ΠΥΡΗΝΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΑ SOS

Δελτίο Τύπου 1006 – Αθήνα, 08/09/2025 

Έχει αυξήσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για τους ατμοσφαιρικούς  ρύπους που εκπέμπουν τα πυρηνελαιουργεία κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του  και συνεισφέρουν στην επιβάρυνση ατμοσφαιρικής ρύπανσης του περιβάλλοντος. Προβλήματα επίσης σχετίζονται και με τη δυσάρεστη οσμή που δημιουργείται κατά τη διάρκεια της ελαιοκομικής περιόδου.

Πυρηνελαιουργεία.

Τα ελαιοτριβεία δεν έχουν την δυνατότητα να αφαιρέσουν το σύνολο του ελαιολάδού που περιέχει η ελιά, υπάρχει μια περαιτέρου επεξεργασία ολοκλήρωσης  απομάκρυνσης του ελαιολάδου και παραγωγής πυρηνέλαιου, του λαδιού που προέρχεται από την επεξεργασία του πυρήνα και της ψίχας της ελιάς.

Με την κατεργασία αυτή  ασχολούνται τα Ελαιουργεία για τα οποία και ο λόγος .

Στο  πυρηνελαιουργεία η κατεργασία του ελαιοπυρήνα αποσκοπεί στην παραλαβή του υπολειπόμενου λαδιού (πυρηνέλαιου) και στην παραγωγή πυρηνόξυλου το οποίο είναι καυσιμη ύλη. Το ακατέργαστο πυρηνέλαιο διατίθεται σε αλλά εργοστάσια ώστε να καταλήξει βρώσιμο. 

Τα πυρηνελαιουργεία λειτουργούν κυρίως από Νοέμβριο ως Φεβρουάριο σε 24ωρη βάση και οι επεξεργαζόμενες ποσότητες του ελαιοπυρήνα ανερχονται σε πολλους τόνους ετησίως.

Στο σύνολο της χώρας λειτουργούν περίπου 35 με 40 πυρηνελαιουργεία, κυρίως στις περιοχές με μεγάλη παραγωγή (Κρήτη, Μυτιλήνη, Πάτρα, Λαμία, Καλαμάτα). Σύμφωνα με τα στοιχεία της ICAP το 2010 δραστηριοποιούνταν στην παραγωγή πυρηνέλαιου 43 επιχειρήσεις, οι περισσότερες των οποίων δεν είχαν σαν κύρια δραστηριότητα την πυρηνελαιουργεία, αλλά την παραγωγή ή την τυποποίηση ελαιόλαδου.

Λόγω των προβλημάτων όχλησης και ρύπανσης που δημιουργούν, αναστέλλονται συχνά οι άδειες λειτουργίας τους και ο αριθμός αυτών που λειτουργούν κάθε χρόνο είναι απροσδιόριστος.

Εκτός από ελάχιστα πυρηνελαιουργεία που διαθέτουν ραφιναρία, το παραγόμενο πυρηνέλαιο είναι σε μη βρώσιμη μορφή (μπρούτο) και απαιτείται περαιτέρω επεξεργασία του από τυποποιητές στην Ελλάδα και κυρίως στο εξωτερικό.

Η Πελοπόννησος είναι μια περιοχή η οποία διαθέτει την μεγαλύτερη παραγωγή ελαιόλαδου της Ελλάδος, με αποτέλεσμα να λειτουργούν στα όριά της αρκετές μονάδες επεξεργασίας ελαιόκαρπου όπως επίσης και μονάδες επεξεργασίας των αποβλήτων των ελαιοτριβείων. Συνολικά στην περιφέρεια της Πελοποννήσου λειτουργούν περίπου 800 ελαιοτριβεία, σύμφωνα με τα δηλωθέντα στοιχεία της Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής για την περίοδο 2015-16. Οι μονάδες επεξεργασίας ελαιοπυρήνα είναι πέντε στον νομό Μεσσηνίας.

Από την λειτουργία όλων αυτών των μονάδων, παρατηρείται σημαντική ρύπανση των υδάτων και της ατμόσφαιρας. Το κυριότερο πρόβλημα που προκύπτει από τη λειτουργία των πυρηνελαιουργείων είναι η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας κατά τη διάρκεια της ελαιοκομικής περιόδου.

Περιβαλλοντικές επιπτωσεις από την λειτουργία των πυρηνελαιουργείων

Το ελαιόλαδο και τα παράγωγα του είναι πολύτιμα για τον άνθρωπο και αποτελει ένα σημαντικό κομματι της εθνικής μας οικονομίας και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή η ύπαρξη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την λειτουργια των πυρηνελαιουργείων.

