνεται λόγω της βροχής (rain fade).

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ:

·        Δελτίο Τύπου 1094: Επικίνδυνες υψηλές τιμές αερίων ρύπων σε πλατείες της Αθήνας (07/04/2026)

Η έρευνα του ΠΑΚΟΕ στις κεντρικές πλατείες της Αθήνας (Μαβίλη, Σύνταγμα, Κλαυθμώνος, Ομόνοια, Μοναστηράκι) κατέγραψε ιδιαίτερα αυξημένες συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων, φορμαλδεΰδης και ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, με το Μοναστηράκι να αναδεικνύεται ως το πλέον επιβαρυμένο σημείο σε αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5 στα 56 μg/m³ και PM10 στα 87 μg/m³). Παράλληλα, καταγράφηκαν ανησυχητικές συγκεντρώσεις φορμαλδεΰδης (HCHO) και διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) που ξεπέρασαν τα όρια έως και τρεις φορές σε όλα τα σημεία, ενώ η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία παρουσίασε ακραίες τιμές ιδιαίτερα στην Πλατεία Κλαυθμώνος και στο Σύνταγμα (έως 229 nTesla), επιβεβαιώνοντας ότι η έντονη κυκλοφορία και η ανθρώπινη δραστηριότητα υποβαθμίζουν δραματικά την ποιότητα του αέρα και το περιβάλλον στο κέντρο της πρωτεύουσας.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ:

·  Δελτίο Τύπου 1097: Η διαδρομή της ποιότητας των νερών και του αέρα στα Οινόφυτα, Σχηματάρι και Ωρωπό (14/04/2026)

Με βάση τα στοιχεία της έρευνας του ΠΑΚΟΕ στις 14 Απριλίου, η ατμοσφαιρική ρύπανση στις περιοχές των Οινοφύτων, του Σχηματαρίου και του Ωρωπού παραμένει σε ιδιαίτερα ανησυχητικά επίπεδα, παρουσιάζοντας μια εικόνα στασιμότητας ή και ελαφριάς επιδείνωσης σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν γενικευμένες υπερβάσεις στα επικίνδυνα αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5), με τις τιμές να αγγίζουν τα 31 μg/m³ (σημαντικά πάνω από τα όρια ασφαλείας), ενώ παράλληλα ανιχνεύθηκαν αυξημένες συγκεντρώσεις φορμαλδεΰδης (HCHO) που έφτασαν τα 0,07 mg/m³, επίπεδα δηλαδή σχεδόν τέσσερις φορές υψηλότερα από το όριο του 0,02 mg/m³. Τα ευρήματα αυτά, σε συνδυασμό με τη διατήρηση υψηλών τιμών στους αέριους ρύπους, καταδεικνύουν τη συνεχιζόμενη περιβαλλοντική πίεση που δέχεται η περιοχή από τη βιομηχανική δραστηριότητα, καθιστώντας την ατμόσφαιρα επιβαρυμένη για τη δημόσια υγεία.

ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ:

·        Δελτίο Τύπου 1102: Έλεγχοι ποιότητας νερού και ατμόσφαιρας σε Δήλεσι, Αυλίδα, Χαλκίδα και Αλιβέρι (24/04/2026)

Οι επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης που πραγματοποίησε το ΠΑΚΟΕ στις 24/04/2026 σε Δήλεσι, Αυλίδα, Χαλκίδα και Αλιβέρι καταδεικνύουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στην ποιότητα της ατμόσφαιρας ανά περιοχή, με πιο επιβαρυμένες ζώνες την Αυλίδα και συγκεκριμένα το Βαθύ και την Παραλία Αυλίδας. Σε αρκετά σημεία καταγράφηκαν υψηλές συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων PM2,5 και PM10, με συχνές υπερβάσεις των ενδεικτικών ορίων, καθώς και αυξημένες τιμές φορμαλδεΰδης (HCHO), ιδιαίτερα στην περιοχή του Βαθέος Αυλίδας όπου παρατηρήθηκαν και πολύ υψηλά επίπεδα ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που έφτασαν έως και 690 nTesla. Στη Χαλκίδα οι μετρήσεις έδειξαν παροδικές αλλά έντονες αυξήσεις αιωρούμενων σωματιδίων, κυρίως κοντά στο ΚΤΕΛ, γεγονός που πιθανόν συνδέεται με κυκλοφοριακή επιβάρυνση, ενώ στο Δήλεσι καταγράφηκαν αυξημένες συγκεντρώσεις PM2,5 και PM10 σε αρκετές χρονικές στιγμές. Αντίθετα, το Αλιβέρι παρουσίασε συνολικά ηπιότερη εικόνα, με χαμηλότερες συγκεντρώσεις ρύπων και χωρίς σημαντικές υπερβάσεις των ορίων. Συνολικά, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα, ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένη βιομηχανική και κυκλοφοριακή δραστηριότητα, προκειμένου να προστατευθεί η δημόσια υγεία και το περιβάλλον.

ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ:

·        Δελτίο Τύπου 1107: Επικίνδυνες υψηλές τιμές αερίων ρύπων σε πλατείες της Αθήνας (07/05/2026)

Οι επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης του ΠΑΚΟΕ σε πλατείες της Αθήνας (Αμπελόκηποι, Σύνταγμα, Ομόνοια και Πλατεία Αμερικής) στις 07/05/2026 έδειξαν ότι οι πιο επιβαρυμένες περιοχές της Αθήνας ήταν η Ομόνοια και οι Αμπελόκηποι, όπου καταγράφηκαν πολύ υψηλές συγκεντρώσεις PM2,5 και PM10, με σημαντικές υπερβάσεις των επιτρεπτών ορίων. Παράλληλα, σε όλες τις πλατείες εντοπίστηκαν αυξημένες τιμές φορμαλδεΰδης (HCHO), ενώ η Πλατεία Αμερικής παρουσίασε τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, φτάνοντας έως και 900 nTesla. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν τη σημαντική περιβαλλοντική επιβάρυνση του κέντρου της Αθήνας και την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση και άμεσα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ:

Οδηγίες επιβίωσης για τον πολίτη

Μέχρι οι υπεύθυνοι να αποφασίσουν να εφαρμόσουν ουσιαστικά μέτρα ανανέωσης του στόλου και εντατικούς τεχνικούς ελέγχους, ο πολίτης οφείλει να αυτοπροστατευτεί:

• Αερισμός σπιτιού: Αποφύγετε να ανοίγετε παράθυρα τις ώρες αιχμής. Προτιμήστε τον αερισμό μετά τις 9 π.μ.
• Θέρμανση: Χρησιμοποιείτε μόνο πιστοποιημένες σόμπες και αποφύγετε την καύση ξύλων τις ημέρες με έντονη ρύπανση.
• Δραστηριότητα: Αποφύγετε την έντονη άσκηση σε εξωτερικούς χώρους όταν η ποιότητα του αέρα είναι επιβαρυμένη.
• Τεχνολογία: Χρησιμοποιήστε καθαριστές αέρα εσωτερικού χώρου και εφαρμογές παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα σε πραγματικό χρόνο.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν είναι θεωρητικό πρόβλημα, είναι μια καθημερινή απειλή που απαιτεί άμεση δράση. Το ΠΑΚΟΕ θα συνεχίσει να ξεσκεπάζει την εγκληματική αδιαφορία, απαιτώντας καθαρό αέρα για όλους.

Από τη Γραμματεία του ΠΑΚΟΕ