Παρόλα αυτά στα πυρηνελαιουργεία, οι εκπομπές αερίων στην ατμόσφαιρα που μπορούν  να συνεισφέρουν στην ατμοσφαιρική ρύπανση και τη δυσάρεστη οσμή που δημιουργείται,  κρατάει  αυξημένο  το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. 

Οι σοβαρότερες επιπτώσεις στο περιβάλλον από τα πυρηνελαιουργεία σχετίζονται κυρίως από τους αέριους ρύπους τους. Πρόκειται για ένα σοβαρό ζήτημα καθώς την περίοδο που λειτουργούν το φαινόμενο είναι έντονο για τους κατοίκους των παρακείμενων περιοχών, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί κάποια αρνητική επίδραση στη δημόσια υγεία.

Είναι γεγονός, ότι τα υγρά απόβλητα των ελαιουργείων μαζί με εκείνα των οινοπνευματοποιείων συγκαταλέγονται στα κατεξοχήν βεβαρημένα από άποψη  ρυπαντικού οργανικού φορτίου.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις όμως, από την λειτουργία  των πυρηνελαιουργείων  δεν περιορίζονται  στην υγρή φάση.  Όταν τα ΥΑΕ αποθηκεύονται σε ανοικτές δεξαμενές ή διασκορπίζονται στο έδαφος, διοχετεύονται σε φυσικά ύδατα λαμβάνουν χώρα φαινόμενα ζύμωσης, με αποτέλεσμα  την απελευθέρωση μεθανίου, υδρόθειου και άλλων αερίων.  Οι εκπομπές των προαναφερόμενων αερίων από τις δεξαμενές  από τα νερά και έδαφος, πρώτα από όλα, χαρακτηρίζονται από έντονη δυσάρεστη οσμή.

Πολλά από τα πτητικά οργανικά οξέα χαμηλού σημείου ζέσης δημιουργούν χαρακτηριστικές οσμές που γίνονται αντιληπτές πέριξ των ελαιοτριβείων. Όλα αυτά τα φαινόμενα οδηγούν σε αξιοσημείωτη ρύπανση και οι οσμές είναι αντιληπτές ακόμα και σε μεγάλες αποστάσεις κατά την περίοδο της παραγωγής ελαιολάδου (Niaounakis M. et. al., 2006).

Το φορτίο των αερολυμάτων πυρηνελαιουργείων είναι ως επί το πλείστον οργανικό. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων ορισμένων χημικών αναλύσεων έδειξε ότι οι επικρατέστερες πτητικές ενώσεις ήταν το κυκλοεξάνιο, το τολουόλιο, και το βενζόλιο. Επίσης, οι λιγοστές μελέτες όπου μετρήθηκαν οι εκπομπές στην ατμόσφαιρα πτητικών συστατικών των ΥΑΕ  δείχνουν και την παρουσία  ακόμα δυο ουσίες, των φαινολών και του διοξείδιο του θείου.

Η μελέτη των εκπομπών αέριων ρύπων των ελαιουργείων που έλαβε χώρα στην Ιταλία το 2000-2001 έδειξε,  ότι οι εκπομπές αυτών των αερίων ήταν μέγιστες κατά τη διάρκεια των θερμών ωρών της ημέρας και ελάχιστες κατά τις απογευματινές ώρες.

Αξιοσημείωτο είναι το αποτέλεσμα  μέτρησης του αθροιστικού κλάσματος για τις φαινόλες και το διοξείδιο του θείου, εξάτμισης τους που ήταν λιγότερο από 1% από τη συνολική ποσότητα αποβλήτων που διασκορπίστηκε στο έδαφος.  Παρ’ όλ’ αυτά θεωρούν τις  εκπομπές αέριων ρύπων να παραμένουν εν δυνάμει επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, λόγο τεράστιου απορριπτόμενου όγκου αποβλήτων ελαιουργείων. (Rana et al, 2003).Τα αέρια που επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα παράγονται από τις αναερόβιες ζυμώσεις ή αλδεϋδικήτάγγιση που υφίσταται ο ελαιοπυρήνας πριν την επεξεργασία του στο πυρηνελαιουργείο. Κατά την αλδεϋδικήτάγγιση παρατηρείται αυτό-οξείδωση των λιπαρών οξέων με αποτέλεσμα να προκύπτουν διάφορα οσμηρά προϊόντα, όπως πτητικές και αδρανείς ύλες (μονοξείδιο του άνθρακα, νερό, διοξείδιο του άνθρακα), αλδεϋδες (μυρμηκική, επιϋδρινική, αζελαϊνική, κ.α.), κετόνες (μεθυλαμυλική, μεθυλενδυλική) και οξέα (μυρμηκικό, οξικό, προπιονικό, βουτυρικό, εννεϋλικό, αζελαϊνικό). Οι οσμηρές ενώσεις αυτές μπορούν να γίνουν αντιληπτές ακόμη και σε μικρές συγκεντρώσεις προκαλώντας αισθήματα δυσφορίας ή όχλησης σε κατοίκους κοντά στην περιοχή λειτουργίας των πυρηνελαιουργείων(Souilem et al., 2017).

Τα απόβλητα του ελαιοτριβείου περιέχουν υψηλή ποσότητα φαινόλων, δυνητικά επικίνδυνες για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Επιπλέον, οι διαδικασίες ζύμωσης και πέψης στα απόβλητα απελευθερώνουν μια άγνωστη ποσότητα ρυπογόνων αερίων στην ατμόσφαιρα.(Rana G. et. al. 2003)

 Οσμές από πτητικές οργανικές ουσίες, είτε υπάρχουν εξ’ αρχής στον ελαιοπυρήνα (π.χ. οργανικά οξέα), είτε κυρίως παράγονται λόγω βιολογικών δράσεων κατά τη φάση της προσωρινής αποθήκευσης του ελαιοπυρήνα (π.χ. οργανικά οξέα, μέθυλ- και αίθυλεστέρες, μερκαπτάνες, αμμωνία, υδρόθειο, κ.α.). Το φαινόμενο αυτό είναι πολύ πιο έντονο στους διφασικούς ελαιοπυρήνες γιατί περιέχουν περισσότερη υγρασία και μεγαλύτερες ποσότητες σακχάρων που ευνοούν τις βιολογικές ζυμώσεις. Συνεχίζουν να παράγονται και κατά τη ξήρανση λόγω τοπικής υπερθέρμανσης του ελαιοπυρήνα, οπότε γίνονται αντιδράσεις πυρόλυσης, συμπύκνωσης, όξινης υδρόλυσης κ.α. και παράγεται πλήθος δύσοσμων οργανικών ενώσεων (φουράνια, ακρολεΐνες) και κάθε είδους Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ).

Οι ελάχιστες μελέτες που έχουν δεδομένα από τις προσπάθειες αποτύπωσης της ποιότητας  του αέρα στα σημεία απόρριψης αποβλήτων ελαιουργείων εφαρμόζουν τις  ακόλουθες μετρήσεις: αιωρούμενης σωματιδιακής ύλης (ΡΜ10), διοξειδίου του θείου (SO2), μονοξειδίου του άνθρακα (CO), διοξειδίου του αζώτου (ΝO2) και πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs).

Στα σωματίδια ΡΜ10 προσδιορίζονται η χημική τους σύσταση σε ιόντα [νιτρικά (NO −3), θειικά (SO2−4 ), φωσφορικά (PO3−4), χλωρίου (Cl-), αμμωνίου (+ ΝΗ4 ), καλίου (K+), μαγνησίου (Mg2+), ασβεστίου (Ca2+), νατρίου (Na+)], ργανικού/στοιχειακού άνθρακα (OC/EC) και πολυαρωματικοί υδρογονανθράκες (PAHs).

Οι εκπομπές αέριων από τα πυρηνελαιουργεία στην ατμόσφαιρα είναι αποτέλεσμα από τη διαδικασία της καύσης όπου παράγεται ατμός και τη διαδικασία της απόσμησης, όπου απελευθερώνονται οργανικές πτητικές ουσίες. Οι ενδεχόμενοι αέριοι ρύποι μπορεί να είναι πρωτογενείς ρύποι, οι οποίοι εκπέμπονται απευθείας στο περιβάλλον όπως το διοξείδιο του θείου (SO2), το μονοξείδιο του άνθρακα (CO),το διοξείδιο του αζώτου (NO2), τα σωματίδια του μολύβδου (Pb) και τα αιωρούμενα σωματίδια που έχουν διάμετρο μικρότερη από 10 μm (ΡΜ10). Ακόμα στους αέριους ρύπους μπορεί να είναι το όζον, το οποίο αποτελεί δευτερογενές προϊόν της χημικής αντίδρασης των πρωτογενών ρύπων, το αρσενικό, οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες, και οι πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC’s).

Οι εκπομπές αέριων ρύπων προέρχονται από τις καμινάδες των ξηραντηρίων των πυρηνελαιουργείων. Ο προσκομιζόμενος από τα ελαιοτριβεία ελαιοπυρήνας οδηγείται στο τμήμα ξήρανσης. Εκεί με τη βοήθεια καυσαερίων ξήρανσης επιτυγχάνεται η ελάττωση της υγρασίας του ελαιοπυρήνα. Τα καυσαέρια των ξηραντηρίων διέρχονται από κυκλώνες.

Οι κυκλώνες κατακρατούν τα σωματίδια, ώστε να μην εκπέμπονται πλέον στην ατμόσφαιρα. Για την αποφυγή της επιβάρυνσης της ατμόσφαιρας από εκπομπές αιωρούμενων σωματιδίων απαραίτητη προϋπόθεση είναι η τακτική συντήρηση και ο έλεγχος καλής λειτουργίας των κυκλώνων που υπάρχουν στα ξηραντήρια των πυρηνελαιουργείων.

Επιπλέον απαραίτητος είναι ο έλεγχος της καλής απόδοσης των κυκλώνων σύμφωνα με τις προδιαγραφές τους. Το σύστημα καταγραφής εκπομπών στις καμινάδες των πυρηνελαιουργείων αλλά και ο τακτικός έλεγχος από αρμόδιους ελεγκτές θα βοηθούσε στην καλή απόδοση.

Στον κυκλώνα πραγματοποιείται κατακράτηση των μεγαλύτερων από τα στερεά αιωρούμενα σωματίδια (PM10 και μεγαλύτερα) που περιέχονται στα καυσαέρια.

Μία ακόμα αποδοτική τεχνολογία απομάκρυνσης αιωρούμενων σωματιδίων είναι η πλυντρίδα. Για τη συνεχή παρακολούθηση των ρυπαντών και των λοιπών παραμέτρων των καυσαερίων προτείνεται η εγκατάσταση αυτόματου συστήματος συνεχούς παρακολούθησης και καταγραφής των αιωρούμενων σωματιδίων .

Εκτός από τα αιωρούμενα σωματίδια που εκπέμπονται από τις καμινάδες, η οπτική όχληση από την υγρασία και η εκνέφωσή της είναι ιδιαίτερα έντονη. Αυτό οφείλεται κυρίως στην υψηλή περιεχόμενη υγρασία του ελαιοπυρήνα που προσκομίζεται στο πυρηνελαιουργείο και από την έλλειψη φίλτρων κατακράτησης της υγρασίας στο εσωτερικό των καμινάδων.

Μελέτες των León Camacho et al (2003) και Guillén et al. (2004) έδειξαν ότι με την ξήρανση (>400^οC) του ελαιοπυρήνα που προέρχεται από ελαιουργείο δυο φάσεων προκλήθηκε μια ασυνήθιστα υψηλή ποσότητα πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων (PAH), αυτό ενδεχομένως οφείλεται στον πολυμερισμό των σακχάρων σε θερμοκρασίες άνω των 400 ^οC και έχει άμεση επίδραση στα καυσαέρια των πυρηνελαιουργείων.

Οι οσμές αποτελούν ένα άλλο φαινόμενο που παρατηρείται στις εγκαταστάσεις των πυρηνελαιουργείων. Αυτές οφείλονται από τον εκτεθειμένο στο περιβάλλον ακατέργαστο ελαιοπυρήνα.

Η γρήγορη προώθηση από τα ελαιοτριβεία καθώς και η γρήγορη επεξεργασία από τα πυρηνελαιουργεία, προτού ξεκινήσουν οι ζυμώσεις στην επιφάνεια του ελαιοπυρήνα μπορεί να ελαττώσουν το φαινόμενο.

 Ο ελαιοπυρήνας που προσκομίζεται στα πυρηνελαιουργεία πρέπει να στεγάζεται σε κλειστούς χώρους με σύστημα ψεκασμού των οσμών και το παραγόμενο πυρηνόξυλο να σκεπάζεται για την αποφυγή έκλυσης επιπλέον οσμών.

Η έκλυση των οσμών κατά την ξήρανση του ελαιοπυρήνα σχετίζεται με τη θερμοκρασία των καυσαερίων στον κλίβανο της ξήρανσης. Σε υψηλές θερμοκρασίες (άνω των 500 – 600 °C) λαμβάνει χώρα μεγαλύτερη έκλυση οσμών. Οι οσμές που παράγονται κατά την ξήρανση του ελαιοπυρήνα εξαιτίας της τοπικής υπερθέρμανσης, προκαλούνται από αντιδράσεις πυρόλυσης,  συμπύκνωσης, όξινης υδρόλυσης κ.α. και παράγεται ένα πλήθος δύσοσμων οργανικών ενώσεων (φουράνια, ακρολεΐνες) και πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. 

SOS Ρύπανση από τα ελαιουργεία!

Συμπεράσματα

Άλλες απόψεις που προκύπτουν από τις μελέτες υποστηρίζουν ότι τα μοναδικά αέρια που παράγονται κατά την παραγωγική διαδικασία των ελαιοτριβείων είναι τα μηχανήματα εσωτερικής καύσης και τα καυσαέρια καύσης του ελαιοπυρήνα.

Τα περισσότερα ελαιοτριβεία εγκαθίστανται εκτός αστικών περιοχών, γι΄ αυτό δεν υπάρχει επιβάρυνση για τις κατοικημένες περιοχές. Για αυτούς τους αέριους ρύπους που εκπέμπονται σε σχέση με τον όγκο του ατμοσφαιρικού αποδέκτη, οδηγούμαστε στο τελικό συμπέρασμα ότι η επιβάρυνση της ατμόσφαιράς από τις αέριες εκπομπές των ελαιοτριβείων θεωρούνται αμελητέες.

Παρεμφερές άποψη εκφράζει και οι επιστημονική κοινότητα που θεωρεί μη αμελητέα την  ατμοσφαιρική ρύπανση από την δραστηριότητα των πυρηνελαιουργείων, όπου ο τριφασικός ελαιοπυρήνας εξατμίζεται σε μεγάλους εξατμιστήρες παράγοντας μεγάλες ποσότητες υδρατμών. Οι υδρατμοί αυτοί διασπείρονται από την εξατμιζόμενη ελαιοπυρήνα σωματίδια και οργανικές ουσίες δημιουργώντας έντονη ρυπογόνο ικανότητα και δυσάρεστη οσμή στην ευρύτερη περιοχή των εγκαταστάσεων.

Παρ ‘όλο αυτά ο όγκος του ρυπογόνου φορτίου, θεωρούν, που παράγεται συγκριτικά με τον όγκο του αποδέκτη όσον αναφορά την ατμόσφαιρα είναι γενικά μικρός και συνήθως απόμακρος από αστικές περιοχές με αποτέλεσμα να μην αποτελεί μείζον πρόβλημα.

Τι γίνεται όμως στην πραγματικότητα;

Η πρόσφατη μελέτη ICAP CRIF (29 Μαΐου 2024): Βιώσιμη Ανάπτυξη & ESG, στην  

Δηλωση Νικήτα Κωνσταντέλλου, (Προέδρου & Διευθύνοντος Συμβούλου του ομίλου ICAP CRIF Βιώσιμη Ανάπτυξη & ESG), οτι σταδιακά ενισχύεται η προσπάθεια των ελληνικών επιχειρήσεων να περιορίσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα με τα κονδύλια για το περιβάλλον να καλύπτουν το μεγαλύτερο μερίδιο (41%) στο συνολικό προϋπολογισμό τους για δράσεις βιώσιμης ανάπτυξης – ESG.

Και ότι αφορά το Περιβάλλον

«Οι επιχειρήσεις, αναγνωρίζοντας τον αντίκτυπο που έχει η λειτουργία τους στο φυσικό περιβάλλον, υιοθετούν σε µεγάλο βαθµό δράσεις που σχετίζονται µε την αντιµετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τη δραστηριότητά τους. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα της έρευνας, το 83% των εταιρειών του δείγµατος έχει ως προτεραιότητα την αποτελεσµατική διαχείριση του χαρτιού και των στερεών αποβλήτων(διαχωρισµός ανά κατηγορία υλικού ανακύκλωσης, κλπ.) σε µεγάλο βαθµό («πολύ» ή «πάρα πολύ»). Ακολουθούν µε µικρή διαφορά η εφαρµογή εσωτερικών προγραµµάτων ανακύκλωσης, αποσπώντας µερίδιο 81%, η υιοθέτηση συστηµάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης σύµφωνα µε εθνικά / διεθνή πρότυπα µε µερίδιο 79% και η ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης του προσωπικού, αποσπώντας επίσης ποσοστό 79%. Αξιόλογο µερίδιο καταλαµβάνουν οι ενέργειες για την αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας των κτιρίων(69%) και η αξιολόγηση των ενεργειακών επιδόσεων σε σχέση µε συγκεκριµένους µεσοπρόθεσµους περιβαλλοντικούς στόχους που έχει θέσει η ίδια η εταιρεία για τη µείωση του ενεργειακού της αποτυπώµατος (62%). Τέλος, η χρήση ενέργειας προερχόµενη από ανανεώσιµες πηγές (π.χ. φωτοβολταϊκά) και ο εταιρικός στόλος οχηµάτων φιλικών προς το περιβάλλον (υβριδικά, ηλεκτρικά) απέσπασαν µερίδια 53% και 44% αντίστοιχα. Αξίζει να σηµειωθεί ότι οι περισσότερες περιβαλλοντικές δράσεις ενίσχυσαν τα ποσοστά τους συγκριτικά µε τα αντίστοιχα που έλαβαν στην προηγούµενη έρευνα, γεγονός που καταδεικνύει την προσπάθεια των εταιρειών να περιορίσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωµα.». ΜΑΚΆΡΙ .

Απο τους κατοίκους όμως συνέχεια ακούγονται παράπονα.

• Ο ιδιοκττήτης είναι απιστευτος…

Ο μάρτυρας κάτοικός Γυθείου, βλέπει πως ανοίγοντας μια τρύπα στο έδαφος πετούν μέσα απόβλητα αδιαφορώντας για την ρύπανση των υδάτων της πηγής, καθιστώντας ακατάλληλο το νερό για χρήση απο τους κατοίκους

• Νυχτερινές επισκέψεις

Κάτοικοι στις Αιγιές ανακάλυψαν στις 14/08/2023, ότι  σε απόσταση  250 μέτρα απο την οικία τους, πετούσαν απόβλητα στο περιβάλλον από το εργοστάσιο Ελαιών με την Επωνυμία : ‘ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ’. Συντελούνταν μια  οικολογική καταστροφή!

• Απίστευτη Δυσοσμία

Πολλά βράδια «η Περιοχή μυρίζει άσχημα με έντονη δυσοσμία χαλασμένων Ελαιών και κατσιγαρου».

• Τα πυροτεχνήματα

Φωτο

Απο ότι φαίνεται το Πυρηνοελαιουργείο  Γυθείου (χτιστηκε το 1985) χρησιμοποιεί το φουγάρο που δεν έχει νόμιμο φίλτρο με αποτέλεσμα την δημιουργία μόλυνσης, και τη δημιουργία πιθανοτητας έκρηξεως απο υπερθέρμαση. Ήδη έχουν ακουστεί εκρήξεις, μέσα στο εργοστάσιο αναφέρουν οι κάτικοι της περιοχής. Έχει ακουστεί έκρηξη, από κάτοικο που βρισκόταν  2,9 χλμ. μακριά.

• Η κοιλάδα του Ευρώτα Μολύνεται

Αλλά ο ο ιδιοκτήτης της μονάδας άνοιξε καινούργιο εργοστάσιο στην Σπάρτη

Tι γίνεται με τις κύριες περιοχές NATURA του όρους Ταΰγετος,  Προστατευόμενων Περιοχών Νότιας Πελοποννήσου – Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α Περιοχές του όρους Ταΰγετος είναι περιοχή με την κωδικοποίηση GR2540003. Ενώ και μέρος της περιοχής περιλαμβάνει και την κοιλάδα του Ευρώτα, με την κωδικοποίηση GR2540002.

• Η έρευνα του ΠΑΚΟΕ.

Το 2022 οι ανησυχίες των κατοίκων για την ρύπανση του αέρα από την λειτουργία σε δυο πυρηνελαιουργεία  της περιοχής της Σπάρτης και του Γυθείου, έφτασαν στο ΠΑΚΟΕ με την μορφή καταγγελίας. Η έρευνα έδειξε ότι η κατάσταση στην Σπάρτη και το Γύθειο, όπου βρέθηκε το συνεργείο του ΠΑΚΟΕ στις 6/12/2022, ήταν απελπιστική. Η καρκινογόνος ομίχλη που είχε κατακαθίσει, είχε περιορίσει την ορατότητα, προκαλούσε ερεθισμό σε μάτια και λαιμό, καθώς και δύσπνοια. Κάποιες ώρες μπορούσε κανείς να γευτεί την επιβαρυμένη ατμόσφαιρα, καθώς ξαφνικά εμφανιζόταν μια πικρή γεύση στην γλώσσα.

Οι  ενδεικτικές μετρήσεις, σε 5 σημεία κοντά και γύρω από το πυρηνελαιουργείο στην Σπάρτη και σε 7 σημεία κοντά και γύρω από το πυρηνελαιουργείο στο Γύθειο ως προς τους δείκτες ποιότητας αέρα ΡΜ1, ΡΜ2,5, ΡΜ10, TVOC, HCHO και ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας ήταν 23 φορές πάνω από το όριο για τα ΡΜ1, 20 και 15 φορές ανώτερες του ορίου τα ΡΜ2,5, ΡΜ10. Στο Γύθειο οι αντίστοιχες τιμές ήταν 9 και 6 φορές πάνω από το όριο! Η μέγιστη τιμή της συγκέντρωσης φορμαλδεΰδης στην Σπάρτη μετρήθηκε 0,12 μg/m3 και στο Γύθειο 0,38 μg/m3, με το όριο στα 0,02 μg/m3, σύμφωνα με το Αμερικάνικο Ινστιτούτο για την Εργασιακή Ασφάλεια και Υγεία- National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH, CDC, HHS).

Συνοψίζοντας, αναφέρονται τα βασικά συμπεράσματα επιβάρυνση της ατμόσφαιρας απο την λειτουργεία των πυρηνελαιουργείων

Οι παράμετροι  που συνηστούν  τους παράγοντές  όχλησης του περιβάλλοντος απο την λειτουργία του Πυρηνελαιουργείου είναι:

• Η οσμή που αναδύεται απο την επεξεργασία παλιών ελαιοπυρήνων, που έχουν παραμείνει για αρκετό χρονικό διάστημα στο χώρο του Πυρηνελαιουργείου.
• Η εκπομπή σκόνης κατά την διαδικασία ξήρανσης και κατά την εκτόνωση των εκχυλιστήρων με το ελαιοπυρήνα. Οι εκπομπές αερίων στην ατμόσφαιρα και σωματιδιακών ρύπων είναι αποτέλεσμα από τη διαδικασία της καύσης όπου παράγεται ατμός, και απο την διαδικασία της απόσμησης, όπου απελευθερώνονται οργανικές πτητικές ουσίες.
• Υδρατμοί, οπού προέρχονται από την υγρασία του ελαιοπυρήνα αλλά και των διαφορών επεξεργασιών που γίνεται με το νερό.

Οι ενδεχόμενοι αέριοι ρύποι μπορεί να είναι πρωτογενείς ρύποι, οι οποίοι εκπέμπονται απευθείας στο περιβάλλον όπως το διοξείδιο του θείου (SO₂), το μονοξείδιο του άνθρακα (CO),το διοξείδιο του αζώτου (NO₂), τα σωματίδια του μολύβδου (Pb) και τα αιωρούμενα σωματίδια που έχουν διάμετρο μικρότερη από 10 μm (ΡΜ10).

Ακόμα στους αέριους ρύπους μπορεί να είναι το όζον, το οποίο αποτελεί δευτερογενές προϊόν της χημικής αντίδρασης των πρωτογενών ρύπων, οιπολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες, το αρσενικό και οι πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC’s).

Επιπλέον, μία ακόμα επίπτωση στο περιβάλλον που μπορεί να προέλθει από τη λειτουργεία των πυρηνελαιουργείων είναι η ρύπανση του εδάφους εξαιτίας της διαρροής υγρών από τη δεξαμενή αποθήκευσης του διφασικού ελαιοπυρήνα.

Ακόμα, η ακατάλληλη αποθήκευση του ελαιοπυρήνα ενδέχεται να επιβαρύνει το περιβάλλον, καθώς σε περίπτωση επαφής του με το νερό της βροχής, τα υγρά του που περιέχουν ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις σε φαινολικές και οργανικές ενώσεις μεταφέρονται εκτός του χώρου αποθήκευσης ρυπαίνοντας το έδαφος, τους παρακείμενους υδροφόρους ορίζοντες και τα υπόγεια ρεύματα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του προβλήματος αποτελούν στο παρελθόν πυρηνελαιουργεία της Μεσσηνίας και συγκεκριμένα η περίπτωση του πυρηνελαιουργείου στη ΒΙ.ΠΕ. Μελιγαλά, όπου προκλήθηκε ρύπανση του εδάφους έκτασης 32 στρεμμάτων εξαιτίας της διαρροής της δεξαμενής αποθήκευσης του διφασικού ελαιοπυρήνα(Φωτεινόπουλος, 2016).

Οι σοβαρότερες επιπτώσεις στο περιβάλλον από τα πυρηνελαιουργεία σχετίζονται κυρίως από τους αέριους ρύπους τους. Πρόκειται για ένα σοβαρό ζήτημα καθώς την περίοδο που λειτουργούντο φαινόμενο είναι έντονο για τους κατοίκους των παρακείμενων περιοχών, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί κάποια αρνητική επίδραση στη δημόσια υγεία. Επιπλέον, μεγάλες ποσότητες υδρατμών παράγονται κατά τη διαδικασία της ξήρανσης του ελαιοπυρήνα στο ξηραντήριο,οι οποίες εκπέμπονται στην ατμόσφαιρα. Οι υδρατμοί αυτοί έχουν μια χαρακτηριστική ενοχλητική οσμή και υπό ήπιες καιρικές συνθήκες δημιουργούν ένα νέφος γύρωτην περιοχή λειτουργίας. Η σύσταση των ατμών αυτών δεν περιέχει συνήθωςεπικίνδυνες χημικές ενώσεις όπως βαρέα μέταλλα, οξείδια του θείου, του αζώτου ή άλλες ουσίες. Ωστόσο ενδέχεται να περιέχουν ορισμένες ποσότητες αιωρούμενων στερεών σωματιδίων που διαφεύγουν από τα συστήματα καθαρισμού των ξηραντηρίων καθώς και φυσικής προέλευσης οργανικές ενώσεις και άνθρακα που περιέχεται στα φυτικά υγρά του ελαιοπυρήνα. Επιπλέον, ως αέριοι ρύποι αποτελούν τα προϊόντα καύσης από τα υλικά που χρησιμοποιούνται προς καύση στους ειδικούς θαλάμους για την αύξηση της θερμοκρασίας στα ξηραντήρια και αποτελούν σημαντικές ποσότητες εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα (Achillas, Banias, Moussiopoulos, Vlachokostas, & Stefanou, 2013).

Ακόμα αέρια που επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα παράγονται από τις αναερόβιες ζυμώσεις ή αλδεϋδικήτάγγιση που υφίσταται ο ελαιοπυρήνας πριν την επεξεργασία του στο πυρηνελαιουργείο. Κατά την αλδεϋδικήτάγγιση παρατηρείται αυτό-οξείδωση των λιπαρών οξέων με αποτέλεσμα να προκύπτουν διάφορα οσμηρά προϊόντα, όπως πτητικές και αδρανείς ύλες (μονοξείδιο του άνθρακα, νερό, διοξείδιο του άνθρακα), αλδεϋδες (μυρμηκική, επιϋδρινική, αζελαϊνική, κ.α.), κετόνες (μεθυλαμυλική, μεθυλενδυλική) και οξέα (μυρμηκικό, οξικό, προπιονικό, βουτυρικό, εννεϋλικό, αζελαϊνικό). Οι οσμηρές ενώσεις αυτές μπορούν να γίνουν αντιληπτές ακόμη και σε μικρές συγκεντρώσεις προκαλώντας αισθήματα δυσφορίας ή όχλησης σε κατοίκους κοντά στην περιοχή λειτουργίας των πυρηνελαιουργείων (Souilem et al., 2017).

Αναμφισβήτητα το ελαιόλαδο είναι πολύτιμο αγαθό, αλλά οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις διαδικασία παραγωγής του δεν είναι πάντα θετικές.

Βέβαια υπάρχει η δυνατότητα απο τα πυρηνελαιουργεία να προστατεύσουν το περιβάλλον όσο περισσότερο γίνεται με το να τηρούν την νομοθεσία που έχει δημιουργηθεί υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος.

Βιβλιογραφία.

http://www.fao.org/faostat/en/#home

https://www.epa.gov/sips-tx/texas-sip-30-tac

Rana G.  Rinaldi M. Introna M. 2003. Volatilization of substances after spreading olive oil waste water on the soil in a Mediterranean environment. Agriculture, Ecosystems and Environment 96: 49-58

 NiaounakisM.,  HalvadakisC.P.. 2006. Olive Processing Waste Management. Literature Review and Patent Survey. 2ndEdition 2006.

 Σταυρούλα Γκασιάμη, Διπλωματική εργασία με τίτλο: ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΩΝ – ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ , Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Σχολή Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας, Αθήνα, 2017.

Souilem Safa, El-Abbassi Abdelilah,  HajarKiai, Hafidi Abdellatif  , Sayadi Sami, Galanakis Charis M. 2017. Chapter 1 – Olive oil production sector: environmental effects and sustainability challenges. Olive Mill Waste. Recent Advances for Sustainable Management 2017, Pages 1-28

Manuel León-Camacho, Isabel Viera-Alcaide, M. Victoria Ruiz-Méndez, (2003) Elimination of polycyclic aromatic hydrocarbons by bleaching of olive pomace oil. European Journal of Lipid Science and Technology, Volume 105, Issue 1, pages 9–16.

Guillen, MD, Sopelana, P, Palencia G. 2004. Polycyclic aromatic hydrocarbons and olive pomace oil. J. Agric.Food Chem. 52, 2123-2132

W. H. O. (WHO), (2009)”Total volatile organic compounds fact sheet,” ed. Australia: NPI.

 E. Cetin, M. Odabasi and R. Seyfioglou, The Science of the Total Environment, 2003.

E. Garcia-Castello, A. Cassano, A. Criscuoli, C. Conidi, E. Drioli, Recovery and concentration of polyphenols from olive mill wastewaters by integrated membrane system, Water Res. 44 (2010) 3883-3892.

 J.M. Ochando-Pulido, G. Hodaifa, M.D. Victor-Ortega, S. Rodriguez-Vives, A. Martinez-Ferez, Effective treatment of olive mill effluents from two-phase and three-phase extraction processes by batch membranes in series operation upon threshold conditions, J. Hazard. Mater. 263 (Pt 1)(2013) 168-176.

 Tsigaridis, K., Krol, M., Dentener, F.J., Balkanski, Y., Lathiere, J., Metzger, S., Hauglustaine, D.A., and Kanakidou, M. (2006). Change in global aerosol compo-sition since preindustrial times. Atmos. Chem. Phys., 6 (12), 5143-5162. doi: 10.5194/acp-6-5143-2006

 Οδηγία 2008/50/ΕΚ για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και καθαρότερο αέρα για την Ευρώπη.